મહાભારત · અધ્યાય 7.198

અર્જુનસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નોચુસ્તત્ર મહારથાઃ ।
અપ્રિયં વા પ્રિયં વાઽપિ મહારાજ ધનઞ્જયમ્ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધો મહાબાહુર્ભીમસેનોઽભ્યભાષત ।
કુત્સયન્નિવ કૌન્તેયમર્જુનં ભરતર્ષભ ॥

મુનિર્યથાઽરણ્યગતો ભાષતે ધર્મસંહિતમ્ ।
ન્યસ્તદણ્ડો યથા પાર્થં બ્રાહ્મણઃ સંશિતવ્રતઃ ॥

ક્ષતત્રાતા ક્ષતાજ્જીવન્ક્ષન્તા સ્ત્રીષ્વપિ સાધુષુ ।
ક્ષત્રિયઃ ક્ષિતિમાપ્નોતિ ક્ષિપ્રં ધર્મં યશઃ શ્રિયઃ ॥

સ ભવાન્ક્ષત્રિયગુણૈર્યુક્તઃ સર્વૈઃ કુલોદ્વહઃ ।
અવિપશ્ચિદ્યથા વાચં વ્યાહરન્નાદ્ય શોભસે ॥

પરાક્રમસ્તે કૌન્તેય શક્રસ્યેવ શચીપતેઃ ।
ન ચાતિવર્તસે ધર્મં વેલામિવ મહોદધિઃ ॥

ન પૂજયેત્ત્વાં કોન્વદ્ય યત્ત્રયોદશવાર્ષિકમ્ ।
અમર્ષં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા ધર્મમેવાભિકાઙ્ક્ષસે ॥

દિષ્ટ્યા તાત મનસ્તેઽદ્ય સ્વધર્મમનુવર્તતે ।
આનૃશંસ્યે ચ તે દિષ્ટ્યા બુદ્ધિઃ સતતમચ્યુત ॥

યત્તુ ધર્મપ્રવૃત્તસ્ય હૃતં રાજ્યમધર્મતઃ ।
દ્રૌપદી ચ પરામૃષ્ટા સભામાનીય શત્રુભિઃ ॥

વનં પ્રવ્રાજિતાશ્ચાસ્મ વલ્કલાજિનવાસસઃ ।
અનર્હમાણાસ્તં ભાવં ત્રયોદશ સમાઃ પરૈઃ ॥

બહૂનિ ક્ષામ્ય શત્રૂણાં સત્યધર્મરતા વયમ્ ।
તથા તન્મર્ષયિત્વા તુ યથા તે ઉત્પથે સ્થિતાઃ ॥

એતાન્યમર્ષસ્થાનાનિ મર્ષિતાનિ ત્વયાઽઘન ।
ક્ષત્રધર્મપ્રસક્તેન સર્વમેતદનુષ્ઠિતમ્ ॥

તમધર્મમપાકૃષ્ટં સ્મૃત્વાઽદ્ય સહિતસ્ત્વયા ।
સાનુબન્ધાન્હનિષ્યામિ ક્ષુદ્રાન્રાજ્યહરાનહમ્ ॥

ત્વયા હિ કથિતં પૂર્વં યુદ્ધાયાભ્યાગતા વયમ્ ।
ઘટામહે યથાશક્તિ ત્વં તુ નોઽદ્ય જુગુપ્સસે ॥

સ્વધર્મં નેચ્છસે જ્ઞાતું વૃથા વચનમેવ તે ।
ભયાર્દિતાનામસ્માકં વાચા મર્માણિ કૃન્તસિ ॥

વપન્વ્રણે ક્ષારમિવ ક્ષતાનાં શત્રુકર્શન ।
વિદીર્યતે મે હૃદયં ત્વયા વાક્શલ્યપીડિતમ્ ॥

અધર્મમેન વિપુલં ધાર્મિકઃ સન્ન બુધ્યસે ।
યત્ત્વમાત્માનમસ્માંશ્ચ પ્રશંસ્યાન્ન પ્રશંસસિ ॥

વાસુદેવે સ્થિતે ચાપિ દ્રોણપુત્રં પ્રશંસસિ ।
યઃ કલાં ષોડશીં પૂર્ણાં ધનઞ્જય ન તેઽર્હતિ ॥

સ્વયમેવાત્મનો દોષાન્બ્રુવાણઃ કિં ન લજ્જસે ॥

મમ નાગાયુતં પાર્થ બલં બાહ્વોર્વિધીયતે ।
દારયેયં મહીં ક્રોધાદ્વિકિરેયં ચ પર્વતાન્ ॥

આવિધ્યૈતાં ગદાં ગુર્વી ભીમાં કાઞ્ચનમાલિનીમ્ ।
ગિરિપ્રકાશાન્ક્ષિતિજાન્ભઞ્જેયમનિલો યથા ॥

દ્રાવયેયં શરૈશ્ચાપિ સેન્દ્રાન્દેવાન્સમાગતાન્ ।
સરાક્ષસગણાન્પાર્થ સાસુરોરગમાનવાન્ ॥

સ ત્વમેવંવિધં જાનન્ભ્રાતરં માં નરર્ષભ ।
દ્રોણપુત્રાદ્ભયં કર્તું નાર્હસ્યમિતવિક્રમ ॥

અથવા તિષ્ઠ બીભત્સો સહ સર્વૈઃ સહોદરૈઃ ।
અહમેનં ગદાપાણિર્જેષ્યામ્યેકો મહાહવે ॥

તતઃ પાઞ્ચાલરાજસ્ય પુત્રઃ પાર્થમથાબ્રવીત્ ।
સઙ્ક્રુદ્ધમિવ નર્દન્તં હિરણ્યકશિપુર્હરિમ્ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ઉવાચ ।

બીભત્સો વિપ્રકર્માણિ વિહિતાનિ મનીષિભિઃ ।
યાજનાધ્યાપને દાનં યથા યજ્ઞપ્રતિગ્રહૌ ॥

ષષ્ઠમધ્યયનં નામ તેષાં કસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
હતો દ્રોણો મયા હ્યેવં કિં માં પાર્થ વિગર્હસે ॥

અપક્રાન્તઃ સ્વધર્માચ્ચ ક્ષાત્રધર્મં વ્યપાશ્રિતઃ ।
અધર્મેણ હતસ્તસ્માદસ્ત્રેણ ક્ષુદ્રકર્મકૃત્ ॥

તથા માયાં પ્રયુઞ્જાનમસહ્યં બ્રાહ્મણબ્રુવમ્ ।
પ્રતિમાયી નિહન્યાદ્યો ન યુક્તં પાર્થ તત્ર કિમ્ ॥

તસ્મિંસ્તથા મયા શસ્તે યદિ દ્રૌણાયની રુષા ।
કુરુતે ભૈરવં નાદં તત્ર કિં મમ હીયતે ॥

ન ચાદ્ભુતમિદં મન્યે યદ્દ્રૌણિશ્ચાત્ર ગર્જતિ ।
ઘાતયિષ્યતિ કૌરવ્યાન્પરિત્રાતુમશક્નુવન્ ॥

યચ્ચ માં ધાર્મિકો ભૂત્વા બ્રવીષિ ગુરુઘાતિનમ્ ।
તદર્થમહમુત્પન્નઃ પાઞ્ચાલ્યસ્ય સુતોઽનલાત્ ॥

યસ્ય કાર્યમકાર્યં વા યુધ્યતઃ સ્યાત્સમં રણે ।
તં કથં બ્રાહ્મણં બ્રૂયાઃ ક્ષત્રિયં વા ધનઞ્જય ॥

યો હ્યનસ્ત્રવિદો હન્યાદ્બ્રહ્માસ્ત્રૈઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
સર્વોપાયૈર્ન સ કથં વધ્યઃ પુરુષસત્તમ ॥

વિશેષાત્પિતૃહન્તા મે ન સ વધ્યઃ કથં મયા । યોઽયં પાપઃ સુદુર્મેધા બાન્ધવાન્યુધિ જઘ્નિવાન્ ।
તસ્ય વિપ્રબ્રુવવધે કથં પાપં ભવેન્મમ ॥

વિધર્મિણં ધર્મવિદ્ભિઃ પ્રોક્તં તેષાં વિષોપમમ્ ।
જાનન્ધર્માર્થતત્ત્વજ્ઞ કિં મામર્જુન ગર્હસે ॥

નૃશંસઃ સ મયાઽક્રમ્ય રથ એવ નિપાતિતઃ ।
તન્મામનિન્દ્યં બીભત્સો કિમર્થં નાભિનન્દસે ॥

કાલાનલસમં પાર્થ જ્વલાર્કવિષોપમમ્ ।
ભીમં દ્રોણશિરશ્છિન્નં ન પ્રશંસસિ મે કથમ્ ॥

યોઽસૌ મમૈવ નાન્યસ્ય બાન્ધવાન્યુધિ જઘ્નિવાન્ ।
છિત્ત્વાઽપિ તસ્ય મૂર્ધાનં નૈવાસ્મિ વિગતજ્વરેઃ ॥

તચ્ચ મે કૃન્તતે મર્મ યન્ન તસ્ય શિરો મયા ।
નિષાદવિષયે ક્ષિપ્તં જયદ્રથશિરો યથા ॥

અથાવધશ્ચ શત્રૂણામધર્મઃ શ્રૂયતેઽર્જુન ।
ક્ષત્રિયસ્ય હિ ધર્મોઽયં હન્યાદ્ધન્યેત વા પુનઃ ॥

સ શત્રુર્નિહતઃ સઙ્ખ્યે મયા ધર્મેણ પાણ્ડવ ।
યથા ત્વયા હતઃ શૂરો ભગદત્તઃ પિતુઃ સખા ॥

પિતામહં રણે હત્વા મન્યસે ધર્મમાત્મનઃ ।
મયા શત્રૌ હતે કસ્માત્પાપે ધર્મં ન મન્યસે ॥

સમ્બન્ધાવનતં પાર્થ ન માં ત્વં વક્તુમર્હસિ ।
સ્વગાત્રકૃતસોપાનં નિષણ્ણમિવ દન્તિનમ્ ॥

ક્ષમામિ તે સર્વમેવ વાગ્વ્યતિક્રમમર્જુન ।
દ્રૌપદ્યા દ્રૌપદેયાનાં કૃતે નાન્યેન હેતુના ॥

કુલક્રમાગતં વૈરં મમાચાર્યેણ વિશ્રુતમ્ ।
તથા જાનાત્યયં લોકો ન યૂયં પાણ્ડુનન્દનાઃ ॥

નાનૃતી પાણ્ડવો જ્યેષ્ઠો નાહં વાઽધાર્મિકોઽર્જુન ।
ન ક્ષત્રિય ઇતિ પ્રાહુર્યો ન હન્તિ રણાજિરે ॥

પિતરં વા ગુરું વાઽપિ જિઘાંસુ પુત્રશિષ્યયોઃ ।
જિહ્મેન વાઽપ્યજિહ્મેન હન્યાદેવાવિચારયન્ ॥

ઇત્યુક્તં બ્રહ્મણા પૂર્વં ક્ષત્રિયાણાં દ્વિષદ્વધે ।
તસ્માચ્છિષ્યેણ નિહતઃ શત્રુર્મે બ્રાહ્મણબ્રુવઃ ॥

યઃ ક્ષત્રિયસુતો હન્યાત્પિતરં વા ગુરું ચ વા । અનિષ્ટં ક્ષત્રિયો હન્યાત્સ વૈ ક્ષત્રિય ઉચ્યતે ।
શિષ્યદ્રોહી હતઃ પાપો યુધ્યસ્વ વિજયસ્તવ ॥