મહાભારત · અધ્યાય 7.189

તતો દુઃશાસનઃ ક્રુદ્ધઃ સહદેવમુપાદ્રવત્ ।
રથવેગેન તીવ્રેણ કમ્પયન્નિવ મેદિનીમ્ ॥

તસ્યાપતત એવાશુ ભલ્લેનામિત્રકર્શનઃ ।
માદ્રીપુત્રઃ શિરો યન્તુઃ સશિરસ્ત્રાણમચ્છિનત્ ॥

નૈનં દુઃશાસનઃ સૂતં નાપિ કશ્ચન સૈનિકઃ ।
કૃત્તોત્તમાઙ્ગમાશુત્વાત્સહદેવેન બુદ્ધવાન્ ॥

યદા ત્વસઙ્ગૃહીતત્વાત્પ્રયાન્ત્યશ્વા યથાસુખમ્ ।
તતો દુઃશાસનઃ સૂતં બુબુધે ગતચેતસમ્ ॥

સ હયાન્સન્નિગૃહ્યાજૌ સ્વયં હયવિશારદઃ ।
યુયુધે રથિનાં શ્રેષ્ઠો લઘુ ચિત્રં ચ સુષ્ઠુ ચ ॥

તદસ્યાપૂજયન્કર્મ સ્વે પરે ચાપિ સંયુગે ।
હતસૂતરથેનાજૌ વ્યચરદ્યદભીતવત્ ॥

સહદેવસ્તુ તાનશ્વાંસ્તીક્ષ્ણૈર્બાણૈરવાકિરત્ ।
પીડ્યમાનાઃ શરૈશ્ચાશુ પ્રાદ્રવંસ્તે તતસ્તતઃ ॥

સ રશ્મિષુ વિષક્તત્વાદુત્સર્જ શરાસનમ્ ।
ધનુષા કર્મ કુર્વંસ્તુ રશ્મીંશ્ચ પુનરુત્સૃજત્ ॥

છિદ્રેષ્વેતેષુ તં બાણૈર્માદ્રીપુત્રોઽભ્યવાકિરત્ ।
પરીપ્સંસ્ત્વત્સુતં કર્ણસ્તદન્તરમવાપતત્ ॥

વૃકોદરસ્તતઃ કર્ણં ત્રિભિર્ભલ્લૈઃ સમાહિતઃ ।
આકર્ણપૂર્ણૈરભ્યઘ્નદ્બાહ્વોરુરસિ ચાનદત્ ॥

સ નિવૃત્તસ્તતઃ કર્ણઃ સઙ્ઘટ્ટિત ઇવોરગઃ । ભીમમાવારયામાસ વિકિરન્નિશિતાઞ્છરાન્ ।
તતોઽભૂત્તુમુલં યુદ્ધં ભીમરાધેયયોસ્તદા ॥

તૌ વૃષાવિવ નર્દન્તૌ વિવૃત્તનયનાવુભૌ ।
વેગેન મહતાઽન્યોન્યં સંરબ્ધાવભિપેતતુઃ ॥

અભિસંશ્લિષ્ટયોસ્તત્ર તયોરાહવશૌણ્ડયોઃ ।
વિચ્છિન્નશરપાતત્વાદ્ગદાયુદ્ધમવર્તત ॥

ગદયા ભીમસેનસ્તુ કર્ણસ્ય રથકૂબરમ્ ।
બિભેદ શતધા રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તતો ભીમસ્ય રાધેયો ગદામાવિધ્ય વીર્યવાન્ ।
અવાસૃજદ્રથે તાં તુ બિભેદ ગદયા ગદામ્ ॥

તતો ભીમઃ પુનર્ગુર્વીં ચિક્ષેપાધિરથેર્ગદામ્ ।
તાં ગદાં બહુભિઃ કર્ણઃ સુપુઙ્ખૈઃ સુપ્રવેજિતૈઃ ॥

પ્રત્યવિધ્યત્પુનશ્ચાન્યૈઃ સા ભીમં પુનરાવ્રજત્ ।
વ્યાલીવ મન્ત્રાભિહતા કર્ણબાણૈરભિદ્રુતા ॥

તસ્યાઃ પ્રતિનિપાતેન ભીમસ્ય વિપુલો ધ્વજઃ ।
પપાત સારથિશ્ચાસ્ય મુમોહ ચ ગદાહતઃ ॥

સ કર્ણં સાયકાનષ્ટૌ વ્યસૃજત્ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
તૈસ્તસ્ય નિશિતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભીમસેનો મહાબલઃ ॥

ચિચ્છેદ પરવીરઘ્નઃ પ્રહસન્નિવ ભારત ।
ધ્વજં શરાસનં ચૈવ શરાવાપં ચ ભારત ॥

કર્ણોઽપ્યન્યદ્ધનુર્ગૃહ્ય હેમપૃષ્ઠં દુરાસદમ્ । તતઃ પુનસ્તુ રાધેયો હયાનસ્ય રથેષુભિઃ ।
ઋક્ષવર્ણાઞ્જઘાનાશુ તથોભૌ પાર્ષ્ણિસારથી ॥

સ વિપન્નરથો ભીમો નકુલસ્યાપ્લુતો રથમ્ ।
હરિર્યથા ગિરેઃ શૃઙ્ગં સમાક્રમદરિન્દમઃ ॥

તથા દ્રોણાર્જુનૌ ચિત્રમયુધ્યેતાં મહારથૌ ।
આચાર્યશિષ્યૌ રાજેન્દ્ર કૃતપ્રતિકૃતૌ યુધિ ॥

લઘુસન્ધાનયોગાભ્યાં રથયોશ્ચ રણેન ચ ।
મોહયન્તૌ મનુષ્યાણાં ચક્ષૂંષિ ચ મનાંસિ ચ ॥

ઉપારમન્ત તે સર્વે યોધાઽસ્માકં પરે તથા । વિચિત્રાન્પૃતનામધ્યે રથમાર્ગાનુદીર્ય તૌ ।

અન્યોન્યમપસવ્યં ચ કર્તું વીરૌ તદેષતુઃ ॥

પરાક્રમં તયોર્યોધા દદૃશુસ્તે સુવિસ્મિતાઃ ॥

તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં દ્રોણપાણ્ડવયોર્મહત્ ।
આમિષાર્થે મહારાજ ગગને શ્યેનયોરિવ ॥

યદ્યચ્ચકાર દ્રોણસ્તુ કુન્તીપુત્રજિગીષયા ।
તત્તત્પ્રતિજઘાનાશુ પ્રહસંસ્તસ્ય પાણ્ડવઃ ॥

યદા દ્રોણો ન શક્નોતિ પાણ્ડવં સ્મ વિશેષિતુમ્ ।
તતઃ પ્રાદુશ્ચકારાસ્ત્રમસ્ત્રમાર્ગવિશારદઃ ॥

ઐન્દ્રં પાશુપતં ત્વાષ્ટ્રં વાયવ્યમથ વારુણમ્ ।
મુક્તમ્મુક્તં દ્રોણચાપાત્તજ્જઘાન ધનઞ્જયઃ ॥

અસ્ત્રાણ્યસ્ત્રૈર્યદા તસ્ય વિધિવદ્ધન્તિ પાણ્ડવઃ ।
તતોઽસ્ત્રૈઃ પરમૈર્દિવ્યૈર્દ્રોણઃ પાર્થમવાકિરત્ ॥

યદ્યદસ્ત્રં સ પાર્થાય પ્રયુઙ્ક્તે વિજિગીષયા ।
તસ્યતસ્ય વિઘાતાય તત્તદ્ધિ કુરુતેઽર્જુનઃ ॥

સ વધ્યમાનેષ્વસ્ત્રેષુ દિવ્યેષ્વપિ યથાવિધિ ।
અર્જુનેનાર્જુનં દ્રોણો મનસૈવાભ્યપૂજયત્ ॥

મેને ચાત્માનમધિકં પૃથિવ્યામધિ ભારત ।
તેન શિષ્યેણ સર્વેભ્યઃ શસ્ત્રવિદ્ભ્ય પરન્તપઃ ॥

વાર્યમાણસ્તુ પાર્થેન તથા મધ્યે મહાત્મનામ્ ।
યતમાનોઽર્જુનં પ્રીત્યા પ્રીયતે સ્માર્જુનેન સઃ ॥

તતોઽન્તરિક્ષે દેવાશ્ચ ગન્ધર્વાશ્ચ સહસ્રશઃ ।
ઋષયઃ સિદ્ધસઙ્ઘાશ્ચ વ્યતિષ્ઠન્ત દિદૃક્ષયા ॥

તદપ્સરોભિરાકીર્ણં યક્ષગન્ધર્વસઙ્કુલમ્ ।
શ્રીમદાકાશમભવદ્ભૂયો મેઘાકુલં યથા ॥

તત્રાસ્માન્તર્હિતા વાચો વ્યચરન્ત પુનઃ પુનઃ ।
દ્રોણપાર્થસ્તવોપેતા વ્યશ્રૂયન્ત નરાધિપ ॥

વિસૃજ્યમાનેષ્વસ્ત્રેષુ જ્વાલયસ્તુ દિશો દશ ।
અબ્રુવંસ્તત્ર સિદ્ધાશ્ચ ઋષયશ્ચ સમાગતાઃ ॥

નૈવેદં માનુષં યુદ્ધં નાસુરં ન ચ રાક્ષસમ્ ।
ન દૈવં ન ચ ગાન્ધર્વં બ્રાહ્મણં ધ્રુવમિદં પરમ્ ॥

વિચિત્રમિદમાશ્ચર્યં ન નો દૃષ્ટં ન ચ શ્રુતમ્ ।
અતિ પાણ્ડવમાચાર્યો દ્રોણં ચાપ્યતિ પાણ્ડવઃ ॥

નાનયોરન્તરં શક્યં દ્રષ્ટુમન્યેન કેનચિત્ ॥

યદિ રુદ્રો દ્વિધાકૃત્ય યુધ્યેતાત્માનમાત્મના ।
તત્ર શક્યોપમા કર્તુમન્યત્ર તુ ન વિદ્યતે ॥

જ્ઞાનમેકસ્થમાચાર્યે જ્ઞાનં યોગશ્ચ પાણ્ડવે । શૌર્યમેકસ્થમાચાર્યે બલં શૌર્યં ચ પાણ્ડવે ।

નેમૌ શક્યૌ મહેષ્વાસૌ યુદ્ધે ક્ષપયિતું પરૈઃ ।
ઇચ્છમાનૌ પુનરિમૌ હન્યેતાં સામરં જગત્ ॥

ઇત્યબ્રુવન્મહારાજ દૃષ્ટ્વા તૌ પુરુષર્ષભૌ ।
અન્તર્હિતાનિ ભૂતાનિ પ્રકાશાનિ ચ સર્વશઃ ॥

યદા દ્રોણં મહારાજ વિશેષયતિ પાણ્ડવઃ ।
તતો દ્રોણો બ્રાહ્મમસ્ત્રં પ્રાદુશ્ચક્રે મહામતિઃ ॥

તદસ્ત્રં સંહિતં રાજન્ધોરરૂપં મહાહવે ।
સન્તાપયદ્રણે પાર્થં ભૂતાન્યન્તર્હિતાનિ ચ ॥

તતશ્ચચાલ પૃથિવી સપર્વતવનદ્રુમા । સરિતશ્ચ પ્રતિસ્રોતઃ પ્રવહુર્વૈ ક્ષણાન્તરમ્ ।
વવૌ ચ વિષમો વાયુઃ સાગરાશ્ચાપિ ચુક્ષુભુઃ ॥

તતસ્ત્રાસો મહાનાસીત્કુરુપાણ્ડવસેનયોઃ ।
સર્વેષાં ચૈવ ભૂતાનામુદ્યતેઽસ્ત્રે મહાત્મના ॥

તતઃ પાર્થોઽપ્યસમ્ભ્રાન્તસ્તદસ્ત્રં પ્રતિજઘ્નિવાન્ ।
બ્રહ્માસ્ત્રેણૈવ રાજેન્દ્ર તતઃ સર્વમશીશમત્ ॥

યદા ન ગમ્યતે પારં તયોરન્યતરસ્ય વા ।
તતઃ સઙ્કુલયુદ્ધેન તદ્યુદ્ધં વ્યાકુલીકૃતમ્ ॥

નાજ્ઞાયત તતઃ કિઞ્ચિત્પુનરેવ વિશામ્પતે ।
પ્રવૃત્તે તુમુલે યુદ્ધે દ્રોણપાણ્ડવયોર્નૃપ ॥

દ્રોણો મુક્ત્વા રણે પાર્થં પાઞ્ચાલાનન્વધાવત ।
અર્જુનોપિ રણે દ્રોણં ત્યક્ત્વા પ્રાદ્રવયત્કુરૂન્ ॥

શરૌઘૈરથ તાભ્યાં તુ છાયાભૂતં મહામૃધે ।
તુમલં પ્રબભૌ રાજન્સર્વસ્ય જગતો ભયમ્ ॥

શરજાલૈઃ સમાકીર્ણે મેઘજાલૈરિવામ્બરે ।
નાપતચ્ચ તતઃ કશ્ચિદન્તરિક્ષચરસ્તદા ॥