મહાભારત · અધ્યાય 7.163

સોમદત્તં તુ સમ્પ્રેક્ષ્ય વિધુન્વાનં મહદ્ધનુઃ ।
સાત્યકિઃ પ્રાહ યન્તારં સોમદત્તાય માં વહ ॥

ન હ્યહત્વા રણે શત્રું સોમદત્તં મહાબલમ્ ।
નિવર્તિષ્યે રણાત્સૂત સત્યમેતદ્વચો મમ ॥

તતઃ સમ્પ્રૈષયદ્યન્તા સૈન્ધવાંસ્તાન્મનોજવાન્ ।
તુરઙ્ગામાઞ્છઙ્ખવર્ણાન્સર્વશબ્દાતિગાન્રણે ॥

તેઽવહન્યુયુધાનં તુ મનોમારુતરંહસઃ ।
યથેન્દ્રં હરયો રાજન્પુરા દૈત્યવધોદ્યતમ્ ॥

તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય સાત્વતં રભસં રણે ।
સોમદત્તો મહાબાહુરસમ્ભ્રાન્તો ન્યવર્તત ॥

વિમુઞ્ચઞ્છરવર્ષાણિ પર્જન્ય ઇવ વૃષ્ટિમાન્ ।
છાદયામાસ શૈનેયં જલદો ભાસ્કરં યથા ॥

અસમ્ભ્રાન્તશ્ચ સમરે સાત્યકિઃ કુરુપુઙ્ગવમ્ ।
છાદયામાસ બાણૌઘૈઃ સમન્તાદ્ભરતર્ષભ ॥

સોમદત્તસ્તુતં ષષ્ટ્યા વિવ્યાધોરસિ માધવમ્ ।
સાત્યકિશ્ચાપિ તં રાજન્નવિધ્યત્સાયકૈઃ શિતૈઃ ॥

તાવન્યોન્યં શરૈઃ કૃત્તૌ વ્યરાજેતાં નરર્ષભૌ ।
સુપુષ્પૌ પુષ્પસમયે પુષ્પિતાવિવ કિંશકૌ ॥

રુધિરોક્ષિતસર્વાઙ્ગૌ કુરુવૃષ્ણિયશસ્કરૌ ।
પરસ્પરમવેક્ષેતાં દહન્તાવિવ લોચનૈઃ ॥

રથમણ્ડલમાર્ગેષુ ચરન્તાવરિમર્દનૌ ।
ઘોરરૂપૌ હિતાવાસ્તાં વૃષ્ટિમન્તાવિવામ્બુદૌ ॥

શરસમ્ભિન્નગાત્રૌ તુ સર્વતઃ શખલીકૃતૌ ।
શ્વાવિધાવિવ રાજેન્દ્ર દૃશ્યેતાં શરવિક્ષતૌ ॥

સુવર્ણપુઙ્ખૈરિષુભિરાચિતૌ તૌ વ્યરાજતામ્ ।
ખદ્યોતૈરાવૃતૌ રાજન્પ્રાવૃષીવ વનસ્પતી ॥

સમ્પ્રદીપિતસર્વાઙ્ગૌ સાયકૈસ્તૈર્મહારથૌ ।
અદૃશ્યેતાં રણે ક્રુદ્ધાવુલ્કાભિરિવ કુઞ્જરૌ ॥

તતો યુધિ મહારજ સોમદત્તો મહારથઃ ।
અર્ધચન્દ્રેમ ચિચ્છેદ માધવસ્ય મહદ્ધનુઃ ॥

અથૈનં પઞ્ચવિંશત્યા સાયકાનાં સમાર્પયત્ ।
ત્વરમાણસ્ત્વરાકાલે પુનશ્ચ દશભિઃ શરૈઃ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય સાત્યકિર્વેગવત્તરમ્ ।
પઞ્ચભિઃ સાયકૈસ્તૂર્ણં સોમદત્તમવિધ્યત ॥

તતોઽપરેણ ભલ્લેન ધ્વજં ચિચ્છેદ કાઞ્ચનમ્ ।
બાહ્લીકસ્ય રણે રાજન્સાત્યકિઃ પ્રહસન્નિવ ॥

સોમદત્તસ્ત્વસમ્ભ્રાન્તો દૃષ્ટ્વા કેતું નિપાતિતમ્ ।
શૈનેયં પઞ્ચવિંશત્યા સાયકાનાં સમાચિનોત્ ॥

સાત્વતોઽપિ રણે ક્રુદ્ધઃ સોમદત્તસ્ય ધન્વિનઃ ।
ધનુશ્છિચ્છેદ ભલ્લેન ક્ષુરપ્રેણ શિતેન હ ॥

અથૈનં રુક્મપુઙ્ખાનાં શતેન નતપર્વણામ્ ।
આચિનોદ્બહુધા રાજન્ભગ્નદંષ્ટ્રમિવ દ્વિપમ્ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય સોમદત્તો મહારથઃ ।
સાત્યકિં છાદયામાસ શરવૃષ્ટ્યા મહાબલઃ ॥

સોમદત્તં તુ સઙ્ક્રુદ્ધો રણે વિવ્યાધ સાત્યકિઃ ।
સાત્યકિં શરજાલેન સોમદત્તોઽપ્યપીડયત્ ॥

દશભિઃ સાત્વતસ્યાર્થે ભીમોઽહન્બાહ્લિકાત્મજમ્ ।
સોમદત્તોપ્યસમ્ભ્રાન્તો ભીમમાર્ચ્છચ્છિતૈઃ શરૈઃ ॥

તતસ્તુ સાત્વતસ્યાર્થે ભીમસેનો નવં દૃઢમ્ ।
મુમોચ પરિઘં ઘોરં સોમદત્તસ્ય વક્ષસિ ॥

તમાપતન્તં વેગેન પરિઘં ઘોરદર્શનમ્ ।
દ્વિધા ચિચ્છેદ સમરે પ્રહસન્નિવ કૌરવઃ ॥

સ પપાત દ્વિધા ચ્છિન્ન આયસઃ પરિઘો મહાન્ ।
મહીધરસ્યેવ મહચ્છિખરં વજ્રદારિતમ્ ॥

તતસ્તુ સાત્યકી રાજન્સોમદત્તસ્ય સંયુગે ।
ધનુશ્ચિચ્છેદ ભલ્લેન હસ્તાવાપં ચ પઞ્ચભિઃ ॥

તતશ્ચતુર્ભિશ્ચ શરૈસ્તૂર્ણં તાંસ્તુરગોત્તમાન્ ।
સમીપં પ્રેષયામાસ પ્રેતરાજસ્ય ભારત ॥

સારથેશ્ચ શિરઃ કાયાદ્ભલ્લેન નતપર્વણા ।
જહાર નરશાર્દૂલઃ પ્રહસઞ્છિનિપુઙ્ગવઃ ॥

તતઃ શરં મહાઘોરં જ્વલન્તમિવ પાવકમ્ ।
મુમોચ સાત્વતો રાજન્સ્વર્ણપુઙ્ગં શિલાશિતમ્ ॥

સ વિમુક્તો બલવતા શૈનેયેન શરોત્તમઃ ।
ઘોરસ્તસ્યોરસિ વિભો નિપપાતાશુ ભારત ॥

સોઽતિવિદ્ધો મહારાજ સાત્વતેન મહારથઃ ।
સોમદત્તો મહાબાહુર્નિપપાત મમાર ચ ॥

તં દૃષ્ટ્વા નિહતં તત્ર સોમદત્તં મહારથાઃ ।
મહતા શરવર્ષેણ યુયુધાનમુપાદ્રવન્ ॥

છાદ્યમાનં શરૈર્દૃષ્ટ્વા યુયુધાનં યુધિષ્ઠિરઃ । પાણ્ડવાશ્ચ મહારાજ સહ સર્વૈઃ પ્રભદ્રકૈઃ ।
મહત્યા સેનયા સાર્ધં દ્રોણાનીકમુપાદ્રવન્ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરઃ ક્રુદ્ધસ્તાવકાનાં મહાબલમ્ ।
શરૈર્વિદ્રાવયામાસ ભારદ્વાજસ્ય પશ્યતઃ ॥

સૈન્યાનિ દ્રાવયન્તં તુ દ્રોણો દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ॥

તતઃ સુનિશિતૈર્બાણૈઃ પાર્થં વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ।
યુધિષ્ઠિરોઽપિ સઙ્ક્રુદ્ધઃ પ્રતિવિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ॥

સોઽતિવિદ્ધો મહાબાહુઃ સૃક્વિણી પરિસંલિહન્ ।
યુધિષ્ઠિરસ્ય ચિચ્છેદ ધ્વજં કાર્મુકમેવ ચ ॥

સ ચ્છિન્નધન્વા ત્વરિતસ્ત્વરાકાલે નૃપોત્તમઃ ।
અન્યદાદત્ત વેગેન કાર્મુકં સમરે દૃઢમ્ ॥

તતઃ શરસહસ્રેણ દ્રોણં વિવ્યાધ પાર્થિવઃ ।
સાશ્વસૂતધ્વજરથં તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તતો મુહૂર્તં વ્યથિતઃ શરપાતપ્રપીડિતઃ ।
નિષસાદ રથોપસ્થે દ્રોણો ભરતસત્તમ ॥

પ્રતિલભ્ય તતઃ સઞ્જ્ઞાં મુહૂર્તાદ્દ્વિજસત્તમઃ ।
ક્રોધેન મહતાઽવિષ્ટો વાયવ્યાસ્ત્રમવાસૃજત્ ॥

અસમ્ભ્રાન્તસ્તતઃ પાર્થો વાયવ્યેનૈવ વીર્યવાન્ ।
તદસ્ત્રમસ્ત્રેણ રણે સ્તમ્ભયામાસ ભારત ॥

ચિચ્છેદ ચ ધનુર્દીર્ઘં બ્રાહ્મણસ્ય ચ પાણ્ડવઃ । તતોઽન્યદ્ધનુરાદત્ત દ્રોણઃ ક્ષત્રિયમર્દનઃ ।
તદપ્યસ્ય શિતૈર્ભલ્લૈશ્ચિચ્છેદ કુરુપુઙ્ગવઃ ॥

તતોઽબ્રવીદ્વાસુદેવઃ કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

યુધિષ્ઠિર મહાબાહો યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ તચ્છ્રણુ ।
ઉપારમસ્વ યુદ્ધે ત્વં દ્રોણાદ્ભરતસત્તમ ॥

યતતે હિ સદા દ્રોણો ગ્રહણે તવ સંયુગે ।
નાનુરૂપમહં મન્યે યુદ્ધમસ્ય ત્વયા સહ ॥

યોઽસ્ય સૃષ્ટો વિનાશાય સ એવૈનં હનિષ્યતિ ।
પરિવર્જ્ય ગુરું યાહિ યત્ર રાજા સુયોધનઃ ॥

રાજા રાજ્ઞા હિ યોદ્ધવ્યો નારાજ્ઞા યુદ્ધમિષ્યતે ।
તત્ર ત્વં ગચ્છ કૌન્તેય હસ્ત્યશ્વરથસંવૃતઃ ॥

યાવન્માત્રેણ ચ મયા સહાયેન ધનઞ્જયઃ ।
ભીમશ્ચ રથશાર્દૂલો યુધ્યતે કૌરવૈઃ સહ ॥

વાસુદેવવચઃ શ્રુત્વા ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
મુહૂર્તં ચિન્તયિત્વા તુ તતો દારુણમાહવમ્ ॥

પ્રાયાદ્દ્રુતમમિત્રઘ્નો યત્ર ભીમો વ્યવસ્થિતઃ ।
વિનિઘ્નંસ્તાવકાન્યોધાન્વ્યાદિતાસ્ય ઇવાન્તકઃ ॥

રથઘોષેણ મહતા નાદયન્વસુધાતલમ્ । પર્જન્ય ઇવ ધર્માન્તે નાદયન્વૈ દિશો દશ ।
ભીમસ્ય નિઘ્નતઃ શત્રૂન્પાર્ષ્ણિં જાગ્રહ પાણ્ડવઃ ॥

દ્રોણોઽપિ પાણ્ડુપાઞ્ચાલાન્વ્યધમદ્રજનીમુખે ।
નાદયંસ્તલઘોષેણ તવ સૈન્યાનિ મારિષ ॥