મહાભારત · અધ્યાય 7.155

યત્તદા પ્રાવિશત્પાણ્ડૂનાચાર્યઃ કુપિતો બલી ।
ઉક્તા દુર્યોધનં મન્દં મમ શાસ્ત્રાતિગં સુતમ્ ॥

પ્રવિશ્ય વિચરન્તં ચ રથે શૂરમવસ્થિતમ્ ।
કથં દ્રોણં મહેષ્વાસં પાણ્ડવાઃ પર્યવારયન્ ॥

કેઽરક્ષન્દક્ષિણં ચક્રમાચાર્યસ્ય મહાહવે ।
કે ચોત્તરમરક્ષન્ત નિઘ્નતઃ શાસ્ત્રવાન્બહૂન્ ॥

કે ચાસ્ય પૃષ્ઠતોઽન્વાસન્વીરા વીરસ્ય યોધિનઃ ।
કે પુરસ્તાદવર્તન્ત રથિનસ્તસ્ય શત્રવઃ ॥

મન્યે તાનસ્પૃશચ્છીતમતિવેલમનાર્તવમ્ ।
મન્યે તે સમવેપન્ત ગાવો વૈ શિશિરે યથા ॥

યત્પ્રાવિશન્મહેષ્વાસઃ પાઞ્ચાલાનપરાજિતઃ ।
નૃત્યન્સ રથમાર્ગેષુ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥

નિર્દહન્સર્વસૈન્યાનિ પાઞ્ચાલાનાં રથર્ષભઃ ।
ધૂમકેતુરિવ ક્રુદ્ધઃ કથં મૃત્યુમુપેયિવાન્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સાયાહ્ને સૈન્ધવં હત્વા રાજ્ઞા પાર્થઃ સમેત્ય ચ ।
સાત્યકિશ્ચ મહેષ્વાસો દ્રોણમેવાભ્યધાવતામ્ ॥

તથા યુધિષ્ઠિરસ્તૂર્ણં ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ ।
પૃથક્ચમૂભ્યાં સંયત્તૌ દ્રોણમેવાભ્યધાવતામ્ ॥

તથૈવ નકુલો ધીમાન્સહદેવશ્ચ દુર્જયઃ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શતાનીકો વિરાટશ્ચ સકેકયઃ । માત્સ્યાઃ સાલ્વાઃ સસેનાશ્ચ દ્રોણમેવ યયુર્યુધિ ॥

દ્રુપદશ્ચ તથા રાજા પાઞ્ચાલૈરભિરક્ષિતઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નપિતા રાજન્દ્રોણમેવાભ્યવર્તત ॥

દ્રૌપદેયા મહેષ્વાસા રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ ।
સસૈન્યાસ્તે ન્યવર્તન્ત દ્રોણમેવ મહાદ્યુતિમ્ ॥

પ્રભદ્રકાશ્ચ પાઞ્ચાલાઃ ષટ્્સહસ્રાઃ પ્રહારિણઃ ।
દ્રોણમેવાભ્યવર્તન્ત પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્ ॥

તથેતરે નરવ્યાઘ્રાઃ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ।
સહિતાઃ સન્ન્યવર્તન્ત દ્રોણમેવ દ્વિજર્ષભમ્ ॥

તેષુ શૂરેષુ યુદ્ધાય ગતેષુ ભરતર્ષભ ।
બભૂવ રજની ઘોરા ભીરૂણાં ભયવર્ધિની ॥

યોધાનામશિવા રૌદ્રા રાજન્નન્તકગામિની ।
કુઞ્જરાશ્વમનુષ્યાણાં પ્રાણાન્તકરણી તદા ॥

તસ્યાં રજન્યાં ઘોરાયાં નદન્ત્યઃ સર્વતઃ શિવાઃ ।
ન્યવેદયન્ભયં ઘોરં સજ્વાલકબલૈર્મુખૈઃ ॥

ઉલૂકાશ્ચાપ્યદૃશ્યન્ત શંસન્તો વિપુલં ભયમ્ ।
વિશેષતઃ કૌરવાણાં ધ્વજિન્યામતિદારુણાઃ ॥

તતઃ સૈન્યેષુ રાજેન્દ્ર શબ્દઃ સમભવન્મહાન્ ।
ભેરીશબ્દેન મહતા મૃદઙ્ગાનાં સ્વનેન ચ ॥

ગજાનાં બૃંહિતૈશ્ચાપિ તુરઙ્ગાણાં ચ હેષિતૈઃ ।
ખુરશબ્દનિપાતૈશ્ચ તુમુલઃ સર્વતોઽભવત્ ॥

તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં સન્ધ્યાયામતિદારુણમ્ ।
દ્રોણસ્ય ચ મહારાજ સૃઞ્જયાનાં ચ સર્વશઃ ॥

તમસા ચાવૃતે લોકે ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન ।
સૈન્યેન રજસા ચૈવ સમન્તાદુત્થિતેન હ ॥

નરસ્યાશ્વસ્ય નાગસ્ય સમસજ્જત શોણિતમ્ ।
નાપશ્યામ રજો ભૌમં કશ્મલેનાભિસંવૃતાઃ ॥

રાત્રૌ વંશવનસ્યેવ દહ્યમાનસ્ય પર્વતે ।
ઘોરશ્ચટચટાશબ્દઃ શસ્ત્રાણાં પતતામભૂત્ ॥

મૃદઙ્ગાનકનિર્હ્રાદૈર્ઝર્ઝરૈઃ પટહૈસ્તથા ।
ફેત્કારૈર્હેષિતૈઃ શબ્દૈઃ સર્વમૈવાકુલં બભૌ ॥

નૈવ સ્વે ન પરે રાજન્પ્રાજ્ઞાયન્ત તમોવૃતે ।
ઉન્મત્તમિવ તત્સર્વં બભૂવ રજનીમુખે ॥

ભૌમં રજોઽથ રાજેન્દ્ર શોણિતેન પ્રણાશિતમ્ ।
શાતકૌમ્ભૈશ્ચ કવચૈર્ભૂષણૈશ્ચ તમોઽનશત્ ॥

તતઃ સા ભારતી સેના મણિહેમવિભૂષિતા ।
દ્યૌરિવાસીત્સનક્ષત્રા રજન્યાં ભરતર્ષભ ॥

ગોમાયુબલસઙ્ઘુષ્ટા શક્તિધ્વજસમાકુલા ।
વારણાભિરુતા ઘોરા ક્ષ્વેડિતોત્ક્રુષ્ટનાદિતા ॥

તત્રાભવન્મહાશબ્દસ્તુમુલો રોમહર્ષણઃ ।
સમાવૃણ્વન્દિશઃ સર્વા મહેન્દ્રાશનિનિઃસ્વનઃ ॥

સા નિશીથે મહારાજ સેનાઽદૃશ્યત ભારતી ।
અઙ્ગદૈઃ કુણ્ડલૈર્નિષ્કૈઃ શસ્ત્રૈશ્ચૈવાવભાસિતા ॥

તત્ર નાગા રથાશ્ચૈવ જામ્બૂનદવિભૂષિતાઃ ।
નિશાયાં પ્રત્યદૃશ્યન્ત મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ ॥

ઋષ્ટિશક્તિગદાબાણમુસલપ્રાસપટ્ટસાઃ ।
સમ્પતન્તો વ્યદૃશ્યન્ત ભ્રાજમાના ઇવાગ્નયઃ ॥

દુર્યોધનપુરોવાતાં રથનાગવલાહકામ્ ।
વાદિત્રઘોષસ્તનિતાં ચાપવિદ્યુદ્વ્વજૈર્વૃતામ્ ॥

દ્રોણપાણ્ડવપર્જન્યાં ખઙ્ગશક્તિગદાશનિમ્ ।
શરધારાસ્ત્રપવનાં શસ્ત્રપાતોષ્મસઙ્કુલામ્ ॥

ઘોરાં વિસ્માપનીમુગ્રાં જીવિતચ્છિદમપ્લુવામ્ ।
તાં પ્રાવિશન્નતિભયાં નદીં યુદ્ધચિકીર્ષવઃ ॥

તસ્મિન્રાત્રિમુખે ઘોરે મહાશબ્દનિનાદિતે ।
ભીરૂણાં ત્રાસજનને શૂરાણાં હર્ષવર્ધને ॥

રાત્રિયુદ્ધે મહાઘોરે વર્તમાને સુદારુણે ।
દ્રોણમભ્યદ્રુવન્ક્રુદ્ધાઃ સહિતાઃ પાણ્ડુસૃઞ્જયાઃ ॥

યે યે પ્રમુખતો રાજન્નાવર્તન્ત મહારથાઃ ।
તાન્સર્વાન્વિમુખાંશ્ચક્રે કાંશ્ચિન્નિન્યે યમક્ષયમ્ ॥

તાનિ નાગસહસ્રાણિ રથાનામયુતાનિ ચ । પદાતિહયસઙ્ઘાનાં પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ।
દ્રોણેનૈકેન નારાચૈર્નિર્ભિન્નાનિ નિશામુખે ॥