મહાભારત · અધ્યાય 7.130

તસ્મિન્વિલુલિતે સૈન્યે સૈન્ધવાયાર્જુને ગતે । સાત્વતે ભીમસેને ચ પુત્રસ્તે દ્રોણમભ્યયાત્ ।
ત્વરન્નેકરથેનૈવ બહુ કૃત્યં વિચિન્તયન્ ॥

સ રથસ્તવ પુત્રસ્ય ત્વરયા પરયા યુતઃ ।
તૂર્ણમભ્યદ્રવદ્દ્રોણં મનોમારુતવેગવાન્ ॥

ઇહ દૃષ્ટ ઇતો નષ્ટઃ સરથઃ પ્રાદ્રવન્નૃપઃ । મુહૂર્તાદિવ પુત્રસ્તે દ્રોણમાસાદ્ય મારિષ ।
સસમ્ભ્રમામિદં વાક્યમબ્રવીત્કુરનન્દનઃ ॥

અર્જુનો ભીમસેનશ્ચ સાત્યકિશ્ચાપરાજિતઃ ।
વિજિત્ય સર્વસૈન્યાનિ સુમહાન્તિ મહારથાઃ ॥

સમ્પ્રાપ્તાઃ સિન્ધુરાજસ્ય સમીપમનિવારિતાઃ ।
વ્યાયચ્છન્તિ ચ તત્રાપિ સર્વ એવાપરાજિતાઃ ॥

યદિ તાવદ્રણે પાર્થો વ્યતિક્રાન્તો મહારથઃ ।
કથં સાત્યકિભીમાભ્યાં વ્યતિક્રાન્તોઽસિ માનદ ॥

આશ્ચર્યભૂતો લોકેઽસ્મિન્સમુદ્રસ્યેવ શોષણમ્ । નિર્જયસ્તવ વિપ્રાગ્ર્ય સાત્વતેનાર્જુનેન ચ ।
તથૈવ ભીમસેનેન લોકઃ સંવદતે ભૃશમ્ ॥

કથં દ્રોણો જિતઃ સઙ્ખ્યે ધનુર્વેદસ્ય પારગઃ ।
ઇત્યેવં બ્રુવતે યોધા અશ્રદ્ધેયમિદં તવ ॥

નાશ એવ તુ મે નૂનં મન્દભાગ્યસ્ય સંયુગે ।
યત્ર ત્વાં પુરુષવ્યાઘ્રં વ્યતિક્રાન્તાસ્ત્રયો રથાઃ ॥
દ્રોણ ઉવાચ ।

એવં ગતે તુ કૃત્યેઽસ્મિન્બ્રૂહિ યત્તે વિવક્ષિતમ્ ।
યદ્ગતં ગતમેવેદં શેષં ચિન્તય માનદ ॥
દુર્યોધન ઉવાચ ।

યત્કૃત્યં સિન્ધુરાજસ્ય પ્રાપ્તકાલમનન્તરમ્ ।
તત્સંવિધીયતાં ક્ષિપ્રં સાધુ સઞ્ચિન્ત્ય નો દ્વિજ ॥
દ્રોણ ઉવાચ ।

ચિન્ત્યં બહુવિધં તાત યત્કૃત્યં તચ્છૃણુષ્વ મે ।
ત્રયો હિ સમતિક્રાન્તાઃ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ॥

યાવત્તેષાં ભયં પશ્ચાત્તાવદેષાં પુરઃસરમ્ ।
તદ્ગરીયસ્તરં મન્યે યત્ર કૃષ્ણધનઞ્જયૌ ॥

સા પુરસ્તાચ્ચ પશ્ચાચ્ચ ગૃહીતા ભારતી ચમૂઃ ।
તત્ર કૃત્યમહં મન્યે સૈન્ધવસ્યાભિરક્ષણમ્ ॥

સ નો રક્ષ્યતમસ્તાત ક્રુદ્ધાદ્ભીતો ધનઞ્જયાત્ ।
ગતૌ ચ સૈન્ધવં ભીમૌ યુયુધાનવૃકોદરૌ ॥

સમ્પ્રાપ્તં તદિદં દ્યૂતં યત્તચ્છકુનિબુદ્ધિજમ્ । ન સભાયાં જયો વૃત્તો નાપિ તત્ર પરાજયઃ ।
ઇહ નો ગ્લહમાનાનામદ્ય તાવજ્જયાજયૌ ॥

યાન્સ્મ તાન્ગ્લહતે ઘોરાઞ્છકુનિઃ કુરુસંસદિ ।
અક્ષાન્સ મન્યમાનઃ પ્રાક્શરાસ્તે હિ દુરાસદાઃ ॥

યત્ર તે બહવસ્તાત કૌરવેયા વ્યવસ્થિતાઃ । સેન્નાં દુરોદરં વિદ્ધિ શરાનક્ષાન્વિશામ્પતે ।
ગ્લહં ચ સૈન્ધવં રાજંસ્તત્ર દ્યૂતસ્ય નિશ્ચયઃ ॥

સૈન્ધવે તુ મહદ્દ્યૂન્ત સમાસક્તં પરૈઃ સહ ।
અત્ર તે ધ્રુવમાયત્તો જયો વાઽજય એવ વા ॥

અત્ર સર્વે મહારાજ ત્યક્ત્વા જીવિતમાત્મનઃ । સૈન્ધવસ્ય રણે રક્ષાં વિધિવત્કર્તુમર્હથ ।
તત્ર નો ગ્લહમાનાનાં ધ્રુવૌ જયપરાજયૌ ॥

યત્ર તે પરમેષ્વાસા યત્તા રક્ષન્તિ સૈન્ધવમ્ ।
તત્ર ગચ્છ સ્વયં શીઘ્રં તાંશ્ચ રક્ષસ્વ રક્ષિણઃ ॥

ઇહૈવ ત્વહમાસિષ્યે પ્રેષયિષ્યામિ ચાપરાન્ ।
નિરોત્સ્યામિ ચ પાઞ્ચાલાન્સહિતાન્પાણ્ડુસૃઞ્જયૈઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતો દુર્યોધનોઽગચ્છત્તૂર્ણમાચાર્યશાસનાત્ ।
ઉદ્યમ્યાત્માનમુગ્રાય કર્મણે સ પદાનુગઃ ॥

ચક્રરક્ષૌ તુ પાઞ્ચાલ્યૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ ।
બાહ્યેન સેનામભ્યેત્ય જગ્મતુઃ સવ્યસાચિનમ્ ॥

યૌ તુ પૂર્વં મહારાજ વારિતૌ કૃતવર્મણા ।
પ્રવિષ્ટે ત્વર્જુને રાજંસ્તવ સૈન્યં યુયુત્સયા ॥

પાર્શ્વે ભિત્ત્વા ચમૂં વીરૌ પ્રવિષ્ટૌ તવ વાહિનીમ્ ।
પાર્શ્વેન સૈન્યમાયાન્તૌ કુરુરાજો દદર્શ હ ॥

તાભ્યાં દુર્યોધનઃ સાર્ધમકરોત્સઙ્ખ્યમુત્તમમ્ ।
ત્વરિતસ્ત્વરમાણાભ્યાં ભ્રાતૃભ્યાં ભારતો બલી ॥

તાવેનમભ્યદ્રવતામુભાવુદ્યતકાર્મુકૌ ।
મહારથસમાખ્યાતૌ ક્ષત્રિયપ્રવરૌ યુધિ ॥

તમવિધ્યદ્યુધામન્યુસ્ત્રિંશતા કઙ્કપત્રિભિઃ ।
વિંશત્યા સારથિં ચાસ્ય ચતુર્ભિશ્ચતુરો હયાન્ ॥

દુર્યોધનો યુધામન્યોર્ધ્વજમેકેષુણાઽચ્છિનત્ ।
એકેન કાર્મુકં ચાસ્ય ચકર્ત તનયસ્તવ ॥

સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન રથનીડાદપાહરત્ ।
તતોઽવિધ્યચ્છરૈસ્તીક્ષ્ણૈશ્ચતુર્ભિશ્ચતુરો હયાન્ ॥

યુધામન્યુશ્ચ સઙ્ક્રુદ્ધઃ સરાંસ્ત્રિંશતમાહવે ।
વ્યસૃજત્તવ પુત્રસ્ય ત્વરમાણઃ સ્તનાન્તરે ॥

તથોત્તમૌજાઃ સઙ્ક્રુદ્ધઃ શરૈર્હેમવિભૂષિતૈઃ ।
અવિધ્યત્સારથિં ચાસ્ય પ્રાહિણોદ્યમસાદનમ્ ॥

દુર્યોધનોઽપિ રાજેન્દ્ર પાઞ્ચાલ્યસ્યૌત્તમૌજસઃ ।
જઘાન ચતુરોઽસ્યાશ્ચાનુભૌ તૌ પાર્ષ્ણિસારથી ॥

ઉત્તમૌજા હતાશ્વસ્તુ હતસૂતશ્ચ સંયુગે ।
આરુરોહ રથં ભ્રાતુર્યુધામન્યોરભિત્વરન્ ॥

સ રથં પ્રાપ્ય તં ભ્રાતુર્દુર્યોધનહયાઞ્શરૈઃ ।
બહુભિસ્તાડયામાસ તે હતાઃ પ્રાપતન્ભુવિ ॥

હયેષુ પતિતેષ્વસ્ય ચિચ્છેદ પરમેષુણા । યુધામન્યુર્ધનુઃ શીઘ્રં શરાવાપં ચ સંયુગે ।
અવિધ્યત્સારથિં ચાસ્ય પ્રાહિણોદ્યમસાદનમ્ ॥

હતાશ્વસૂતાત્સરથાદવતીર્ય નરાધિપઃ ।
ગદામાદાય તે પુત્રઃ પાઞ્ચલ્યાવભ્યધાવત ॥

તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય ક્રુદ્ધં કુરુપતિં તદા ।
અવપ્લુતૌ રથોપસ્થાદ્યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ ॥

તતઃ સ હેમચિત્રં તં ગદયા સ્યન્દનં ગતી ।
સઙ્ક્રુદ્ધઃ પોથયામાસ સાશ્વસૂતધ્વજં નૃપ ॥

એતદીદૃશકં પુત્રસ્તવાકાર્ષીજ્જનાધિપ ।
ગદયા ગદિનાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વલોકમહારથઃ ॥

ભઙ્ક્ત્વા રથં સ પુત્રસ્તે હતાશ્વો હતસારથિઃ ।
મદ્રરાજરથં તૂર્ણમારુરોહ પરન્તપઃ ॥

પાઞ્ચાલાનાં તતો મુખ્યૌ રાજપુત્રૌ મહારથૌ ।
રથાવન્યૌ સમારુહ્ય બીભત્સુમભિજગ્મુતઃ ॥