મહાભારત · અધ્યાય 7.131

વર્તમાને મહારાજ સઙ્ગ્રામે રોમહર્ષણે ।
વ્યાકુલેષુ ચ સર્વેષુ પીડ્યમાનેષુ સર્વશઃ ॥

રાધેયો ભીમમાનર્ચ્છ યુદ્ધાય ભરતર્ષભ ।
યથા નાગો વને નાગં મત્તો મત્તમભિદ્રવેત્ ॥

તતો વ્યાયચ્છતામસ્ત્રૈઃ પૃથક્પૃથગરિન્દમૌ ।
મૃદુપૂર્વં ચ રાધેયો દૃઢપૂર્વં ચ પાણ્ડવઃ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

યૌ તૌ કર્ણશ્ચ ભીમશ્ચ સમ્પ્રયુદ્ધૌ મહાબલૌ ।
અર્જુનસ્ય રથોપાન્તે કીદૃશઃ સોઽભવદ્રણઃ ॥

પૂર્વં હિ નિર્જિતઃ કર્ણો ભીમસેનેન સંયુગે ।
કથં ભૂયઃ સ રાધેયો ભીમમાગાન્મહારથઃ ॥

ભીમો વા સૂતતનયં પ્રત્યુદ્યાતઃ કથં રણે ।
મહારથસમાખ્યાતં પૃથિવ્યાં પ્રવરં રથમ્ ॥

ભીષ્મદ્રોણાવતિક્રમ્ય ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
નાન્યતો ભયમાદત્ત વિના કર્ણાન્મહારથાત્ ॥

ભયાદ્યસ્ય મહાબાહો ન શેતે બહુલાઃ સમાઃ । ચિન્તયન્નિત્યશો વીર્યં રાધેયસ્ય મહાત્મનઃ ।
તં કથં સૂતપુત્રં તુ ભીમોઽયોધયતાહવે ॥

બ્રહ્મણ્યં વીર્યસમ્પન્નં સમરેષ્વનિવર્તિનમ્ ।
કથં કર્ણં યુધાં શ્રેષ્ઠં યોધયામાસ પાણ્ડવઃ ॥

યૌ તૌ સમીયતુર્વીરૌ વૈકર્તનવૃકોદરૌ ।
કથં તાવત્ર યુધ્યેતાં મહાબલપરાક્રમૌ ॥

ભ્રાતૃત્વં દર્શિતં પૂર્વં ઘૃણી ચાપિ સ સૂતજઃ ।
કથં ભીમેન યુયુધે કુન્ત્યા વાક્યમનુસ્મરન્ ॥

ભીમો વા સૂતપુત્રેણ સ્મરન્વૈરં પુરા કૃતમ્ ।
અયુધ્યત કથં શૂરઃ કર્ણેન સહ સંયુગે ॥

આશાસ્તે ચ સદા સૂતપુત્રે દુર્યોધનો મમ ।
કર્ણો જેષ્યતિ સઙ્ગ્રામે સમસ્તાન્પાણ્ડવાનિતિ ॥

જયાશા યત્ર પુત્રસ્ય મમ મન્દસ્ય સંયુગે ।
સ કથં ભીમકર્માણં ભીમસેનમયોધયત્ ॥

યં સમાસાદ્ય પુત્રૈર્મે કૃતં વૈરં મહારથૈઃ ।
તં સૂતતનયં તાત કથં ભીમો હ્યયોધયત્ ॥

અનેકાન્વિપ્રકારાંશ્ચ સૂતપુત્રસમુદ્ભવાન્ ।
સ્મરમાણઃ કથં ભીમો યુયુધે સૂતસૂનુના ॥

યોઽજયત્પૃથિવીં સર્વાં રથેનૈકેન વીર્યવાન્ ।
તં સૂતતનયં યુદ્ધે કથં ભીમો હ્યયોધયત્ ॥

યો જાતઃ કુણ્ડલાભ્યાં ચ કવચેન સહૈવ ચ ।
તં સૂતપુત્રં સમરે ભીમઃ કથમયોધયત્ ॥

અસ્ત્રહેતોઃ પુરા તાત ભાર્ગવં સમપૂજયત્ ।
તસ્ય પ્રસાદાદ્બ્રહ્માસ્ત્રં લબ્ધવાંશ્ચ ભૃગૂત્તમાત્ ॥

યથા તયોર્યુદ્ધમભૂદ્યશ્ચાસીદ્વિજયી તયોઃ ।
તન્મમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન કુશલો હ્યસિ સઞ્જય ॥
સઞ્ચય ઉવાચ ।

ભીમસેનસ્તુ રાધેયમુત્સૃજ્ય રથિનાં વરમ્ ।
ઇયેષ ગન્તું યત્રાસ્તાં વીરૌ કૃષ્ણધનઞ્ચયૌ ॥

તં પ્રયાન્તમભિદ્રુત્ય રાધેયઃ કઙ્કપત્રિભિઃ ।
અભ્યવર્ષન્મહારાજ મેઘો વૃષ્ટ્યેવ પર્વતમ્ ॥

ફુલ્લતા પઙ્કજેનેવ વક્ત્રેણ વિહસન્બલી ।
આજુહાવ રણે યાન્તં ભીમમાધિરથિસ્તદા ॥

કર્ણ ઉવાચ । ભીમાહિતૈસ્તવ રણઃ સ્વપ્નેઽપિ ન વિભાવિતઃ ।

તદ્દર્શયસિ કસ્માન્મે પૃષ્ઠં પાર્થદિદૃક્ષયા ॥ કુન્ત્યાઃ પુત્રસ્ય સદૃશં નેદં પાણ્ડવનન્દન ।

તેન મામભિતઃ સ્થિત્વા શરવર્ષૈરવાકિર ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।
ભીમસેનસ્તદાહ્વાનં કર્ણાન્નામર્ષયદ્યુધિ ।
અર્ધમણ્ડલમાવૃત્ય સૂતપુત્રમયોધયત્ ॥

અવક્રગામિભિર્બાણૈરભ્યવર્ષન્મહાયશાઃ ।
દંશિતં દ્વૈરથે યત્તં સર્વશસ્ત્રવિશારદમ્ ॥

વિધિત્સુઃ કલહસ્યાન્તં જિઘાંસુઃ કર્ણમક્ષિણોત્ ॥

હત્વા તસ્યાનુગાંસ્તં ચ હન્તુકામો મહાબલઃ । તસ્મૈ વ્યસૃજદુગ્રાણિ વિવિધાનિ પરન્તપઃ ।
અમર્ષાત્પાણ્ડવઃ ક્રુદ્ધઃ શરવર્ષાણિ મારિષ ॥

તસ્ય તાનીષુવર્ષાણિ મત્તદ્વિરદગામિનઃ ।
સૂતપુત્રોઽસ્ત્રમાયાભિરગ્રસત્પરમાસ્ત્રવિત્ ॥

સ યથાવન્મહાબાહુર્વિદ્યયા વૈ સુપૂજિતઃ ।
આચાર્યવન્મહેષ્વાસઃ કર્ણઃ પર્યચરદ્બલી ॥

યુધ્યમાનં તુ સંરમ્ભાદ્ભીમસેનં હસન્નિવ ।
અભ્યપદ્યત કૌન્તેયં કર્ણો રાજન્વૃકોદરમ્ ॥

તન્નામૃષ્યત કૌન્તેયઃ કર્ણસ્ય સ્મિતમાહવે ।
યુધ્યમાનેષુ વીરેષુ પશ્યત્સુ ચ સમન્તતઃ ॥

તં ભીમસેનઃ સઙ્ગ્રાપ્તં વત્સદન્તૈઃ સ્તનાન્તરે ।
વિવ્યાધ બલવાન્ક્રુદ્ધસ્તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપમ્ ॥

પુનશ્ચ સૂતપુત્રં તુ સ્વર્ણપુઙ્ખૈઃ શિલાશિતૈઃ ।
સુમુક્તૈશ્ચિત્રવર્માણં નિર્બિભેદ ત્રિસપ્તભિઃ ॥

કર્ણો જામ્બૂનદૈર્જાલૈઃ સઞ્છન્નાન્વાતરંહસઃ ।
હયાન્વિવ્યાધ ભીમસ્ય પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિઃ શરૈઃ ॥

તતો બાણમયં જલં ભીમસેનરથં પ્રતિ ।
કર્ણેન વિહિતં રાજન્નિમેષાર્ધાદદૃશ્યત ॥

સરથઃ સધ્વજસ્તત્ર સસૂતઃ પાણ્ડવસ્તદા ।
પ્રાચ્છાદ્યત મહારાજ કર્ણચાપચ્યુતૈઃ શરૈઃ ॥

તસ્ય કર્ણશ્ચતુઃષષ્ટ્યા વ્યધમત્કવચં દૃઢમ્ ।
ક્રુદ્ધશ્ચાપ્યહનત્પાર્થં નારાચૈર્મર્મભેદિભિઃ ॥

તતોઽચિન્ત્ય મહાબાહુઃ કર્ણકાર્મુકનિઃસૃતાન્ ।
સમાશ્લિષ્યદસમ્ભ્રાન્તઃ સૂતપુત્રં વૃકોદરઃ ॥

સ કર્ણચાપપ્રભવાનિષૂનાશીવિષોપમાન્ ।
બિભ્રદ્ભીમો મહારાજ ન જગામ વ્યથાં રણે ॥

તતો દ્વાત્રિંશતા ભલ્લૈર્નિશિતૈસ્તિગ્મતેજનૈઃ ।
વિવ્યાધ સમરે કર્ણં ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્ ॥

અયત્નેનૈવ તં કર્ણઃ શરૈર્ભૃશમવાકિરત્ ।
ભીમસેનં મહાબાહું સૈન્ધવસ્ય વધૈષિણમ્ ॥

મૃદુપૂર્વં તુ રાધેયો ભીમમાજાવયોધયત્ ।
ક્રોધપૂર્વં તથા ભીમઃ પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્ ॥

તં ભીમસેનો નામૃષ્યદવમાનમમર્ષણઃ ।
સ તસ્મૈ વ્યસૃજત્તૂર્ણં શરવર્ષમમિત્રહા ॥

તે શરાઃ પ્રેષિતાસ્તેન ભીમસેનેન સંયુગે ।
નિપેતુઃ સર્વતો વીરે કૂજન્ત ઇવ પક્ષિણઃ ॥

હેમપુઙ્ખા મહાવેગા ભીમસેનધનુશ્ચ્યુતાઃ ।
પ્રાચ્છાદયંસ્તે રાધેયં શલભા ઇવ પાવકમ્ ॥

કર્ણસ્તુ રથિનાં શ્રેષ્ઠશ્છાદ્યમાનઃ સમન્તતઃ ।
રાજન્વ્યસૃજદુગ્રાણિ શરવર્ષાણિ ભારત ॥

તસ્ય તાનશનિપ્રખ્યાનિષૂન્સમરશોભિનઃ ।
ચિચ્છેદ બહુભિર્ભલ્લૈરસમ્પ્રાપ્તાન્વૃકોદરઃ ॥

પુનશ્ચ શરવર્ષેણ ચ્છાદયામાસ ભારત ।
કર્ણો વૈકર્તનો યુદ્ધે ભીમસેનમરિન્દમઃ ॥

તત્ર ભારત ભીમં તુ દૃષ્ટવન્તઃ સ્મ સાયકૈઃ ।
સમાચિતતનું સઙ્્ખ્યે શ્વાવિધં શલલૈરિવ ॥

હેમપુઙ્ખાઞ્છિલાધૌતાન્કર્ણચાપચ્યુતાઞ્છરાન્ ।
દધાર સમરે વીરઃ સ્વરશ્મીનિવ રશ્મિમાન્ ॥

રુધિરોક્ષિતસર્વાઙ્ગો ભીમસેનો વ્યરાજત ।
સમૃદ્ધકુસુમાપીડો વસન્તેઽશોકવૃક્ષવત્ ॥

તત્તુ ભીમો મહાબાહોઃ કર્ણસ્ય ચરિતં રણે ।
નામૃષ્યત મહાબાહુઃ ક્રોધાદુદ્વૃત્તલોચનઃ ॥

સ કર્ણં પઞ્ચવિંશત્યા નારાચાનાં સમાર્પયત્ ।
મહીધરમિવ શ્વેતં ગૂઢપાદૈર્વિષોલ્બણૈઃ ॥

પુનરેવ ચ વિવ્યાધ ષઙ્ભિરષ્ટાભિરેવ ચ ।
મર્મસ્વમરવિક્રાન્તઃ સૂતપુત્રં તનુત્યજમ્ ॥

પુનરન્યેન બાણેન ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્ ।
ચિચ્છેદ કાર્મુકં તૂર્ણં કર્ણસ્ય પ્રહસન્નિવ ॥

જઘાન ચતુરશ્ચાશ્વાન્સૂતં ચ ત્વરિતઃ શરૈઃ ।
નારાચૈરર્કરશ્મ્યાભૈઃ કર્ણં વિવ્યાધ ચોરસિ ॥

તે જગ્મુર્ધરણીમાશુ કર્ણં નિર્ભિદ્ય પત્રિણઃ ।
યથા જલધરં ભિત્ત્વા દિવાકરમરીચયઃ ॥

સ વૈક્લવ્યં મહત્પ્રાપ્ય ચ્છિન્નધન્વા શરાહતઃ । તથા પુરુષમાની સ લજ્જામુત્સૃજ્ય ભારત ।
ભીમસેનભયાત્કર્ણઃ પ્રત્યપાયાદ્રથાન્તરમ્ ॥