મહાભારત · અધ્યાય 7.128

સમુત્તીર્ણં રથાનીકં પાણ્ડવં વિહસન્રણે ।
વિવારયિષુરાચાર્યઃ શરવર્ષૈરવાકિરત્ ॥

પિબન્નિવ શરૌઘાંસ્તાન્દ્રોણચાપપરિચ્યુતાન્ ।
સોઽભ્યદ્રવત સોદર્યાન્મોહયન્બલમાયયા ॥

તં મૃધે વેગમાસ્થાય પરં પરમધન્વિનઃ ।
ચોદિતાસ્તવ પુત્રૈશ્ચ સર્વતઃ પર્યવારયન્ ॥

સ તૈસ્તુ સંવૃતો ભીમઃ ક્રોધેન પ્રદહન્નિવ । ઉદ્યચ્છન્સ ગદાં તેભ્યઃ સુઘોરાં સિંહવન્નદન્ ।
અવાસૃજચ્ચ વેગેન શત્રુપક્ષવિનાશિનીમ્ ॥

ઇન્દ્રાશનિરિવેન્દ્રેણ પ્રવિદ્ધા સંહતાત્મના ।
પ્રામથ્નાત્સા મહારાજ સૈનિકાંસ્તવ સંયુગે ॥

ઘોષેણ મહતા રાજન્પૂરયન્તીવ મેદિનીમ્ ।
જ્વલન્તી તેજસા ભીમા ત્રાસયામાસ તે સુતાન્ ॥

તાં પતન્તીં મહાવેગાં દૃષ્ટ્વા તેજોભિસંવૃતામ્ ।
પ્રાદ્રવંસ્તાવકાઃ સર્વે નદન્તો બૈરવાન્રવાન્ ॥

સિંહનાદમસહ્યં હિ શ્રુત્વા ભીમસ્ય સંયુગે ।
પ્રાપતન્મુનુજાસ્ત્રસ્તા રથેભ્યો રથિનસ્તદા ॥

તે હન્યમાના ભીમેન ગદાહસ્તેન તાવકાઃ ।
પ્રાદ્રવન્ત રણે ભીતા વ્યાઘ્રઘ્રાતા મૃગા ઇવ ॥

સ તાન્વિદ્રાવ્ય કૌન્તેયઃ સઙ્ખ્યેઽમિત્રાન્દુરાસદાન્ ।
સુપર્ણ ઇવ વેગેન પક્ષિરાડત્યગાચ્ચમૂમ્ ॥

તથા તુ વિપ્રકુર્વાણં રથયૂથપયૂથપમ્ ।
ભારદ્વાજો મહારાજ ભીમસેનં સમભ્યયાત્ ॥

ભીમં તુ સમરે દ્રોણો વારયિત્વા શરોર્મિભિઃ ।
અકરોત્સહસા નાદં ષાણ્ડૂનાં ભયમાદધત્ ॥

તદ્યુદ્ધમાસીત્સુમહદ્ધોરં દેવાસુરોપમમ્ ।
દ્રોણસ્ય ચ મહારાજ ભીમસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥

યદા તુ વિશિખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્દ્રોણચાપવિનિઃસૃતૈઃ ।
વધ્યન્તે સમરે વીરાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

તતો રથાદવપ્લુત્ય વેગમાસ્થાય પાણ્ડવઃ ।
નિમીલ્ય નયને રાજન્પદાતિર્દ્રોણમભ્યયાત્ ॥

અંસે શિરો ભીમસેનઃ કરૌ કૃત્વોરસિ સ્થિરૌ ।
વેગમાસ્થાય બલવાન્મનોનિલગરુત્મતામ્ ॥

યથા હિ ગોવૃષો વર્ષં પ્રતિગૃહ્ણાતિ લીલયા ।
તથા ભીમો નરવ્યાઘ્રઃ શરવર્ષં સમગ્રહીત્ ॥

સ વધ્યમાનઃ સમરે રથં દ્રોણસ્ય મારિષ ।
ઈષાયાં પાણિના ગૃહ્ય પ્રચિક્ષેપ મહાબલઃ ॥

દ્રોણસ્તુ સત્વરો રાજન્ક્ષિપ્તો ભીમેન સંયુગે । દદૃશે તાવકૈર્યોધૈર્વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનૈઃ ।
પરિહૃત્ય રથં દ્રોણશ્ચૂર્ણિતં તં મહીતલે ॥

રથમન્યં સમારુહ્ય વ્યૂહદ્વારં યયૌ પુનઃ ।
તમાયાન્તં તથા દૃષ્ટ્વા ભગ્નોત્સાહં ગુરું તદા ॥

ગત્વા વેગાત્પુનર્ભીમો ધુરં ગૃહ્ય રથસ્ય તુ ।
તમપ્યતિરથં ભીમશ્ચિક્ષેપ ભૃશરોષિતઃ ॥

એવમષ્ટૌ રથાઃ ક્ષિપ્તા ભીમસેનેન લીલયા ॥

વ્યદૃશ્યત નિમેષેણ પુનઃ સ્વરથમાસ્થિતઃ ।
દૃશ્યતે તાવકૈર્યોધૈર્વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનૈઃ ॥

તસ્મિન્ક્ષણે તસ્ય યન્તા તૂર્ણમશ્વાનચોદયત્ ।
ભીમસેનસ્ય કૌરવ્ય તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તતઃ સ્વરથમાસ્થાય ભીમસેનો મહાબલઃ ।
અભ્યદ્રવત વેગેન તવ પુત્રસ્ય વાહિનીમ્ ॥

સ મૃદ્ગન્ક્ષત્રિયાનાજૌ વાતો વૃક્ષાનિવોદ્ધતઃ ।
અગચ્છદ્દારયન્સેનાં સિન્ધુવેગો નગાનિવ ॥

ભોજાનીકં સમાસાદ્ય હાર્દિક્યેનાભિરક્ષિતમ્ ।
પ્રમથ્ય તરસા વીરસ્તદપ્યતિબલોઽભ્યયાત્ ॥

સન્ત્રાસયન્નનીકાનિ તલશબ્દેન પાણ્ડવઃ ।
અજયત્સર્વસૈન્યાનિ શાર્દૂલ ઇવ ગોવૃષાન્ ॥

ભોજાનીકમતિક્રમ્ય દરદાનાં ચ વાહિનીમ્ ।
તથા મ્લેચ્છગણાનન્યાન્બહૂન્યુદ્ધવિશારદાન્ ॥

સાત્યકિં ચૈવ સમ્પ્રેક્ષ્ય યુધ્યમાનં મહારથમ્ ।
રથેન યત્તઃ કૌન્તેયો વેગેન પ્રયયૌ તદા ॥

ભીમસેનો મહારાજ દ્રષ્ટુકામો ધનઞ્જયમ્ ।
અતીત્ય સમરે યોધાંસ્તાવકાન્પાણ્ડુનન્દનઃ ॥

સોઽપશ્યદર્જુનં તત્ર યુધ્યમાનં મહારથમ્ ।
સૈન્ધવસ્ય વધાર્થં હિ પરાક્રાન્તં પરાક્રમી ॥

તં દૃષ્ટ્વા પુરુષવ્યાઘ્રશ્ચુક્રોશ મહતો રવાન્ ।
પ્રાવૃટ્્કાલે મહારાજ નર્દન્નિવ બલાહકઃ ॥

તં તસ્ય નિનદં ઘોરં પાર્થઃ શુશ્રાવ નર્દતઃ ।
વાસુદેવશ્ચ કૌરવ્ય ભીમસેનસ્ય સંયુગે ॥

તૌ શ્રુત્વા યુગપદ્વીરૌ નિનદં તસ્ય શુષ્મિણઃ ।
પુનઃ પુનઃ પ્રાણદતાં દિદૃક્ષન્તૌ વૃકોદરમ્ ॥

તતઃ પાર્થો મહાનાદં મુઞ્ચન્વૈ માધવશ્ચ હ ।
અભ્યયાતાં મહારાજ નર્દન્તૌ ગોવૃષાવિવ ॥

ભીમસેનરવં શ્રુત્વા ફલ્ગુનસ્ય ચ ધન્વિનઃ ।
અપ્રીયત મહારાજ ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

વિશોકશ્ચાભવદ્રાજા શ્રુત્વા તં નિનદં તયોઃ ।
ધનઞ્જયસ્ય સમરે જયમાશાસ્તવાન્વિભિઃ ॥

તથા તુ નર્દમાને વૈ ભીમસેને મદોત્કટે ।
સ્મિતં કૃત્વા મહાબાહુર્ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

હૃદ્ગતં મનસા પ્રાહ ધ્યાત્વા ધર્મભૃતાં વરઃ ।
દત્તા ભીમ ત્વયા સંવિત્કૃતં ગુરુવચસ્તથા ॥

ન હિ તેષાં જયો યુદ્ધે યેષાં દ્વેષ્ટાઽસિ પાણ્ડવ ।
દિષ્ટ્યા જીવતિ સઙ્ગ્રમે સવ્યસાચી ધનઞ્જયઃ ॥

દિષ્ટ્યા ચ કુશલી વીરઃ સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ।
દિષ્ટ્યા શૃણોમિ ગર્જન્તૌ વાસુદેવધનઞ્જયૌ ॥

યેન શક્રં રણે જિત્વા તર્પિતો હવ્યવાહનઃ ।
સ હન્તા દ્વિષતાં સઙ્ખ્યે દિષ્ટ્યા જીવતિ ફલ્ગુનઃ ॥

યસ્ય બાહુબલં સર્વે વયમાશ્રિત્ય જીવિતાઃ ।
સ હન્તા રિ પુસૈન્યાનાં દિષ્ટ્યા જીવતિ ફલ્ગુનઃ ॥

નિવાતકવચા યેન દેવૈરપિ સુદુર્જયાઃ ।
નિર્જિતા ધનુષૈકેન દિષ્ટ્યા પાર્થઃ સ જીવતિ ॥

કૌરવાન્સહિતાન્સર્વાન્ગોગ્રહાર્થે સમાગતાન્ ।
યોઽજયન્મત્સ્યનગરે દિષ્ટ્યા પાર્થઃ સ જીવતિ ॥

કાલકેયસહસ્રાણિ ચતુર્દશ મહારણે ।
યોઽવધીદ્ભુજવીર્યેણ દિષ્ટ્યા પાર્થઃ સ જીવતિ ॥

ગન્ધર્વરાજં બલિનં દુર્યોધનકૃતે ચ વૈ ।
જિતવાન્યોઽસ્ત્રવીર્યેણ દિષ્ટ્યા પાર્થઃ સ જીવતિ ॥

કિરીટમાલી બલવાઞ્છેતાશ્વઃ કૃષ્ણસારથિઃ ।
મમ પ્રિયશ્ચ સતતં દિષ્ટ્યા પાર્થઃ સ જીવતિ ॥

પુત્રશોકાભિસન્તપ્તશ્ચિકીર્ષન્કર્મ દુષ્કરમ્ । જયદ્રથવધાન્વેષી પ્રતિજ્ઞાં કૃતવાન્હિ યઃ ।
કચ્ચિત્સ સૈન્ધવં સઙ્ખ્યે હનિષ્યતિ ધનઞ્જયઃ ॥

કચ્ચિત્તીર્ણપ્રતિજ્ઞં હિ વાસુદેવેન રક્ષિતમ્ ।
અનસ્તમિત આદિત્યે સમેષ્યામ્યહમર્જુનમ્ ॥

કચ્ચિત્સૈન્ધવકો રાજા દુર્યોધનહિતે રતઃ ।
નન્દયિષ્યત્યમિત્રાન્હિ ફલ્ગુનેન નિપાતિતઃ ॥

કચ્ચિદ્દુર્યોધનો રાજા ફલ્ગુનેન નિપાતિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સૈન્ધવકં સઙ્ખ્યે શમમસ્માસુ ધાસ્યતિ ॥

દૃષ્ટ્વા વિનિહતાન્ભ્રાતૄન્ભીમસેનેન સંયુગે ।
કચ્ચિદ્દુર્યોધનો મન્દઃ શમમસ્માસુ યાસ્યતિ ॥

દૃષ્ટ્વા ચાન્યાન્મહાયોધાન્પાતિતાન્ધરણીતલે ।
કચ્ચિદ્દુર્યોધનો મન્દઃ પશ્ચાત્તાપં ગમિષ્યતિ ॥

શેષસ્ય રક્ષણાર્થં ચ સન્ધાસ્યતિ સુયોધનઃ ॥ એવં બહુવિધં તસ્ય રાજ્ઞશ્ચિન્તયતસ્તદા ।

કૃપયાઽભિપરીતસ્ય ઘોરં યુદ્ધમવર્તત ॥