મહાભારત · અધ્યાય 7.120

જિત્વા યવનકામ્ભોજાન્યુયુધાનસ્તતોઽર્જુનમ્ ।
જગામ તવ સૈન્યસ્ય મધ્યેન રથિનાં વરઃ ॥

શરદંષ્ટ્રો નરવ્યાઘ્રો વિચિત્રકવચચ્છવિઃ ।
મૃગં વ્યાઘ્ર ઇવાજિઘ્રંસ્તવ સૈન્યમભીષયત્ ॥

સ રથેન ચરન્માર્ગાન્ધનુરુદ્ધામયદ્ભૃશમ્ ।
રુક્મપૃષ્ઠં મહાવેગં રુક્મચન્દ્રકસઙ્કુલમ્ ॥

રુક્માઙ્ગદશિરસ્ત્રાણો રુક્મવર્મસમાવૃતઃ ।
રુક્મધ્વજધનુઃ શૂરો મેરુશૃઙ્ગમિવાબભૌ ॥

સધનુર્મણ્ડલઃ સઙ્ખ્યે તેજોભાસુરરશ્મિવાન્ ।
શરદીવોદિતઃ સૂર્યો નૃસૂર્યો વિરરાજ હ ॥

વૃષભસ્કન્ધવિક્રાન્તો વૃષભાક્ષો નરર્ષભઃ ।
તાવકાનાં બભૌ મધ્યે ગવાં મધ્યે યથા વૃષઃ ॥

મત્તદ્વિરદસઙ્કાશં મત્તદ્વિરદગામિનમ્ ।
પ્રભિન્નમિવ માતઙ્ગં યૂથમધ્યે વ્યવસ્થિતમ્ ॥

વ્યાધા ઇવ જિઘાંસન્તસ્ત્વદીયાઃ સમુપાદ્રવન્ ।
સાત્યકિં સમરે રાજન્પરિવવ્રુસ્તવાત્મજાઃ ॥

દ્રોણાનીકમતિક્રાન્તં ભોજાનીકં ચ દુસ્તરમ્ ।
જલસન્ધાર્ણવં તીર્ત્વા કામ્ભોજાનાં ચ વાહિનીમ્ ॥

હાર્દિક્યમકરાન્મુક્તં તીર્ણં વૈ સૈન્યસાગરમ્ ।
પરિવવ્રુઃ સુસઙ્ક્રુદ્વાસ્ત્વદીયાઃ સાત્યકિં રથાઃ ॥

દુર્યોધનશ્ચિત્રસેનો દુઃશાસનવિવિંશતી ।
શકુનિર્દુઃસહશ્ચૈવ યુવા દુર્ધર્ષણઃ ક્રથઃ ॥

અન્યે ચ બહવઃ શૂરાઃ શસ્ત્રવન્તો દુરાસદાઃ ।
પૃષ્ઠતઃ સાત્યકિં યાન્તમન્વધાવન્નમર્ષિણઃ ॥

અથ શબ્દો મહાનાસીત્તવ સૈન્યસ્ય મારિષ ।
મારુતોદ્ધૂતવેગસ્ય સાગરસ્યેવ પર્વણિ ॥

તાનભિદ્રવતઃ સર્વાન્સમીક્ષ્ય શિનિપુઙ્ગવઃ ।
શનૈર્યાહીતિ યન્તારમબ્રવીત્પ્રહસન્નિવ ॥

ઇદમેતિ સમુદ્ધૂતં ધાર્તરાષ્ટ્રબલં મહત્ । મામેવાભિમુખં તૂર્ણં ગજાશ્વરથપત્તિમત્ ।
નાદયદ્વૈ દિશઃ સર્વા રથઘોષેણ સારથે ॥

પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષં ચ કમ્પયન્સાગરાનપિ । એતદ્બલાર્ણવં સૂત વારયિષ્યે મહારણે ।
પૌર્ણમાસ્યામિવોદ્ધૂતં વેલેવ મકરાલયમ્ ॥

પશ્ય મે સૂત વિક્રાન્તમિન્દ્રસ્યેવ મહામૃધે ।
એષ સૈન્યાનિ શત્રૂણાં વિધમામિ શિતૈઃ શરૈઃ ॥

નિહતાનાહવે પશ્ય પદાત્યશ્વરથદ્વિપાન્ ।
મચ્છરૈરગ્નિસઙ્કાશૈર્વિદ્ધદેહાન્સહસ્રશઃ ॥

ઇત્યેવં બ્રુવતસ્તસ્ય સાત્યકેરમિતૌજસઃ । સમીપે સૈનિકાસ્તે તુ શીઘ્રમીયુર્યુયુત્સવઃ ।
જહ્યાદ્રવસ્વ તિષ્ઠેતિ પશ્યપશ્યેતિ વાદિનઃ ॥

તાનેવં બ્રુવતો વીરાન્સાત્યકિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ । જઘાનં ત્રિશતાનશ્વાન્કુઞ્જરાંશ્ચ ચતુઃશતાન્ ।
લધ્વસ્ત્રશ્ચિત્રયોધી ચ પ્રહરઞ્શિનિપુઙ્ગવઃ ॥

સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલસ્તસ્ય તેષાં ચ ધન્વિનામ્ ।
દેવાસુરરણપ્રખ્યઃ પ્રાવર્તત જનક્ષયઃ ॥

મેઘજાલનિભં સૈન્યં તવ પુત્રસ્ય મારિષ ।
પ્રત્યગૃહ્ણાચ્છિનેઃ પૌત્રઃ શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ॥

પ્રચ્છાદ્યમાનઃ સમરે શરજાલૈઃ સ વીર્યવાન્ ।
અસમ્ભ્રમન્મહારાજ તાવકાનવધીદ્બહૂન્ ॥

આશ્ચર્યં તત્ર રાજેન્દ્ર સુમહદ્દૃષ્ટવાનહમ્ ।
ન મોઘઃ સાયકઃ કશ્ચિત્સાત્યકેરભવત્પ્રભો ॥

રથનાગાશ્વકલિલઃ પદાત્યૂર્મિસમાકુલઃ ।
શૈનેયવેલામાસાદ્ય સ્થિતઃ સૈન્યમહાર્ણવઃ ॥

સમ્ભ્રાન્તનરનાગાશ્વમાવર્તત મુહુર્મુહુઃ । તત્સૈન્યમિષુભિસ્તેન વધ્યમાનં સમન્તતઃ ।
બભ્રામ તત્રતત્રૈવ ગાવઃ શીતાર્દિતા ઇવ ॥

પદાતિનં રથં નાગં સાદિનં તુરગં તથા ।
અવિદ્વં તત્ર નાદ્રાક્ષં યુયુધાનસ્ય સાયકૈઃ ॥

ન તાદૃક્કદનં રાજન્કૃતવાંસ્તત્ર ફલ્ગુનઃ ।
યાદૃક્ક્ષયમનીકાનામકરોત્સાત્યકિર્નૃપ ॥

અત્યર્જુનં શિનેઃ પૌત્રો યુધ્યતે પુરુષર્ષભઃ ।
વીતભીર્લાઘવોપેતઃ કૃતિત્વં સમ્પ્રદર્શયન્ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા સાત્વતસ્ય ત્રિભિઃ શરૈઃ ।
વિવ્યાધ સૂતં નિશિતૈશ્ચતુર્ભિશ્ચતુરો હયાન્ ॥

સાત્યકિં ચ ત્રિભિર્વિદ્વ્વા પુનરષ્ટાભિરેવ ચ ।
દુઃશાસનઃ ષોડશભિર્વિવ્યાધ શિનિપુઙ્ગવમ્ ॥

શકુનિઃ પઞ્ચવિંશત્યા ચિત્રસેનશ્ચ પઞ્ચભિઃ ।
દુઃસહઃ પઞ્ચદશભિર્વિવ્યાધોરસિ સાત્યકિમ્ ॥

ઉત્સ્મયન્વૃષ્ણિશાર્દૂલસ્તથા બાણૈઃ સમાહતઃ ।
તાનવિધ્યન્મહારાજ સર્વાનેવ ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ ॥

ગાઢવિદ્ધાનરીન્કૃત્વા માર્ગણૈઃ સોઽતિતેજનૈઃ ।
શૈનેયઃ શ્યેનવત્સઙ્ખ્યે વ્યચરલ્લઘુવિક્રમઃ ॥

સૌબલસ્ય ધનુશ્છિત્ત્વા હસ્તાવાપં નિકૃત્ય ચ ।
દુર્યોધનં ત્રિભિર્બાણૈરભ્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે ॥

ચિત્રસેનં શતેનૈવ દશભિર્દુઃસહં તથા ।
દુઃશાસનં તુ વિંશત્યા વિવ્યાધ શિનિપુઙ્ગવઃ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય શ્યાલસ્તવ વિશામ્પતે ।
અષ્ટાભિઃ સાત્યકિં વિદ્વ્વા પુનર્વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ॥

દુઃશાસનશ્ચ દશભિર્દુઃસહશ્ચ ત્રિભિઃ શરૈઃ ।
દુર્મુખશ્ચ દ્વાદશભી રાજન્વિવ્યાધ સાત્યકિમ્ ॥

દુર્યોધનસ્ત્રિસપ્તત્યા કિદ્વ્વા ભારત માધવમ્ ।
તતોસ્ય નિશિતૈર્બાણૈસ્ત્રિભિર્વિવ્યાધ સારથિમ્ ॥

તાન્સર્વાન્સહિતાઞ્શૂરાન્યતમાનાન્મહારથાન્ ।
પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિર્બાણૈઃ પુનર્વિવ્યાધ સાત્યકિઃ ॥

તતઃ સ રથિનાં શ્રેષ્ઠસ્તવ પુત્રસ્ય સારથિમ્ ।
આજઘાનાશુ ભલ્લેન સ હતો ન્યપતદ્ભુવિ ॥

પતિતે સારથૌ તસ્મિંસ્તવ પુત્રરથઃ પ્રભો ।
વાતાયમાનૈસ્તૈરશ્વૈરપાનીયત સઙ્ગરાત્ ॥

તતસ્તવ સુતો રાજન્સૈનિકાશ્ચ વિશામ્પતે ।
રાજ્ઞો રથમભિપ્રેક્ષ્ય વિદ્રુતાઃ શતશોઽભવન્ ॥

વિદ્રુતં તત્ર તત્સૈન્યં દૃષ્ટ્વા ભારત સાત્યકિઃ ।
અવાકિરચ્છરૈસ્તીક્ષ્ણૈ રુક્મપુઙ્ખૈઃ શિલાશિતૈઃ ॥

વિદ્રાવ્ય સર્વસૈન્યાનિ તાવકાનિ સહસ્રશઃ ।
પ્રયયૌ સાત્યકી રાજઞ્શ્વેતાશ્વસ્ય રથં પ્રતિ ॥

તં પ્રયાન્તં મહાબાહું તાવકાઃ પ્રેક્ષ્ય મારિષ ।
દૃષ્ટં ચાદૃષ્ટવત્કૃત્વા ક્રિયામન્યામયોજયન્ ॥

તં શરાનાદદાનં ચ રક્ષમાણં ચ સારથિમ્ ।
આત્માનં પાલયાનં ચ તાવકાઃ સમપૂજયન્ ॥