મહાભારત · અધ્યાય 7.106

અર્જુને સૈન્ધવં પ્રાપ્તે ભારદ્વાજેન સંવૃતાઃ ।
પાઞ્ચાલાઃ કુરુભિઃ સાર્ધં કિમકુર્વત સ્̤અઞ્જય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

અપરાહ્ણે મહારાજ સઙ્ગ્રમે રોમહર્ષણે ।
પાઞ્ચાલાનાં કુરૂણાં ચ દ્રોણદ્યૂતમવર્તત ॥

પાઞ્ચાલા હિ જિઘાંસન્તો દ્રોણં સંહૃષ્ટચેતસઃ ।
અભ્યમુઞ્ચન્ત ગર્જન્તઃ શરવર્ષાણિ મારિષ ॥

તતસ્તુલ તુમુલસ્તેષાં સઙ્ગ્રામોઽવર્તતાદ્ભુતઃ ।
પાઞ્ચાલાનાં કુરૂણાં ચ ઘોરો દેવાસુરોપમઃ ॥

સર્વે દ્રોણરથં પ્રાપ્ય પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ ।
તદનીકં બિભિત્સન્તો મહાસ્ત્રાણિ વ્યદર્શયન્ ॥

દ્રોણસ્ય રથપર્યન્તં રથિનો રથમાસ્થિતાઃ ।
કમ્પયન્તોઽભ્યવર્તન્ત વેગમાસ્થાય મધ્યમમ્ ॥

તમભ્યયાદ્બૃહત્ક્ષત્રઃ કેકયાનાં મહારથઃ ।
વિમુઞ્ચન્નિશિતાન્બાણાન્મહેન્દ્રાશનિસન્નિભાન્ ॥

તં તુ પ્રત્યુદ્યયૌ શીઘ્રં ક્ષેમધૂર્તિર્મહાયશાઃ ।
વિમુઞ્ચન્નિશિતાન્બાણાઞ્શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

ધૃષ્ટકેતુશ્ચ ચેદીનામૃષભોઽતિબલોદિતઃ ।
ત્વરિતોઽભ્યદ્રવદ્દ્રોણં મહેન્દ્રમિવ શમ્બરઃ ॥

તમાપતન્તં સહસા વ્યાદિતાસ્યમિવાન્તકમ્ ।
વીરધન્વા મહેષ્વાસસ્ત્વરમાણઃ સમભ્યયાત્ ॥

યુધિષ્ઠિરં મહારાજં જિગીષું સમવસ્થિતમ્ ।
સહાનીકં તતો દ્રોણો ન્યવારયત વીર્યવાન્ ॥

નકુલં કુશલં યુદ્ધે પરાક્રન્તં પરાક્રમી ।
અભ્યગચ્છત્સમાયાન્તં વિકર્ણસ્તે સુતઃ પ્રભો ॥

સહદેવં તથાઽયાન્તં દુર્મુખઃ શત્રુકર્શનઃ ।
શૈરરનેકસાહસ્રૈઃ સમવાકિરદાશુગૈઃ ॥

સાત્યકિં તુ નરવ્યાઘ્રં વ્યાઘ્રદત્તસ્ત્વવારયત્ ।
શરૈઃ સુનિશિતૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કમ્પયન્વૈ મુહુર્મુહુઃ ॥

દ્રૌપદેયાન્નરવ્યાઘ્રાન્મુઞ્ચતઃ સાયકોત્તમાન્ ।
સંરબ્ધાન્રથિનઃ શ્રેષ્ઠાન્સૌમદત્તિરવારયત્ ॥

ભીમસેનં તદા ક્રુદ્ધં ભીમરૂપો ભયાનકઃ ।
પ્રત્યવારયદાયાન્તમાર્શ્યશૃઙ્ગિર્મહાબલઃ ॥

તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં નરરાક્ષસયોર્મૃધે ।
યાદૃગેવ પુરાવૃત્તં રામરાવણયોર્નૃપ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો દ્રોણં નવત્યા નતપર્વણામ્ ।
આજઘ્ને ભરતશ્રેષ્ઠઃ સર્વમર્મસુ ભારત ॥

તં દ્રોણઃ પઞ્ચવિંશત્યા નિજઘાન સ્તનાન્તરે ।
રોષિતો ભરતશ્રેષ્ઠ કૌન્તેયેન યશસ્વિના ॥

અદૃશ્યં સમરે ચક્રે રાજાનં સાયકોત્તમૈઃ ।
સાશ્વસૂતધ્વજં દ્રોણઃ પશ્યતાં સર્વધન્વિનામ્ ॥

તાઞ્શરાન્દ્રોણમુક્તાંસ્તુ શરવર્ષેણ પાણ્ડવઃ ।
અવારયત ધર્માત્મા દર્શયન્પાણિલાઘવમ્ ॥

તતો દ્રોણો ભૃશં ક્રુદ્ધો દર્મરાજસ્ય સંયુગે ।
ચિચ્છેદ સમરે ધન્વી ધનુસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

અથૈનં છિન્નધન્વાનં ત્વરમાણો મહારથઃ ।
શરૈરનેકસાહસ્રૈઃ પૂરયામાસ સર્વતઃ ॥

અદૃશ્યં વીક્ષ્ય રાજાનં ભારદ્વાજસ્ય સાયકૈઃ ।
સર્વભૂતાન્યમન્યન્ત હતમેવ યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

કેચિચ્ચૈનમમન્યન્ત તથૈવ વિમુખીકૃતમ્ ।
હૃતો રાજેતિ રાજેન્દ્ર બ્રાહ્મણેન મહાત્મના ॥

સ કૃચ્છ્રં પરમં પ્રાપ્તો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ । ત્યક્ત્વા તત્કાર્મુકં છિન્નં ભારદ્વાજેન સંયુગે ।
આદદેઽન્યદ્ધનુર્દિવ્યં ભારઘ્નં વેગવત્તરમ્ ॥

તતસ્તાન્સાયકાંસ્તત્ર દોણનુન્નાન્સહસ્રશઃ ।
ચિચ્છેદ સમરે વીરસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

છિત્ત્વા તુ તાઞ્શરાન્રાજક્રોધસંરક્તલોચનઃ । શક્તં જગ્રાહ સમરે ગિરીણામપિ દારિણીમ્ ।
સ્વર્ણદણ્ડાં મહાઘોરામષ્ટઘણ્ટાં ભયાવહામ્ ॥

સમુત્ક્ષિપ્ય ચ તાં હૃષ્ટો નનાદ બલવદ્બલી ।
નાદેન સર્વભૂતાનિ ત્રાસયન્નિવ ભારત ॥

શક્તિં સમુદ્યતાં દૃષ્ટ્વા ધર્મરાજેન સંયુગે ।
સ્વસ્તિ દ્રોણાય સહસા સર્વભૂતાન્યથાબ્રુવન્ ॥

સા રાજભુજનિર્મુક્તા નિર્મુક્તોરગસન્નિભા । પ્રજ્વાલયન્તી ગગનં દિશઃ સપ્રદિશસ્તથા ।
દ્રોણાન્તિકમનુપ્રાપ્તા દીપ્તાસ્યા પન્નગી યથા ॥

તામાપતન્તીં સહસા દૃષ્ટ્વા દ્રોણો વિશામ્પતે ।
પ્રાદુશ્ચક્રૈ તતો બ્રાહ્મમસ્ત્રમસ્ત્રવિદાં વરઃ ॥

તદસ્ત્રં ભસ્મસાત્કૃત્વા તાં શક્તિં ઘોરદર્શનામ્ ।
જગામ સ્યન્દનં તૂર્ણં પાણ્ડવસ્ય યશસ્વિનઃ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા દ્રોણાસ્ત્રં તત્સમુદ્યતમ્ ।
અશામયન્મહાપ્રાજ્ઞો બ્રહ્માસ્ત્રેણૈવ મારિષ ॥

વિદ્વ્વા તં ચ રણે દ્રોણં પઞ્ચભિર્નતપર્વભિઃ ।
ક્ષુરપ્રેણ સુતીક્ષ્ણેન ચિચ્છેદાસ્ય મહદ્ધનુઃ ॥

તદપાસ્ય ધનુશ્છિન્નં દ્રોણઃ ક્ષત્રિયમર્દનઃ ।
ગદાં ચિક્ષેપ સહસા ધર્મપુત્રાય મારિષ ॥

તામાપતન્તીં સહસા ગદાં દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરઃ ।
ગદામેવાગ્રહીત્ક્રુદ્ધશ્ચિક્ષેપ ચ પરન્તપ ॥

તે ગદે સહસા મુક્તે સમાસાદ્ય પરસ્પરમ્ ।
સઙ્ઘર્ષાત્પાવકં મુક્ત્વા સમેયાતાં મહીતલે ॥

તતો દ્રોણો ભૃશં ક્રુદ્ધો ધર્મરાજસ્ય મારિષ ।
ચતુર્ભિર્નિશિતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્હયાઞ્જઘ્ને શરોત્તમૈઃ ॥

ચિચ્છેદૈકેન ભલ્લેન ધનુશ્ચેન્દ્રધ્વજોપમમ્ ।
કેતુમેકેન ચિચ્છેદ પાણ્ડવં ચાર્દયત્ત્રિભિઃ ॥

હતાશ્વાત્તુલ રથાત્તૂર્ણમવપ્લુત્ય યુધિષ્ઠિરઃ ।
તસ્થાવૂર્ધ્વભુજો રાજા વ્યાયુધો ભરતર્ષભ ॥

વિરથં તં સમાલોક્ય વ્યાયુધં ચ વિશેષતઃ ।
દ્રોણો વ્યમોહયચ્છત્રૂન્સર્વસૈન્યાનિ ચાભિભો ॥

મુઞ્ચંશ્ચેષુગણાંસ્તીક્ષ્ણાઁલ્લઘુહસ્તો દૃઢવ્રતઃ ।
અભિદુદ્રાવ રાજાનં સિંહો મૃગમિવોલ્બણઃ ॥

તમભિદ્રુતમાલોક્ય દ્રોણેનામિત્રઘાતિના ।
હાહેતિ સુમહાઞ્શબ્દઃ પાણ્ડૂનાં સમજાયત ॥

હૃતો રાજા હૃતો રાજા ભારદ્વાજેન મારિષ ।
ઇત્યાંસીત્સુમહાઞ્શબ્દઃ પાણ્ડૂસૈન્યસ્ય સર્વતઃ ॥

તતસ્ત્વરિતમારુહ્ય સહદેવરથં નૃપઃ ।
અપાયાજ્જવનૈરશ્વૈઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥