મહાભારત · અધ્યાય 6.92

તતસ્તદ્બાણવર્ષં તુ દુઃસહં દાનવૈરપિ ।
દધાર યુધિ રાજેન્દ્રો યથા વર્ષં મહાદ્વિપઃ ॥

તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટો નિઃશ્વસન્નિવ પન્નગઃ ।
સંશયં પરમં પ્રાપ્તઃ પુત્રસ્તે ભરતર્ષભ ॥

મુમોચ નિશિતાંસ્તીક્ષ્ણાન્નારાચાન્પઞ્ચવિંશતિમ્ ।
તેઽપતન્સહસા રાજંસ્તસ્મિન્રાક્ષસપુઙ્ગવે ॥

આશીવિષા ઇવ ક્રુદ્ધાઃ પર્વતે ગન્ધમાદને ।
સ તૈર્વિદ્ધઃ સ્રવન્રક્તં પ્રભિન્ન ઇવ કુઞ્જરઃ ॥

દધ્રે મતિં વિનાશાય રાજ્ઞઃ સ પિશિતાશનઃ ।
જગ્રાહ ચ મહાશક્તિં ગિરીણામપિ દારિણીમ્ ॥

સમ્પ્રદીપ્તાં મહોલ્કાભામશનિં જ્વલિતામિવ ।
તમાગચ્છન્મહાબાહુર્જિઘાંસુસ્તનયં તવ ॥

તામુદ્યતામભિપ્રેક્ષ્ય વઙ્ગાનામધિપસ્ત્વરન્ ।
કુઞ્જરં ગિરિસન્કાશં રાક્ષસં પ્રત્યચોદયત્ ॥

સ નાગપ્રવરેણાજૌ બલિના શીઘ્રગામિના ।
યતો દુર્યોધનરથસ્તં માર્ગં પ્રત્યષેધયત્ ॥

પન્થાનં વારયામાસ કુઞ્જરેણ સુતસ્ય તે ।
માર્ગમાવારિતં દૃષ્ટ્વા રાજ્ઞા વઙ્ગેન ધીમતા ॥

ઘટોત્કચો મહારાજ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ।
ઉદ્યતાં તાં મહાશક્તિકં તસ્મિંશ્ચિક્ષેપ વારણે ॥

સ તયાઽભિહતો રાજંસ્તેન બાહુપ્રમુક્તયા ।
સઞ્જાતરુધિરોત્પીડઃ પપાત ચ મમાર ચ ॥

પતત્યથ ગજે ચાપિ વઙ્ગાનામીશ્વરો બલી ।
જવેન સમભિદ્રુત્ય જગામ ધરણીતલમ્ ॥

દુર્યોધોઽપિ સમ્પ્રેક્ષ્ય પતિતં વરવારણમ્ ।
પ્રભગ્નં ચ બલં દૃષ્ટ્વા જગામ પરમાં વ્યથામ્ ॥

અશક્તઃ પ્રતિયોદ્ધું વૈ દૃષ્ટ્વા તસ્ય પરાક્રમમ્ । ક્ષત્રધર્મં પુરસ્કૃત્ય આત્મનશ્ચાતિમાનિતામ્ ।
પ્રાપ્તેઽપક્રનયે રાજા તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ ॥

રાધાન ચ શિતં બાણં કાલાગ્નિસમતેજસમ્ ।
સુયોચ ધરમક્રુદ્ધસ્તસ્મિન્ઘોરે નિશાચરે ॥

તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય વણિમિન્દ્રાશનિપ્રભમ્ ।
લાઘવાન્મોચયામાસ મહાત્મા વૈ ઘટોત્કચઃ ॥

ભૂયશ્ચ નિનનાદોષં ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ।
ત્રાસયામાસ રૌન્યાનિ યુગન્તે જલદો યથા ॥

તં શ્રુત્વા નિનિદં ઘોરં તસ્વ ભીમસ્ય રક્ષસઃ ।
આચાર્યમુસન્ગમ્ય ભીષ્મઃ શાન્તનવોઽબ્રવીત્ ॥

યથૈવ નિનન્દો ઘોરઃ શ્રૂયતે રાક્ષસેરિતઃ ।
હૈડિમ્બો યુધ્યતે નૂનં રાજ્ઞા દુર્યોધનેન ચ ॥

નૈષ શક્યો હિ સન્ગ્રામે જેતું ભૂતેન કેનચિત્ ।
તત્ર ગચ્છત ભદ્રં વો રાજાનં પરિરક્ષિતુમ્ ॥

અભિદ્રુત્ય મહાબાહું રાક્ષસેન પ્રપીડિતમ્ ।
એતદ્ધિ પરમં કૃત્યં સર્વેષાં નઃ પરન્તપાઃ ॥

પિતામહવચઃ શ્રુત્વા ત્વરમાણા મહારથાઃ ।
ઉત્તમં જવમાસ્થાય પ્રયયુર્યત્ર કૌરવઃ ॥

દ્રોણશ્ચ સોમદત્તશ્ચ બાહ્લીકોઽથ જયદ્રથઃ ।
કૃપો ભિરિશ્રવાઃ શલ્ય આવન્ત્યઃ સ બૃહદ્બલઃ ॥

અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ ચિત્રસેનો વિવિંશતિઃ ।
રથાશ્ચાનેકસાહસ્રા યે તેષામનુયાયિનઃ ॥

અભિદ્રુતં પરીપ્સન્તઃ પુત્રં દુર્યોધનં તવ ।
તદનીકમનાધૃષ્યં પાલિતં તુ મહારથૈઃ ॥

પાતતાયિનમાયાન્તં પ્રેક્ષ્ય રાક્ષસસત્તમઃ ।
॥ .કમ્પત મહાબાહુર્મૈનાક ઇવ પર્વતઃક ॥

પ્રગૃહ્ય વિપુલં ચાપં જ્ઞાતિભિઃ પરિવારિતઃ ।
શૂલમુદ્ગરહસ્તૈશ્ચ નાનાપ્રહરણૈરપિ ॥

તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ ।
રાક્ષસાનાં ચ મુખ્યસ્ય દુર્યોધનબલસ્ય ચ ॥

ધનુષાં કૂજતાં શબ્દઃ સર્વતસ્તુમુલો રણે ।
અશ્રૂયત મહારાજ વંશાનાં દહ્યતામિવ ॥

શસ્ત્રાણાં પાત્યમાનાનાં કવચેષુ શરીરિણામ્ ।
શબ્દઃ સમભવદ્રાજન્ગિરીણામિવ ભિદ્યતામ્ ॥

વીરબાહુવિસૃષ્ટાનાં તોમરાણાં વિશામ્પતે ।
રૂપમાસીદ્વિયત્સ્થાનાં સર્પાણામિવ સર્પતામ્ ॥

તતઃ પરમસન્ક્રુદ્ધો વિષ્ફાર્ય સુમહદ્ધનુઃ ।
રાક્ષસન્દ્રો મહાબાહુર્વિનદન્ભૈરવ રવમ્ ॥

આચાર્યસ્યાર્ધચન્દ્રેણ ક્રુદ્ધશ્ચિચ્છેદ કાર્મુકમ્ ।
સોમદત્તસ્ય ભલ્લેન ધ્વજં ચોન્મથ્ય ચાનદત્ ॥

બાહ્લીકં ચ ત્રિભિર્બાણૈઃ પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે ।
કૃપમેકેન વિવ્યાધ ચિત્રસેનં ત્રિભિઃ શરૈઃ ॥

પૂર્ણાયતવિસૃષ્ટેન સમ્યક્પ્રણિહિતેન ચ ।
જત્રુદેશે સમાસાદ્ય વિકર્ણં સમતાડયત્ ॥

ન્યષીદત્સ્વરથોપસ્થે શોણિતેન પરિપ્લુતઃ ।
તતઃ પુનરમેયાત્મા નારાચાન્દશ પઞ્ચ ચ ॥

ભૂરિશ્રવસિ સન્ક્રુદ્ધઃ પ્રાહિણોદ્ભરતર્ષભ ।
તે વર્મ ભિત્ત્વા તસ્યાશુ વિવિશુર્ધરણીતલમ્ ॥

વિવિંશતેશ્ચ દ્રૌણેશ્ચ યન્તારૌ સમતાડયત્ ।
તૌ પેતતૂ રથોપસ્થે રશ્મીનુત્સૃજ્ય વાજિનામ્ ॥

સિન્ધુરાજ્ઞોઽર્ધચન્દ્રેણ વારાહં સ્વર્ણભૂષિતમ્ ।
ઉન્મમાથ મહારાજ દ્વિતીયેનાચ્છિનદ્ધનુઃ ॥

ચતુર્ભિરથ નારાચૈરાવન્ત્યસ્ય મહાત્મનઃ ।
જઘાન ચતુરો વાહાન્ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ॥

પૂર્ણાયતવિસૃષ્ટેન પીતેન નિશિતેન ચ ।
નિર્બિભેદ મહારાજ રાજપુત્રં બૃહદ્બલમ્ ॥

સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ।
ભૃશં ક્રોધેન ચાવિષ્ટો રથસ્થો રાક્ષસાધિપઃ ॥

ચિક્ષેપ નિશિતાંસ્તીક્ષ્ણાઞ્છરાનાશીવિષોપમાન્ ।
બિભિદુસ્તે મહારાજ શલ્યં યુદ્ધવિશારદમ્ ॥