મહાભારત · અધ્યાય 6.91

ઇરાવન્તં તુ નિહતં દૃષ્ટ્વા પાર્થા મહારથાઃ ।
સન્ગ્રામે કિમકુર્વન્ત તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ઇરાવન્તં તુ નિહતં સન્ગ્રામે વીક્ષ્ય રાક્ષસઃ ।
વ્યનદત્સુમહાનાદં ભૈમસેનિર્ઘટોત્કચઃ ॥

નદતસ્તસ્ય શબ્દેન પૃથિવી સાગરામ્બરા ।
સપર્વતવના રાજંશ્ચચાલ સુભૃશં તદા ॥

અન્તરિક્ષં દિશશ્ચૈવ સર્વાશ્ચ પ્રદિશસ્તથા . ચેલુશ્ચ સહસા તત્ર તેન નાદેન નાદિતાઃ

તં શ્રુત્વા સુમહાનાદં તવ સૈન્યસ્ય ભારત ॥ ઊરુસ્તમ્ભઃ સમભવદ્વેપથુઃ સ્વેદ એવ ચ ।

સર્વ એવ મહારાજ તાવકા દીનચેતસઃ ॥ સર્વતઃ સમચેષ્ટન્ત સિંહભીતા ગજા ઇવ ।

નર્દિત્વા સુમહાનાદં નિર્ઘાતમિવ રાક્ષસઃ ॥ જ્વલિતં શૂલમુદ્યમ્ય રૂપં કૃત્વા વિભીષણમ્ ।

નાનારૂપપ્રહરણૈર્વૃતો રાક્ષસપુઙ્ગવૈઃ ॥ આજઘાન સુસન્ક્રુદ્ધઃ કાલાન્તકયમોપભઃ ।

તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય સન્ક્રુદ્ધં ભીમદર્શનમ્ ॥ સ્વબલં ચ ભયાત્તસ્ય પ્રાયશો વિમુખીકૃતમ્ ।

તતો દુર્યોધનો રાજા ઘટોત્કચમુપાદ્રવત્ ॥ પ્રગૃહ્ય વિપુલં ચાપં સિંહવદ્વિનદન્મુહુઃ ।

પૃષ્ઠતોઽનુયયૌ ચૈનં સ્રવદ્ભિઃ પર્વતોપમૈઃ ॥
કુઞ્જરૈર્દશસાહસ્રૈર્વઙ્ગાનામધિપઃ સ્વયમ્ ॥

પુત્રં તવ મહારાજ ચુકોપ સ નિશાચરઃ ।
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ ॥

રાક્ષસાનાં ચ રાજેન્દ્ર દુર્યોધનબલસ્ય ચ ।
ગજાનીકં ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય મેઘબૃન્દમિવોદિતમ્ ॥

અભ્યધાવન્ત સન્ક્રુદ્ધા રાક્ષસાઃ શસ્ત્રપાણયઃ ।
નદન્તો વિવિધાન્નાદાન્મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ ॥

શરશક્ત્યૃષ્ટિનારાચૈર્નિઘ્નન્તો ગજયોધિનઃ ।
ભિણ્ડિપાલૈસ્તથા શૂલૈર્મુદ્ગરૈઃ સપરશ્વથૈઃ ॥

પર્વતાગ્રૈશ્ચ વૃક્ષૈશ્ચ નિજઘ્નુસ્તે મહાગજાન્ ।
ભિન્નકુમ્ભાન્વિરુધિરાન્ભિન્નગાત્રાંશ્ચ વારણાન્ ॥

અપશ્યામ મહારાજ વધ્યમાનાન્નિશાચરૈઃ ।
તેષુ પ્રક્ષીયમાણેષુ ભગ્નેષુ ગજયોધિષુ ॥

દુર્યોધનો મહારાજ રાક્ષસાન્સમુપાદ્રવત્ ।
અમર્ષવશમાપન્નસ્ત્યક્ત્વા જીવિતાત્મનઃ ॥

મુમોચ નિશિતાન્બાણાન્રાક્ષસેષુ પરન્તપ ।
જઘાન ચ મહેષ્વાસઃ પ્રધાનાંસ્તત્ર રાક્ષસાન્ ॥

સન્ક્રુદ્ધો ભરતશ્રેષ્ઠ પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ ।
વેગવન્તં મહારૌદ્રં વિદ્યુજ્જિહ્વં પ્રમાથિનમ્ ॥

શરૈશ્ચતુર્ભિશ્ચતુરો નિજઘાન મહાબલઃ ।
તતઃ પુનરમેયાત્મા શરવર્ષં દુરાસદમ્ ॥

મુમોચ ભરતશ્રેષ્ઠો નિશાચરબલં પ્રતિ ।
તત્તુ દૃષ્ટ્વા મહત્કર્મ પુત્રસ્ય તવ મારિષ ॥

ક્રોધેનાભિપ્રજજ્વાલ ભૈમસેનિર્મહાબલઃ ।
સ વિષ્ફાર્ય મહચ્ચાપમિન્દ્રાશનિસમપ્રભમ્ ॥

અભિદુદ્રાવ વેગેન દુર્યોધનમરિન્દમમ્ ।
તમાપતન્તમુદ્વીક્ષ્ય કાલસૃષ્ટમિવાન્તકમ્ ॥

ન વિવ્યથે મહારાજ પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ ।
અથૈનમબ્રવીત્ક્રુદ્ધઃ ક્રૂરઃ સંરક્તલોચનઃ ॥
ઘટોત્કચ ઉવાચ ।

અદ્યાનૃણ્યં ગમિષ્યામિ પિતૄણાં માતુરેવ ચ ।
યે ત્વયા સુનૃશંસેન દીર્ઘકાલં પ્રવાસિતાઃ ॥

યચ્ચ તે પાણ્ડવા રાજંશ્છલદ્યૂતે પરાજિતાઃ ।
યચ્ચૈવ દ્રૌપદી કૃષ્ણા એવવસ્ત્રા રજસ્વલા ॥

સભામાનીય દુર્બુદ્ધે બહુધા ક્લેશિતા ત્વયા ।
તવ ચ પ્રિયકામેન આશ્રમસ્થા દુરાત્મના ॥

સૈન્ધવેન પરામૃષ્ટા પરિભૂય પિતૄન્મમ ।
એતેષામપમાનાનામન્યેષાં ચ કુલાધમ ॥

અન્તમદ્ય ગમિષ્યામિ યદિ નોત્સૃજસે રણમ્ ।
એવમુક્ત્વા તુ હૈડિમ્બો મહદ્વિષ્ફાર્ય કાર્મુકમ્ ॥

સન્દશ્ય દશનૈરોષ્ઠં સૃકિણી પરિસંલિહન્ । શરવર્ષેણ મહતા દુર્યોધનમવાકિરત્ ।
પર્વતં વારિધારાભિઃ પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ ॥