મહાભારત · અધ્યાય 6.93

વિમુખીકૃત્ય વર્સાંસ્તુ તાવકાન્યુધિ રાક્ષસઃ ।
જિઘાંસુભરતશ્રેષ્ઠ દુર્યોધનમુપાદ્રવત્ ॥

તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય રાજાનં પ્રતિ વેગિતમ્ ।
અભ્યધાવઞ્જિઘાંસન્તસ્તાવકા યુદ્ધદુર્મદાઃક ॥

તાલમાત્રાણિ ચાપાનિ વિકર્ષન્તો મહારથાઃ ।
તમેકમભ્યધાવન્ત નદન્તઃ સિંહસઙ્ઘવત્ ॥

અથૈનં શરવર્ષેણ સમન્તાત્પર્યવાકિરન્ ।
પર્વતં વારિધારાભિઃ શરદીવ વલાહકાઃ ॥

સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતસ્તોત્રાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ ।
ઉત્પપાત તદાઽકાશં સમન્તાદ્વૈનતેયવત્ ॥

વ્યનદત્સુમહાનાદં જીમૂત ઇવ શારદઃ ।
દિશઃ ખં વિદિશશ્ચૈવ નાદયન્ભૈરવસ્વનઃ ॥

રાક્ષસસ્ય તુ તં શબ્દં શ્રુત્વા રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ।
ઉવાચ ભરતશ્રેષ્ઠ ભીમસેનમરિન્દમમ્ ॥

યુધ્યતે રાક્ષસો નૂનં ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્મહારથૈઃ ।
યથાઽસ્ય શ્રૂયતે શબ્દો નદતો ભૈરવં સ્વનમ્ ॥

અતિભારં ચ પશ્યામિ તસ્મિન્રાક્ષસપુઙ્ગવે ।
પિતામહશ્ચ સન્ક્રુદ્ધઃ પાઞ્ચાલાન્હન્તુમુદ્યતઃ ॥

તેષાં ચ રક્ષણાર્થાય યુધ્યતે ફલ્ગુનઃ પરૈઃ ।
એતજ્જ્ઞાત્વા મહાબાહો કાર્યદ્વયમુપસ્થિતમ્ ॥

ગચ્છ રક્ષસ્વ હૈડિમ્બં શંશયં પરમં ગતમ્ ।
ભ્રાતુર્વચનમાજ્ઞાય ત્વરમાણો વૃકોદરઃ ॥

પ્રયયૌ સિંહનાદેન ત્રાસયન્સર્વપાર્થિવાન્ ।
વેગેન મહતા રાજન્પર્વકાલે યથોદધિઃક ॥

તમન્વગાત્સત્યધૃતિઃ સૌચિત્તિર્યુદ્ધદુર્મદઃ ।
શ્રેણિમાન્વસુદાનશ્ચ પુત્રઃ કાશ્યસ્ય ચાભિભૂઃ ॥

અભિમન્યુમુખાશ્ચૈવ દ્રૌપદેયા મહારથાઃ ।
ક્ષત્રદેવશ્ચ વિક્રન્તઃ ક્ષત્રધર્મા તથૈવ ચ ॥

અનૂપાધિપતિશ્ચૈવ નીલઃ સ્વબલમાસ્થિતઃ ।
મહતા રથવંશેન હૈડિમ્બં પર્યવારયન્ ॥

કુઞ્ચરૈશ્ચ સદા મત્તૈઃ ષટ્સહસ્રૈઃ પ્રહારિભિઃક ।
અભ્યરક્ષન્ત સહિતા રાક્ષસેન્દ્રં ઘટોત્કચમ્ ॥

સિંહનાદેન મહતા નેમિઘોષેણ ચૈવ હ ।
ખુરશબ્દનિપાતૈશ્ચ કમ્પયન્તો વસુન્ધરામ્ ॥

તેષામાપતતાં શ્રુત્વા શબ્દં તં તાવકં બલમ્ ।
ભીમસેનભયોદ્વિગ્નં વિવર્ણવદનં તથા ॥

પરિવૃત્ય મહારાજ પરિત્યજ્ય ઘટોત્કચમ્ ।
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધન્ક તત્ર તેષાં મહાત્મનામ્ ॥

તાવકાનાં પરેષાં ચ સન્ગ્રામેષ્વનિવર્તિનામ્ ।
નાનારૂપાણિ શસ્ત્રાણિ વિસૃજન્તો મહારથાઃ ॥

અન્યોન્યમભિધાવન્તઃ સમ્પ્રહારં પ્રચક્રિરે ।
વ્યતિષ્યક્તં મહારૌદ્રં યુદ્ધં ભીરુભયાવહમ્ ॥

હયા હયૈઃ સમાજગ્મુઃ પાદાતાશ્ચ પદાતિભિઃ . રથા રથૈઃ સમાગચ્છન્નાગા નાગૈશ્ચ સંયુગે
અન્યોન્યં સમરે રાજન્પ્રાર્થયાનાઃ સમભ્યયુઃ ॥

સહસા ચાભવત્તીવ્રં સન્નિપાતન્મહદ્રજઃ ।
ગજાશ્વરથપત્તીનાં પાદનેમિસમુદ્ધતમ્ ॥

ધૂમ્રારુણં રજસ્તીવ્રં રણભૂમિં સમાવૃણોત્ ।
નૈવ સ્વે ન પરે રાજન્સમજાનન્પરસ્પરમ્ ॥

પિતા પુત્રં ન જાનીતે પુત્રો વા પિતરં તથા ।
નિર્મર્યાદે તથાભૂતે વૈશસે રોમહર્ષણે ॥

શસ્ત્રાણાં ભરતશ્રેષ્ઠ મનુષ્યાણાં ચ ર્જતામ્ ।
સુમહાનભવચ્છબ્દઃ પ્રેતાનામિવ ભારત ॥

ગજવાજિમનુષ્યાણાં શોણિતાન્રતરઙ્ગિણી ।
પ્રાવવર્તત નદી તત્ર કેશશૈવલશાદ્વલા ॥

નરાણાં ચૈવ કાયેભ્યઃ શિરસાં પતતાં રણે ।
શુશ્રુવે સુમહાઞ્છબ્દઃ પતતામશ્મનામિવ ॥

વિશિરસ્કૈર્મનુષ્યૈશ્ચ છિન્નગાત્રૈશ્ચ વારણૈઃ ।
અશ્વૈઃ સમ્ભિન્નદેહૈશ્ચ સન્કીર્ણાઽભૂદ્વસુન્ધરા ॥

નાનાવિધાનિ શસ્ત્રાણિ વિસૃજન્તો મહારથાઃ ।
અન્યોન્યમભિધાવન્તઃ સમ્પ્રહારાર્થમુદ્યતાઃ ॥

હયા હયાન્સમાસાદ્ય પ્રેષિતા હયસાદિભિઃ ।
સમાહત્ય રણેઽન્યોન્યં નિપેતુર્ગતજીવિતાઃ ॥

નરા નરાન્સમાસાદ્ય ક્રોધરક્તેક્ષણા ભૃશમ્ ।
ઉરાંસ્યુરોભિરન્યોન્યં સમાશ્લિષ્ય નિજઘ્નિરે ॥

પ્રેષિતાશ્ચ મહામાત્રૈર્વારણાઃ પરવારણૈઃ ।
અભ્યઘ્નન્ત વિષણાગ્રૈર્વારણાનેવ સંયુગે ॥

તે જાતરુધિરોત્પીડાઃ પતાકાભિરલઙ્કૃતાઃ ।
સંસક્તાઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ ॥

કેચિદ્ભિન્ના વિષાણાગ્રૈર્ભિન્નકુમ્ભાશ્ચ તોમરૈઃ ।
વિનદન્તોઽભ્યધાવન્ત ગર્જમાના ધના ઇવ ॥

કેચિદ્ધસ્તૈર્દ્વિધાચ્છિન્નૈશ્છિન્નગાત્રાસ્તથાઽપરે ।
નિપેતુસ્તુમુલે તસ્મિંશ્છિન્નપક્ષા ઇવાદ્રયઃ ॥

પાર્શ્વૈસ્તુ દારિતૈરન્યે વારણૈર્વરવારણાઃ ।
મુમુચુઃ શોણિતં ભૂરિ ધાતૂનિવ મહીધરાઃ ॥

નારાચનિહતાસ્ત્વન્યે તથા વિદ્ધાશ્ચ તોમરૈઃ ।
વિનદન્તોઽભ્યધાવન્ત વિશૃઙ્ગા ઇવ પર્વતાઃ ॥

કેચિત્ક્રોધસમાવિષ્ટા મદાન્ધા નિરવગ્રહાઃ ।
રથાન્હયાન્પદાતીંશ્ચ મમૃદુઃ શતશો રણે ॥

તથા હયા હયારોહૈસ્તાડિતાઃ પ્રાસતોમરૈઃ ।
તેન તેનાભ્યવર્તન્ત કુર્વન્તો વ્યાકુલા દિશઃ ॥

રથિનો રથિભિઃ સાર્ધં કુલપુત્રાસ્તનુત્યજઃ ।
પરાં શક્તિં સમાસ્થાય ચક્રુઃ કર્માણ્યભીતવત્ ॥

સ્વયંવર ઇવામર્દે પ્રજહ્રુરિતરેતરમ્ ।
પ્રાર્થયાના યશો રાજન્સ્વર્ગં વા યુદ્ધશાલિનઃ ॥

તસ્મિંસ્તથા વર્તમાને સન્ગ્રામે રોમહર્ષણે ।
ધાર્તરાષ્ટ્રં મહત્સૈન્યં પ્રયયૌ વિમુખીકૃતમ્ ॥