મહાભારત · અધ્યાય 6.88

ભીષ્મં તુ સમરે ક્રુદ્ધં પ્રતપન્તં સમન્તતઃ ।
ન શેકુઃ પાણ્ડવા દ્રષ્ટું તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્ ॥

તતઃ સર્વાણિ સૈન્યાનિ ધર્મપુત્રસ્ય શાસનાત્ ।
અભ્યદ્રવન્ત ગાઙ્ગેયં મર્દયન્તં શિતૈઃ શરૈઃ ॥

સ તુ ભીષ્મો રણશ્લાઘી તોમકાન્સહસૃજ્જયાન્ ।
પાઞ્ચાલાંશ્ચ મહેષ્વાસાન્પાતયામાસ સાયકૈઃ ॥

તે વધ્યમાના ભીષ્મેણ પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ ।
ભીષ્મમેવાભ્યયુસ્તૂર્ણં ત્યક્ત્વા મૃત્યુકૃતં ભયમ્ ॥

સ તેષાં રથિનાં વીરો ભીષ્મઃ શાન્તનવો યુધિ ।
ચિચ્છેદ સહસા રાજન્બાહૂનથ શિરાંસિ ચ ॥

વિરથાન્રથિનશ્ચક્રે પિતા દેવવ્રતસ્તવ ।
પતિતાન્યુત્તમાઙ્ગાનિ હયેભ્યો હયસાદિનામ્ ॥

નિર્મનુષ્યાંશ્ચ માતઙ્ગાઞ્શયાનાન્પર્વતોપમાન્ ।
અપશ્યામ મહારાજ ભીષ્માસ્ત્રેણ પ્રમાથિતાન્ ॥

ન તત્રાસીત્પુમાન્કશ્ચિત્પાણ્ડવાનાં વિશામ્પતે ।
અન્યત્ર રથિનાં શ્રેષ્ઠદ્ભીમસેનાન્મહાબલાત્ ॥

સ હિ ભીષ્મં સમાસાદ્ય છાદયામાસ સાયકૈઃ ।
તતો નિષ્ટાનકો ઘોરો ભીષ્મભીમસમાગમે ॥

બભૂવ સર્વસૈન્યાનાં ઘોરરૂપો ભયાનકઃ ।
તથૈવ પાણ્ડવા હૃષ્ટાઃ સિંહનાદમથાનદન્ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા સોદર્યૈઃ પરિવારિતઃ ।
ભીષ્મં જુગોપ સમરે વર્તમાને જનક્ષયે ॥

ભીમસ્તુ સારથિં હત્વા ભીષ્મસ્ય રથિનાં વરઃ ।
પ્રદ્રુતાશ્વે રથે તસ્મિન્દ્રવમાણે સમન્તતઃ ॥

સુનાભસ્ય શરેણાશુ શિરશ્ચિચ્છેદ ભારત ।
ક્ષુરપ્રેણ સુતીક્ષ્ણેન સ હતો ન્યપતદ્ભુવિ ॥

હતે તસ્મિન્મહારાજ તવ પુત્રે મહારથે ।
નામૃષ્યન્ત રણે શૂરાઃ સોદરાઃ સપ્ત સંયુગે ॥

આદિત્યકેતુર્બહ્વાશી કુણ્ડધારો મહોદરઃ ।
અપરાજિતઃ પણ્ડિતકો વિશાલાક્ષઃ સુદુર્જયઃ ॥

પાણ્ડવં ચિત્રસન્નાહા વિચિત્રકવચધ્વજાઃ ।
અભ્યદ્રવન્ત સન્ગ્રામે યોદ્ધુકામારિમર્દનાઃ ॥

મહોદરસ્તુ સમરે ભીમં વિવ્યાધ પત્રિભિઃ ।
નવભિર્વદ્રસન્કાશૈર્નમુચિં વૃત્રહા યથા ॥

આદિત્યકેતુઃ સપ્તત્યા બહ્વાશી ચાપિ પઞ્ચભિઃ ।
નવત્યા કુણ્ડધારશ્ચ વિશાલાક્ષશ્ચ પઞ્ચભિઃ ॥

અપરાજિતો મહારાજ પરાજિષ્ણુર્મહારથમ્ ।
શરૈર્બહુભિરાનર્ચ્છદ્ભીમસેનં મહાબલમ્ ॥

રણે પણ્ડિતકશ્ચૈનં ત્રિભિર્બાણૈઃ સમાર્પયત્ ।
સ તં ન મમૃષે ભીમઃ શત્રુભિર્વધમાહવે ॥

ધનુઃ પ્રપીડ્ય વામેન કરેણામિત્રકર્સનઃ ।
શિરશ્ચિચ્છેદ સમરે શરેણાનતપર્વણા ॥

અપરાજિતસ્ય સુનસં તવ પુત્રસ્ય સંયુગે ।
પરાજિતસ્ય ભીમેન કૃત્તં ગામપતચ્છિરઃ ॥

અથાપરેણ ભલ્લેન કુણ્ડધારં મહારથમ્ ।
પ્રાહિણોન્મૃત્યુલોકાય સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ ॥

તતઃ પુનરમેયાત્મા પ્રસન્ધાય શિલીમુખમ્ ।
પ્રેષયામાસ સમરે પણ્ડિતં પ્રતિ ભારત ॥

સ શરઃ પણ્ડિતં હત્વા વિવેશ ધરણીતલમ્ ।
યથા નરં નિહત્યાશુ ભુજગઃ કાલચોદિતઃ ॥

વિશાલાક્ષશિરશ્છિત્ત્વા પાતયામાસ ભૂતલે ।
ત્રિભિઃ શરૈરદીનાત્મા સ્મરન્ક્લેશં પુરાતનમ્ ॥

મહોદરં મહેષ્વાસં નારાચેન સ્તનાન્તરે ।
વિવ્યાધ સમરે રાજન્સ હતો ન્યપતદ્ભુવિ ॥

આદિત્યકેતોઃ કેતું ચ ચ્છિત્ત્વા બાણેન સંયુગે ।
ભલ્લેન ભૃશતીક્ષ્ણેન શિરશ્ચિચ્છેદ ભારત ॥

બહ્વાશિનં તત ભીમઃ શરેણાનતર્વણા ।
પ્રેષયામાસ સન્ક્રુદ્ધો યમસ્ય સદનં પ્રતિ ॥

પ્રદુદ્રુવુસ્તતસ્તેઽન્યે પુત્રાસ્તવ વિશામ્પતે ।
મન્યમાના હિ તત્સત્યં સભાયાં તસ્ય ભાષિતમ્ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા ભ્રાતૃવ્યસનકર્શિતઃ ।
અબ્રવીત્તાવકાન્યોધાન્ભીમોઽયં વધ્યતામિતિ ॥

એવમેતે મહેષ્વાસાઃ પુત્રાસ્ત્વ વિશામ્પતે ।
ભ્રાતૄન્સન્દૃશ્ય નિહતાન્પ્રસ્મરંસ્તે હિ તદ્વચઃ ॥

યદુક્તવાન્મહાપ્રાજ્ઞઃ ક્ષત્તા હિતમનામયમ્ ।
તદિદં સમનુપ્રાપ્તં વચનં દિવ્યદર્શિનઃ ॥

લોભમોહસમાવિષ્ટઃ પુત્રપ્રીત્યા જનાધિપ ।
ન બુધ્યસે પુરા યત્તત્તથ્યમુક્તં વચો મહત્ ॥

તથૈવ ચ વધાર્થાય પુત્રાણાં પાણ્ડવો બલી ।
નૂનં જાતો મહાબાહુર્યથા હન્તિ સ્મ કૌરવાન્ ॥

તતો દુરયોધનો રાજા ભીષ્મમાસાદ્ય સંયુગે ।
દુઃખેન મહતાઽવિષ્ટો વિલલાપ સુદુઃખિતઃ ॥

નિહતા ભ્રાતરઃ શૂરા ભીમસેનેન મે યુધિ ।
યતમાનાસ્તથાન્યેઽપિ હન્યન્તે સર્વસૈનિકાઃ ॥

ભવાંશ્ચ મધ્યસ્થતયા નિત્યમસ્માનુપેક્ષતે ।
સોઽહં કુપથમારૂઢઃ પશ્ય દૈવમિદં મમ ॥

એતચ્છ્રુત્વા વચઃ ક્રૂરં પિતા દેવવ્રતસ્તવ ।
દુર્યોધનમિદં વાક્યમબ્રવીત્સમાશ્રુલોચનઃ ॥

ઉક્તમેતન્મયા પૂર્વં દ્રોણેન વિદુરેણ ચ ।
ગાન્ધાર્યા ચ યશસ્વિન્યા તત્ત્વં તાત ન બુદ્ધવાન્ ॥

સમયશ્ચ મયા પૂર્વં કૃતો વૈ શત્રુકર્શન ।
નાહંયુધિ નિયોક્તવ્યો નાપ્યાચાર્યઃ કથઞ્ચના ॥

યય હિ ધર્તરાષ્ટ્રાણાં ભીમો દ્રક્ષ્યતિ સંયુગે ।
હનિષ્યતિ રણે નિત્યં સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

સ ત્વં રાજન્સ્થિરો ભૂત્વા રણે કૃત્વા દૃઢાં મતિમ્ ।
યોધયસ્વ રણે પાર્થાન્સ્વર્ગં કૃત્વા પરાયણમ્ ॥

ન શક્યઃ પાણ્ડવા જેતું સેન્દ્રૈરપિ સુરાસુરૈઃ ।
તસ્માદ્યુદ્ધે સ્થિરાં કૃત્વા મતિં યુદ્ધ્યસ્વ ભારત ॥