મહાભારત · અધ્યાય 6.84

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા મધ્યં પ્રાપ્તે દિવાકરે ।
શ્રુતાયુપમભિપ્રેક્ષ્ય પ્રેષયામાસ વાજિનઃ ॥

તતસ્તુ ત્વરિતો રાજઞ્શ્રુતાયુષમરિન્દમન્ ।
નિજઘ્ને સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નવભિર્નતપર્વભિઃક ॥

સ સંવાર્ય રમે રાજા પ્રેષિતાન્ધર્મસૂનુના ।
શરાન્સપ્ત મહેષ્વાસઃ કૌન્તેયાયા સમાર્ષયત્ ॥

તે તસ્વ કવચં ભિત્ત્વા પપુઃ શોણિતમાહવે ।
અસૂનિવ વિચિન્વન્તો દેહે તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

પાણ્ડવસ્તુ ભૃશં ક્રુદ્ધો વિદ્ધસ્તેન મહાત્મના ।
રણે વરાહકર્ણેન રાજાનં હૃદ્યવિધ્યતા ॥

અથાપરેણ ભલ્લેન કેતું તસ્ય મહાત્મનઃ ।
રથશ્રેષ્ઠો રથાત્તૂર્ણં ભૂમૌ પાર્થો ન્યપાતયત્ ॥

કેતુ નિપતિતં દૃષ્ટ્વા શ્રુતાયુઃ સ તુ પાર્થિવઃ ।
પાણ્ડવં વિશિખૈતીક્ષ્ણૈ રાજન્વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ॥

તતઃ ક્રોઘાત્પ્રજજ્વલ ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
યથા યુગાન્તે ભૂતાનિ દિધક્ષુરિવ પાવકઃ ॥

ક્રુદ્ધં તુ પાણ્ડવં દૃષ્ટ્વા દેવગન્ધર્વરાક્ષસાઃ ।
પ્રવિવ્યધુર્મહારાજ વ્યાકુલં જાપ્યભૂજ્જગત્ ॥

સર્વેષાં ચૈવ ભૂતાનામિદમાસીન્મનોગતમ્ ।
ત્રીંલ્લોકાન્મ સન્ક્રુદ્ધો નૃપોઽયં ધક્ષ્યતીતિ વૈ ॥

ઋષ ॥ . દેવાશ્ચ ચક્રુઃ સ્વસ્ત્યયનં મહત્ ।
લોકાનાં નૃપાશાન્ત્યર્થં ક્રોધિતે પાણ્ડવે તદા ॥

સ ચ ક્રોધસમાવિષ્ટઃ સૃક્વિણી પરિસંલિહન ।
ઇવારાત્સવપુર્ઘોરં યુગાન્તાદિત્યસન્નિભમ્ ॥

તતઃ સૈન્યાનિ સર્વાણિ તાવકાનિ વિશામ્પતે ।
નિરાશાન્યભવંસ્તત્ર જીવિતં પ્રતિ ભારત ॥

સ તુ ધૈર્યેણ તં કોપં સન્નિવાર્ય મહાયશાઃ ।
શ્રુતાયુષઃ પ્રચિચ્છેદ મુષ્ટિદેશે મહાધનુઃ ॥

અથૈનં છિન્નધન્વાનં નારાચેન સ્તનાન્તરે ।
નિર્બિભેદ રણે રાજા સર્વસૈન્યસ્ય પશ્યતઃ ॥

સત્વરં ચ રણે રાજંસ્તસ્ય વાહાન્મહાત્મનઃ ।
નિજઘાન શરૈઃ ક્ષિપ્રં સૂતં ચ સુમહાબલઃ ॥

હતાશ્વં તુ રથં ત્યક્ત્વા દૃષ્ટ્વા રાજ્ઞોઽસ્ય પૌરુષમ્ ।
વિપ્રદુદ્રાવ વેગેન શ્રુતાયુઃ સમરે તદા ॥

તસ્મિઞ્જિતે મહેષ્વાસે ધર્મપુત્રેણ સંયુગે ।
દુર્યોધનબલં રાજન્સર્વમાસીત્પરાઙ્ભુખમ્ ॥

એવં જિત્વા મહારાજ ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
વ્યાત્તાનનો યથા કાલસ્તવ સૈન્યં જઘાન હ ॥

ચેકિતાનસ્તુ વાર્ષ્ણેયો ગૌતમં રથિનાં વરમ્ ।
પ્રેક્ષતાં સર્વસૈન્યાનાં છાદયામાસ સાયકૈઃ ॥

સન્નિવાર્ય શરાંસ્તાંસ્તુ કૃપઃ શારદ્વતો યુધિ ।
ચેકિતાનાં રણે યત્તં રાજન્વિવ્યાધ પત્રિભિઃ ॥

અથાપરેણ ભલ્લેન ધનુશ્ચિચ્છેદ મારિષ ।
સારથિં ચાસ્ય સમરે ક્ષિપ્રહસ્તો ન્યપાતયત્ ॥

અશ્વાંસ્છાસ્યાવધીદ્રાજન્નુભૌ તૌ પાર્ષ્ણિસારથી ।
અવપ્લુત્ય રથાત્તૂર્ણં ગદાં જગ્રાહ સાત્વતઃ ॥

સ તયા વીરઘાતિન્યા ગદયા ગદિનાં વરઃ ।
ગૌતમસ્ય હયાન્હત્વા સારથિં ચ ન્યપાતયત્ ॥

ભૂમિષ્ઠો ગૌતમસ્તસ્ય શરાંશ્ચિક્ષેપ ષોડશક ।
શરાસ્તે સાત્વતં ભિત્ત્વા પ્રાવિશન્ધરણીતલમ્ ॥

ચેકિતાનસ્તતઃ ક્રુદ્ધઃ પુનશ્ચિક્ષેપ તાં ગદામ્ ।
ગૌતમસ્ય વધાકાઙ્ક્ષી વૃત્રસ્યેવ પુરન્દરઃ ॥

તામાપતન્તીં વિમલામશ્યમગર્ભાં મહાગદામ્ ।
શરૈરનેકસાહસ્ત્રૈર્વારયામાસ ગૌતમઃ ॥

ચેકિતાનસ્તતઃ ખઙ્ગં ક્રોધાદુદ્ધૃત્ય ભારત ।
લાઘવં પરમાસ્થાય ગૌતમં સમુપાદ્રવત્ ॥

ગૌતમોઽપિ ધનુસ્ત્યક્ત્વા પ્રગૃહ્યાસિં સુસંયતઃ ।
વેગેન મહતા રાજંશ્ચેકિતાનમુપાદ્રવત્ ॥

તાવુભૌ બલસમ્પન્નૌ નિસ્ત્રિંશવરધારિણૌ ।
નિસ્ત્રિંશાભ્યાં સુતીક્ષ્ણાભ્યામન્યોન્યં સન્તતક્ષતુઃ ॥

નિસ્ત્રિંશવેગાભિહતૌ તતસ્તૌ પુરુષર્ષભૌ ।
ધરણીં સમનુપ્રાપ્તૌ સર્વભૂતનિષેવિતામ્ ॥

મૂર્છયાઽભિપરીતાઙ્ગૌ વ્યાયામેન તુ મોહિતૌ ।
તતોઽભ્યધાવદ્વેગેન ભીમસેનઃ સુહૃત્તયા ॥

ચેકિતાનં તથાભૂતં દૃષ્ટ્વા સમરદુર્મદઃ ।
રથમારોપયચ્ચૈનં સર્વસૈકન્યસ્ય પશ્યતઃ ॥

તથૈવ શકુનિ શૂરઃ સ્યાલસ્તવ વિશામ્પતેક ।
આરોપયદ્રથં તૂર્ણં ગૌતમં રથિનાં વરમ્ ॥

સૌમદત્તિં તતઃ ક્રુદ્ધો ધૃષ્ટકેતુર્મહાબલઃ ।
નવત્યા સાયકૈઃ ક્ષિપ્રં રાજન્વિવ્યાધ વક્ષસિ ॥

સૌમદત્તિરુરસ્થૈસ્તૈર્ભૃશં બાણૈરશોભત ।
મધ્યન્દિને મહારાજ રશ્મિભિસ્તપનો યથા ॥

ભૂરિશ્રવાસ્તુ સમરે ધૃષ્ટકેતું મહારથમ્ ।
હતસૂતહયં ચક્રે વિરથં સાયકોત્તમૈઃ ॥

વિરથં તં સમાલોક્ય હતાશ્વં હતસારથિમ્ ।
મહતા શરવર્ષેણ ચ્છાદયામાસ સંયુગે ॥

સ તુ તં રથમુત્સૃજ્ય ધૃષ્ટકેતુર્મહામનાઃ ।
આરુરોહ તતો યાનં શતાનીકસ્ય મારિષ ॥

ચિત્રસેનો વિકર્ણશ્ચ રાજન્દુર્મર્ષણસ્તથા ।
રથિનો હેમસન્નાહાઃ સૌભદ્રમભિદુદ્રુવુઃ ॥

અભિમન્યોસ્તતસ્તૈસ્તુ ઘોરં યુદ્ધમવર્તત ।
શરીરસ્ય યથા રાજન્વાતપિત્તકફૈસ્ત્રિભિઃ ॥

વિરથાંસ્તવ પુત્રાંસ્તુ કૃત્વા રાજન્મહાહવે ।
ન જઘાન નરવ્યાઘ્રઃ સ્મરન્ભીમવચસ્તદા ॥

તતો રાજ્ઞાં બહુશતૈર્ગજાશ્વરથયાયિભિઃ ।
સંવૃતં સમરે ભીષ્મં દેવૈરપિ દુરાસદમ્ ॥

પ્રયાન્તં શીઘ્રમુદ્વીક્ષ્ય પરિત્રાતું સુતાંસ્તવ ।
અભિમન્યું સમુદ્દિશ્ય બાલમેકં મહારથમ્ ॥

વાસુદેવમુવાચેદં કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ ।
ચોદયાશ્વાન્હૃષીકેશ યત્રૈતે બહુલા રથાઃ ॥

એતે હિ બહવઃ શૂરાઃ કૃતાસ્ત્રા યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
યથા હન્યુર્ન નઃ સેનાં તથા માધવ ચોદય ॥

એવમુક્તઃ સ વાર્ષ્ણેયઃ કૌન્તેયેનામિતૌજસા ।
રથં શ્વેતહયૈર્યુક્તં પ્રેષયામાસ સંયુગે ॥

નિષ્ઠાનકો મહાનાસીત્તવ સૈન્યસ્ય મારિષ ।
યદર્જુનો રણે ક્રુદ્ધઃ સંયાતસ્તાવકાન્પ્રતિ ॥

સમાસાદ્ય તુ કૌન્તેયો રાજ્ઞસ્તાન્ભીષ્મરક્ષિણઃ ।
સુશર્માણમથો રાજન્નિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

જાનામિ ત્વાં યુધાં શ્રેષ્ઠમત્યન્તં પૂર્વવૈરિણમ્ ।
અનયસ્યાદ્ય સમ્પ્રાપ્તં ફલં પશ્ય સુદારુણમ્ ॥

અદ્ય તે દર્શયિષ્યામિ પૂર્વપ્રેતાન્પિતામહાન્ ।
એવં સઞ્જલ્પતસ્તસ્ય બીભત્સોઃ શત્રુઘાતિનઃ ॥

શ્રુત્વાપિ પરુષં વાક્યં સુશર્મા રથયૂથપઃ ।
ન ચૈનમબ્રવીત્કિઞ્ચિચ્છુભં વા યદિ વાઽશુભમ્ ॥

અભિગમ્યાર્જુનં વીરં રાજભિર્બહુભિર્વૃતઃ ।
પુરસ્તાત્પૃષ્ઠતશ્ચૈવ પાર્શ્વતશ્ચૈવ સર્વતઃ ॥

પરિવાર્યાર્જુનં સઙ્ખ્યે તવ પુત્રૈર્મહારથઃ ।
શરૈઃ સઞ્છાદયામાસ મેઘૈરિવ દિવાકરમ્ ॥

તતઃ પ્રવૃત્તઃ સુમહાન્સન્ગ્રામઃ શોણિતોદકઃ । તાવકાનાં ચ સમરે પાણ્ડવાનાં ચ ભારત ॥