મહાભારત · અધ્યાય 6.85

સ તાડ્યમાનસ્તુ શરૈર્ધનઞ્જયઃ પદાહતો નાગ ઇવ શ્વસન્બલી ।
બાણાંશ્ચ બાણેન મહારથાનાં ચિચ્છેદ ચાપાનિ રણે પ્રસહ્ય ॥

સઞ્છિદ્ય ચાપાનિ ચ તાનિ રાજ્ઞાં તેષાં રણે વીર્યવતાં ક્ષણેન ।
વિવ્યાધ બાણૈર્યુગપન્મહાત્મા નિઃશેષતાં તેષ્વથ મન્યમાનઃ ॥

નિપેતુરાજૌ રુધિરપ્રદિગ્ધા- સ્તે તાડિતાઃ શક્રસુતેન રાજન્ ।
વિભિન્નગાત્રાઃ પતિતોત્તમાઙ્ગા ગતાસવશ્છિન્નતનુક્રકાયાઃ ॥

મહીં ગતાઃ પર્થબલાભિભૂતા વિચિત્રરૂપા યુગપદ્વિનેશુઃ ।
દૃષ્ટ્વા હતાંસ્તાન્યુધિ રાજપુત્રાં- સ્ત્રિગર્તરાજઃ પ્રયયૌ રથેન ॥

તેષાં રથાનામથ પૃષ્ઠગોપા દ્વાત્રિંશદન્યેઽભ્યપતન્ત પાર્થમ્ ।
તથૈવ તે તં પરિવાર્ય પાર્થં વિકૃષ્ય ચાપાનિ મહારવાણિ ॥

અવીવૃષન્બાણમહૌઘવૃષ્ટ્યા યથા ગિરિં તોયધરા જલૌઘૈઃ ।
સમ્પીડ્યમાનસ્તુ શરૌઘવૃષ્ટ્યા ધનઞ્જયસ્તાન્યુધિ જાતરોષઃ ॥

ષષ્ટ્યા શરૈઃ સંયતિ તૈલધૌતૈ- ર્જઘાન તાનપ્યથ પૃષ્ઠગોપાન્ ।
રથાંશ્ચ તાંસ્તનવજિત્ય સઙ્ખ્યે ધનઞ્જયઃ પ્રીતમના યશસ્વી ॥

અથાત્વરદ્ભીષ્મવધાય જિષ્ણુ- ર્બલાનિ રાજન્સમરે નિહત્ય ।
ત્રિગર્તરાજો નિહતાન્સમીક્ષ્ય મહાત્મના તાનથ બન્ધુવર્ગાન્ ॥

રણે પુરસ્કૃત્ય નરાધિપાંસ્તાન્ જગામ પાર્થં ત્વરિતો વધાય
અભિદ્રુતં ચાસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ઠં ધનઞ્જયં વીક્ષ્ય શિખણ્ડિમુખ્યાઃ ॥

અભ્યદ્યયુસ્તે શિતશસ્ત્રહસ્તા રિરક્ષિષન્તો રથમર્જુનસ્ય ।
પાર્થોઽપિ તાનાપતતઃ સમીક્ષ્ય ત્રિગર્તરાજ્ઞા સહિતાન્નૃવીરાન ॥

વિધ્વંસયિત્વા સમરે ધનુષ્માન્ ગાણ્ડીવમુક્તૈર્નિશિતૈઃ પૃષત્કૈઃ ।
ભીષ્મં યિયાસુર્યુધિ સન્દદર્શ દુર્યોધનં સૈન્ધવાદીંશ્ચ રાજ્ઞઃ ॥

સંવારયિષ્ણૂનભિવારયિત્વા મુહૂર્તમાયોધ્ય બલેન વીરઃ ।
ઉત્સૃજ્ય રાજાનમનન્તવીર્યો જયદ્રથાદીંશ્ચ નૃપાન્મહૌજાઃ । યયૌ તતો ભીમબલો મનસ્વી ગાઙ્ગેયમાજૌ શરચાપપાણિઃ ॥

ભીષ્મોઽપિ દૃષ્ટ્વા સમરે કૃતાસ્ત્રાન્ સ પાણ્ડવાનાં રથિનોઽભ્યુદારાન્ ।
વિહાય સન્ગ્રામમુખે ધનઞ્જયં જવેન પાર્થં પુનરાજગામ ॥

યુધિષ્ઠિરશ્ચ પ્રબલો મહાત્મા સમાયયૌ ત્વરિતો જાતકોપઃ ।
મદ્રાધિપં સમભિત્યજ્ય સઙ્ખ્યે સ્વભાગમાપ્તં તમનન્તકીર્તિઃ । સાર્ધં સ માદ્રીસુતભીમસેનૈ- ર્ભીષ્મં યયૌ શાન્તનવં રણાય ॥

તૈઃ સમ્પ્રયુક્તૈઃ સ મહારથાગ્ર્યૈ- ર્ગઙ્ગાસુતઃ સમરે ચિત્રયોધી ।
ન વિવ્યધે શાન્તનવો મહાત્મા સમાગતૈઃ પાણ્ડુસુતૈઃ સમસ્તૈઃ ॥

અથૈત્ય રાજા યુધિ સત્યસન્ધો જયદ્રથોઽત્યુગ્રબલો મનસ્વી ।
ચિચ્છેદ ચાપાનિ મહારથાનાં પ્રસહ્ય તેષાં ધનુષા વરેણ ॥

યુધિષ્ઠિરં ભીમસેનં યમૌ ચ પાર્થં કૃષ્ણં યુધિ સઞ્જાતકોપઃ ।
દુર્યોદનઃ ક્રોધવિષો મહાત્મા જઘાન બાણૈરનલપ્રકાશૈઃ ॥

કૃપેણ શલ્યેન શલેન ચૈવ તથા વિભો ચિત્રસેનેન ચૌજૌ ।
વિદ્ધાઃ શરૈસ્તેઽતિવિવૃદ્ધકોપૈ- ર્દેવા યથા દૈત્યગણૈઃ સમેતૈઃ ॥

છિન્નાયુધં શાન્તનવેન રાજા શિખણ્ડિનં પ્રેક્ષ્ય ચ જાતકોપઃ ।
અજાતશત્રુઃ સમરે મહાત્મા શિખણ્ડિનં ક્રુદ્ધ ઉવાચ વાક્યમ્ ॥

ઉક્ત્વા તથા ત્વં પિતુરગ્રતો મા- મહં હનિષ્યામિ મહાવ્રતં તમ્ ।
ભીષ્મં શરૌઘૈર્વિમલાર્કવર્ણૈઃ સત્યં વદામીતિ કૃતા પ્રતિજ્ઞા ॥

ત્વયા ચ નૈનાં સફલાં કરોષિ દેવવ્રતં યન્ન નિહંસિ યુદ્ધે ।
મિથ્યાપ્રતિજ્ઞો ભવ માત્ર વીર રક્ષસ્વ ધર્મં સ્વકુલં યશશ્ચ ॥

પ્રેક્ષસ્વ ભીષ્મં યુધિ ભીમવેગં સર્વાંસ્તપન્તં મમ સૈન્યસઙ્ઘાન્ ।
શરૌઘજાલૈરતિતિગ્મવેગૈઃ કાલં યથા કાલકૃતં ક્ષણેન ॥

નિકૃત્તચાપઃ સમરેઽનપેક્ષઃ પરાજિતઃ શાન્તનવેન ચાજૌ ।
વિહાય બન્ધૂનથ સદરાંશ્ચ ક્વ યાસ્યસે નાનુરૂપં તવેદમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા હિ ભીષ્મં તમનન્તવીર્યં ભગ્નં ચ સૈન્યં દ્રવમાણમેવમ્ ।
ભીતોઽસિ નૂનં દ્રુપદસ્ય પુત્ર તથા હિ તે મુખવર્ણોઽપ્રહૃષ્ટઃ ॥

અજ્ઞાયમાને ચ ધનઞ્જયે તુ મહાહાવે સમ્પ્રસક્તે નૃવીરે ।
કથં હિ ભીષ્માત્પ્રથિતઃ પૃથિવ્યાં ભયં ત્વમદ્ય પ્રકરોષિ વીર ॥

સ ધર્મરાજસ્ય વચો નિશમ્ય 6-85-26બ્રૂક્ષાક્ષરં વિપ્રલાપાનુબદ્ધમ્ ।
પ્રત્યાદેશં મન્યમાનો મહાત્મા પ્રતત્વરે ભીષ્મવધાય રાજન્ ॥

તમાપતન્તં મહતા જવેન શિખણ્ડિનં ભીષ્મમભિદ્રવન્તમ્ ।
નિવારયામાસ હિ શલ્ય એન- મસ્ત્રેણ ઘોરેણ સુદુર્જયેન ॥

સ ચાપિ દૃષ્ટ્વા સમુદીર્યમાણ- મસ્ત્રં યુગાન્તાગ્નિસમપ્રકાશમ્ ।
ન સમ્મુમોહ દ્રુપદસ્ય પુત્રો રાજન્મહેન્દ્રપ્રતિમપ્રભાવઃ . તસ્થૌ ચ તત્રૈવ મહાધનુષ્માન્ શરૈસ્તદસ્ત્રં પ્રતિબાધમાનઃ ॥

અથાદદે વારુણમન્યદસ્ત્રં શિખણ્ડ્યથોઽગ્રં પ્રતિઘાતમસ્ય ।
તદસ્ત્રમસ્ત્રેણ વિદાર્યમાણં ખસ્થાઃ સુરા દદૃશુઃ પાર્થિવાશ્ચ ॥

ભીષ્મસ્તુ રાજન્સમરે મહાત્મા ધનુશ્ચ ચિત્રં ધ્વજમેવ ચાપિ ।
છિત્ત્વાઽનદત્પાણ્ડુસુતસ્ય વીરો યુધિષ્ઠિરસ્યાજમીઢસ્ય રાજ્ઞઃ ॥

તતઃ સમુત્સૃજ્ય ધનુઃ સબાણં યુધિષ્ઠિરં વીક્ષ્ય ભયાભિભૂતમ્ ।
ગદાં પ્રગૃહ્યાભિપપાત સઙ્ખ્યે જયદ્રથં ભીમસેનઃ પદાતિઃ ॥

તમાપતન્તં સહસા જવેન જયદ્રથઃ સગદં ભીમસેનમ્ ।
વિવ્યાધ ઘોરૈર્યમદણ્ડકલ્પૈઃ શિતૈઃ શરૈઃ પઞ્ચશરૈઃ સમન્તાત્ ॥

અચિન્તયિત્વા સ શરાંસ્તરસ્વી વૃકોદરઃ ક્રોધપરીતચેતાઃ ।
જઘાન વાહાન્સમરે સમન્તાત્ સુસમ્મતાન્સિન્ધુરાજસ્ય સઙ્ખ્યે ॥

તતોઽભિવીક્ષ્યાપ્રતિમપ્રભાવ- સ્તવાત્મજસ્ત્વરમાણો રથેન
અભ્યાયૌ ભીમસેનં નિહન્તું સમુદ્યતાસ્ત્રઃ સુરરાજકલ્પઃ ॥

જયદ્રથો ભગ્રવાહં રથં ત ત્યક્ત્વા યયૌ યત્ર રાજા કુરૂણામ્ ।
ભયેન ભીમસ્ય સમૂઢચેતાઃ સસૌબલસ્તત્ર યુદ્ધસ્ય ભીતઃ ॥

ભીમોઽપ્યથૈનં સહસા વિનદ્ય પ્રત્યુદ્યયૌ ગદયા તર્જયાનઃ ।
સમુદ્યતાં તાં યમદણ્ડકલ્પાં દૃષ્ટ્વા ગદાં તે કુરવઃ સમન્તાત્ ॥

વિહાય સર્વે તવ પુત્રમુગ્નં

પાતં ગદાયાઃ પરિહર્તુકામાઃ ।
અપક્રાન્તાસ્તુમુલે સમ્પ્રમર્દે સુદૂરુણે ભારત મોહનીયે ॥

અમૂઢચેતાસ્ત્વથ ચિત્રસેનો મહાગદામાપતન્તીં નિરીક્ષ્ય ।
રથં સમુત્સૃજ્ય પદાતિરાજૌ પ્રગૃહ્ય ખઙ્ગં વિપુલં ચ ચર્મ । અવપ્લુતઃ સિંહ ઉવાચલાગ્રા- જ્જગામાન્યં ભ્રમપ ભૂમિદેશમ્ ॥

ગદાપિ સા પ્રાપ્ય રથં સુચિત્રં સાશ્વ સસૂતં વિનિહત્ય સઙ્ખ્યે ।
જગામ ભૂમિં જ્વલિતા મહોલ્ક ભ્રષ્ટાઽમ્બરાદ્ગામિવ સમ્પતન્તી ॥

આશ્ચર્યભૂતં સુમહત્ત્વદીયા દૃષ્ટ્વૈવ તદ્ભારત સમ્પ્રહૃષ્ટાઃ ।
સર્વે વિનેદુઃ સહિતાઃ સમન્તા- ત્પુપૂજિરે તવ પુત્રસ્ય શૌર્યમ્ ॥