મહાભારત · અધ્યાય 6.60

વ્યુષ્ટાં નિશાં ભારત ભારતાના- મનીકિનીનાં પ્રમુખે મહાત્મા ।
યયૌ સપત્નાન્પ્રતિ જાતકોપો વૃતઃ સમગ્રેણ બલેન ભીષ્મઃ ॥

તં દ્રોણદુર્યોધનબાહ્લિકાશ્ચ તથૈવ દુર્મર્ષણચિત્રસેનૌ ।
જયદ્રથશ્ચાતિબલો બલૌઘૈ- ર્નૃપાસ્તથાન્યે પ્રયયુઃ સમન્તાત્ ॥

સ તૈર્મહદ્ભિશ્ચ મહારથૈશ્ચ તેજસ્વિભિર્વીર્યવદ્ભિશ્ચ રાજન્ ।
રરાજ રાજા સ તુ રાજમુખ્યૈ- ર્વૃતઃ સદેવૈરિવ વજ્રપાણિઃ ॥

તસ્મિન્નનીકપ્રમુખે વિષક્તા દોધૂયમાનાશ્ચ મહાપતાકાઃ ।
સુરક્તપીતાસિતપાણ્ડુરાભા મહાગજસ્કન્ધગતા વિરેજુઃ ॥

સા વાહિની શાન્તનવેન ગુપ્તા મહારથૈર્વારણવાજિભિશ્ચ ।
બભૌ સવિદ્યુત્સ્તનયિત્નુકલ્પા જલાગમે દ્યૌરિવ જાતમેઘા ॥

તતો રણાયાભિમુખી પ્રયાતા પ્રત્યર્જુનં શાન્તનવાભિગુપ્તા ।
સેનામહોગ્ના સહસા કુરૂણાં વેગો યથા ભીમ ઇવાપગાયાઃ ॥

તં વ્યાલનાનાવિધગૂઢસારં ગજાશ્વપાદાતરથૌઘપક્ષમ્ ।
વ્યૂહં મહામેઘસમં મહાત્મા દદર્શ દૂરાત્કપિરાજકેતુઃ ॥

વિનિર્યયૌ કેતુમતા રથેન નરર્ષભઃ શ્વેતહયેન કાલે ।
જયે ધૃતઃ શત્રુવરૂથિનીનાં યથા સુરેન્દ્રોઽસુરવાહિનીનામ્ ॥

નારાયણેનેન્દ્ર ઇવાભિગુપ્તઃ શશીવ સૂર્યેણ સમેયિવાન્યથા ।
તથા મહાત્મા સહ કેશવેન વરીથિનીનાં પ્રમુખે રરાજ ॥

સોપસ્કરં સોત્તરબન્ધુરેષં યત્તં યદૂનામૃષભેણ સઙ્ખ્યે ।
કપિધ્વજં પ્રેક્ષ્ય રથં વિષેદુઃ સહૈવ પુત્રૈસ્તવ કૌરવેયાઃ ॥

પ્રકલ્પિતં ગુપ્તમુદાયુધેન કિરીટિના લોકમહારથેન ।
તં વ્યૂહરાજં દદૃશુસ્ત્વદીયા- શ્ચતુશ્ચતુર્વ્યાલસહસ્રકીર્ણમ્ ॥

યથૈવ પૂર્વેઽહનિ ધર્મરાજ્ઞા વ્યૂહઃ કૃતઃ કૌરવસત્તમેન ।
યથા ન ભૂતો ભુવિ માનુષેષુ ન દૃષ્ટપૂર્વો ન ચ સંશ્રુતશ્ચ ॥

તતો યથાદેશમુપેત્ય તસ્થુઃ પાઞ્ચાલમુખ્યાઃ સહ ચેદિમુખ્યૈઃ ।
તતઃ સમાદેશસમાહતાનિ ભેરીસહસ્રાણિ વિનેદુરાજૌ ॥

શઙ્ખસ્વનાસ્તૂર્યરવાઃ પ્રણેદુઃ સર્વેષ્વનીકેષુ સસિંહનાદાઃ ।
તતઃ સબાણાનિ મહાસ્વનાનિ વિસ્ફાર્યમાણાનિ ધનૂંષિ વીરૈઃ ॥

ક્ષણેન ભેરીપણવપ્રણાદા- નન્તર્દધુઃ શઙ્ખમહાસ્વનાંશ્ચ ।
તચ્છઙ્ખશબ્દાવૃતમન્તરિક્ષ- મુદ્ધૂતભૌમદ્રુતરેણુજાલમ્ ॥

મહાનુભાવાશ્ચ તતઃ પ્રકાશ- નાલોક્ય વીરાઃ સહસાઽભિપેતુઃ ।
રથી રથેનાભિહતઃ સસૂતઃ પપાત સાશ્વઃ સરથઃ સકેતુઃ ॥

ગજો ગજેનાભિહતાઃ પપાત પદાતિના ચાભિહતઃ પદાતિઃ ।
આવર્તમાનાન્યભિવર્તમાનૈ- ર્ઘોરીકૃતાન્યદ્ભુતદર્શનાનિ ॥

પ્રાસૈશ્ચ ખઙ્ગૈશ્ચ સમાહતાનિ સદશ્વબૃન્દાનિ સદશ્વબૃન્દૈઃ ।
સુવર્ણતારાગણભૂષિતાનિ સૂર્યપ્રભાભાનિ શરાવરાણિ ॥

વિદાર્યમાણાનિ પરશ્વથૈશ્ચ પ્રાસૈશ્ચ સ્વઙ્ગૈશ્ચ નિપેતુરુર્વ્યામ્ ।
ગજૈર્વિષણાપરગાત્રરુગ્ણાઃ કેચિત્સસૂતા રથિનઃ પ્રપેતુઃ ॥

ગજર્ષભાશ્ચાપિ જગર્ષભેણ નિપાતિતા બાણહતાઃ પૃથિવ્યામ્ ।
ગજૌઘવેગોદ્ધતસાદિતાનાં શ્રુત્વા વિષેદુઃ સહસા મનુષ્યાઃ ॥

આર્તસ્વનં સાદિપદાતિયૂનાં વિષાણગાત્રાવરતાડિતાનામ્ ।
સમ્ભ્રાન્તનાગાશ્વરથે મુહૂર્તે મહાક્ષયે સાદિપદાતિયૂનામ્ ॥

મહારથૈઃ સમ્પરિવાર્યમાણં સન્દૃશ્ય દૂરાત્કપિરાજકેતુમ્ ।
તં પઞ્ચતાલોચ્છ્રિતતાલકેતુઃ સદશ્વવેગાદ્ભુતવીર્યયાનઃ ॥

મહાસ્ત્રબાણાશનિદીપ્તમન્તં કિરીટિનં શાન્તનવોઽભ્યધાવત્ ।
તથૈવ શક્રપ્રતિમપ્રભાવ- મિન્દ્રાત્મજં દ્રોણમુખા વિસસ્નુઃ ॥

કૃપશ્ચ શલ્યશ્ચ વિવિંશતિશ્ચ દુર્યોધનઃ સૌમદત્તિશ્ચ રાજન્ ।
તતો રથાનાં પ્રમુખાદુપેત્ય સર્વાસ્ત્રિવિત્કાઞ્ચનચિત્રવર્મા ॥

જવેન શૂરોઽભિસસાર સર્વાં- સ્તાનર્જુનસ્યાત્મભવોઽભિમન્યુઃ ।
તેષાં મહાસ્ત્રાણિ મહારથાના- મસહ્યકર્મા વિનિહત્ય કાર્ષ્ણિઃ ॥

બભૌ મહામન્ત્રહુતાર્ચિમાલી સદોગતઃ સન્ભગવાનિવાગ્નિઃ ।
તતઃ સ તૂર્ણં રુધિરોદફેનાં કૃત્વા નદીમાશુ રણે રિપૂણામ્ ॥

જગામ સૌભદ્રમતીત્ય ભીષ્મો મહારથં પાર્થમદીનસત્વઃ ।
તતઃ પ્રહસ્યાદ્ભુતવિક્રમેણ ગાણ્ડીવમુક્તેન શિલાશિતેન ॥

વિપાઠજાલેન મહાસ્ત્રજાલં વિનાશયામાસ કિરીટમાલી ।
તમુત્તમં સર્વધનુર્ધરાણા- મસક્તકર્મા કપિરાજકેતુઃ ॥

ભીષ્મં મહાત્માઽભિવવર્ષ તૂર્ણં શરૌઘજાલૈર્વિમલૈશ્ચ ભલ્લૈઃ ।
તથૈવ ભીષ્માહતમન્તરિક્ષે મહાસ્ત્રજાલં કપિરાજકેતોઃ ॥

વિશીર્યમાણં દદૃશુસ્ત્વદીયા દિવાકરેણેવ તમોભિભૂતમ્ ।
એવંવિધં કાર્મુકભીમનાદ- મદીનવત્સત્પુરુષોત્તમાભ્યામ્ । દદર્શ લોકઃ કુરુસૃઞ્જયાશ્ચ
તદ્દ્વૈરથં ભીષ્મધનઞ્જયાભ્યામ્ ॥