મહાભારત · અધ્યાય 6.58

તતસ્તે પાર્થિવાઃ ક્રુદ્ધાઃ ફલ્ગુનં વીક્ષ્ય સંયુગે ।
રથૈરનેકસાહસ્રૈઃ સમન્તાત્પર્યવારયન્ ॥

અથૈનં રથબૃન્દેન કોષ્ઠકીકૃત્ય ભારત ।
શરૈઃ સુબહુસાહસ્રૈઃ સમન્તાદભ્યવારયન્ ॥

શક્તીશ્ચ વિમલાકસ્તીક્ષ્ણા ગદાશ્ચ પરિઘૈઃ સહ ।
પ્રાસાન્પરશ્વથાંશ્ચૈવ મુદ્ગરાન્મુસલાનપિ ॥

ચિક્ષિષુઃ સમરે ક્રુદ્ધાઃ ફલ્ગુનસ્ય રથં પ્રતિ ।
શસ્ત્રાણામથ તાં વૃષ્ટિં શલભાનામિવાયતિમ્ ॥

રુરોધ સર્વતઃ પાર્થઃ શરૈઃ કનકભૂષણૈઃ ।
તત્ર તલ્લાઘવં દૃષ્ટ્વા બીભત્સોરતિમાનુષમ્ ॥

દેવદાનવગન્ધર્વાઃ પિશાચોરગરાક્ષસાઃ ।
સાધુસાધ્વિતિ રાજેન્દ્ર ફલ્ગુનં પ્રત્યપૂજયન્ ॥

સાત્યકિશ્ચાભિમન્યુશ્ચ મહત્યા સેકનયા વૃતૌ ।
ગાન્ધારાન્સમરે શૂરાઞ્જગ્મતુઃ સહસૌબલાન્ ॥

તત્ર સૌબલકાઃ ક્રુદ્ધા વાર્ષ્ણેયસ્ય રથોત્તમમ્ ।
તિશલશ્ચિચ્છિદુઃ ક્રોધાચ્છસ્ત્રૈર્નાનાવિધૈર્યુધિ ॥

સાત્યકિસ્તુ રથં ત્યક્ત્વા વર્તમાને ભયાવહે ।
અભિમન્યો રથં તૂર્ણમારુરોહ પરન્તપઃ ॥

તાવેકરથસંયુક્તૌ સૌબલેયસ્ય વાહિનીમ્ ।
વ્યધમેતાં શિતૈસ્તૂર્ણં શરૈઃક સન્નતપર્વભિઃ ॥

દ્રોણભીષ્મૌ રણે યત્તૌ ધર્મરાજસ્ય વાહિનીમ્ ।
નાશયેતાં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કઙ્કપત્રપરિચ્છદૈઃ ॥

તતો ધર્મસુતોક રાજા માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ ।
મિષતાં સર્વસૈન્યાનાં દ્રોણાનીકમુપાદ્રવન્ ॥

તત્રાસીત્સુમહદ્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ ।
યથા દેવાસુરં યુદ્ધં પૂર્વમાસીત્સુદારુણમ્ ॥

કુર્વાણૌ સુમહત્કર્મ ભીમસેનઘટોત્કચૌ ।
દુર્યોધનસ્તતોઽભ્યેત્ય તાવુભાવપ્યવારયત્ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ હૈડિમ્બસ્ય પરાક્રમમ્ ।
અતીત્ય પીતરં યુદ્ધે યદયુધ્યત ભારત ॥

ભીમસેનસ્તુ સન્ક્રુદ્ધો દુર્યોધનમમર્ષણમ્ ।
હૃદ્યવિધ્યત્પૃષત્કેન પ્રહસન્નિવ પાણ્ડવઃ ॥

તતો દુર્યોધનનો રાજા પ્રહારવરપીડિતઃ ।
નિષસાદ રથોપસ્થે કશ્મલં ચ જગામ હ ॥

તં વિસઞ્જ્ઞં વિદિત્વા તુ ત્વરમાણોઽસ્ય સારથિઃ ।
અપોવાહ રણાદ્રાજંસ્તતઃ સૈન્યમભજ્યત ॥

તતસ્તાં કૌરવીં સેનાં દ્રવમાણાં સમન્તતઃ ।
નિઘ્નન્ભીમઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરનુવવ્રાજ પૃષ્ઠતઃ ॥

પાર્ષતશ્ચ રથશ્રોષ્ઠો ધર્મપુત્રશ્ચ પાણ્ડવઃ ।
દ્રોણસ્ય પશ્યતઃ સૈન્યં ગાઙ્ગેયસ્ય ચ પશ્યતઃ ॥

જઘ્નતુર્વિશિકૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પરાનીકવિનાશનૈઃ ।
દ્રવમાણં તુ તત્સૈન્યં તવ પુત્રસ્ય સંયુગે ॥

નાશક્નુતાં વારયિતું ભીષ્મદ્રોણૌ મહારથૌ ।
વાર્યમાણં ચ ભીષ્મેણ દ્રોણેન ચ મહાત્મના ॥

વિદ્રવત્યેવ તત્સૈન્યં પશ્યતોર્દ્રોણભીષ્મયોઃ ।
તતો રથસહસ્રેષુ વિદ્રવત્સુ તતસ્તતઃક ॥

તાવાસ્થિતાવેકરથં સૌભદ્રશિનિપુઙ્ગવૌ ।
સૌબલીં સમરે સેનાં શાતયેતાં સમન્તતઃ ॥

શુશુભાતે તદા તૌ તુ શૈનેયકુરુપુઙ્ગવૌ ।
અમાવાસ્યાં ગતૌ યદ્વત્સોમસૂર્યૌ નભસ્તલે ॥

અર્જુનસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધસ્તવ સૈન્યં વિશામ્પતે ।
વવર્ષ શરવર્ષેણ ધારાભિરિવ તોયદઃ ॥

વધ્યમાનં તતસ્તત્ર શરૈઃ પાર્થસ્ય સંયુગે ।
દુદ્રાવ કૌરવં સૈન્યં વિષાદભયકમ્પિતમ્ ॥

દ્રવતસ્તાન્સમાલક્ષ્ય ભીષ્મદ્રોણૌ મહારથૌ ।
ન્યવારયેતાં સંરબ્ધૌ દુર્યોધનહિતૈષિણૌ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા સમાશ્વસ્ય વિશામ્પતે ।
ન્યવર્તયત તત્સૈન્યં દ્રવમાણાં સમન્તતઃ ॥

યત્ર યત્ર હિ પુત્રં તે યે યે પશ્યન્તિ ભારત ।
તત્ર તત્ર ન્યવર્તન્ત ક્ષત્રિયાણાં મહરથાઃ ॥

તાન્નિવૃત્તાન્સમીક્ષ્યૈવ તતોઽન્યેઽપીતરે જનાઃ ।
અન્યોન્યસ્પર્ધયા રાજઁલ્લજ્જયા ચાવતસ્થિરે ॥

પુનરાવર્તતાં તેષાં વેગ આસીદ્વિશામ્પતે ।
પૂર્યતઃ સાગરસ્યેવ ચન્દ્રસ્યોદયનં પ્રતિ ॥

અન્નિવૃત્તાંસ્તતસ્તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા રાજા સુયોધનઃ ।
અબ્રવીત્ત્વરિતો ગત્વા ભીષ્મં શાન્તનવં વચઃ ॥

પિતામહ નિબોધેદં યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ ભારત ।
નાનુરૂપમહં મન્યે ત્વયિ જીવતિ કૌરવ ॥

દ્રોણો ચાસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠે સપુત્રે સસુહૃઞ્જને ।
કૃપે ચૈવ મહેષ્વાસે દ્રવતે યદ્વરૂથિની ॥

ન પાણ્ડવાન્પ્રતિલાંસ્તવ મન્યે કથઞ્ચન ।
તથા દ્રોણસ્ય સઙ્ગ્રમે દ્રૌમેશ્ચૈવ કૃપસ્ય ચ ॥

અનુગ્રાહ્યાઃ પાણ્ડુસુતાસ્તવ નૂનં પિતામહ . યથેમાં ક્ષમસે વીર વધ્યમાનાં વરૂથિનીમ્ ॥ 6-58-38અસોઽસ્મિ વાચ્યસ્ત્વયા રાજન્પૂર્વમેવ સમાગમે । ન યોત્સ્યે પાણ્ડવાન્સઙ્ખ્યે નાપિ પાર્ષતસાત્યકી ॥

શ્રુત્વા તુ વચનં તુભ્યમાચાર્યસ્ય કૃપસ્ય ચ ।
કર્ણેન સહિતઃ કૃત્યં ચિન્તયાનસ્તદૈવ હિ ॥

યદિ નાહં પરિત્યાજ્યો યુવાભ્યામિહ સંયુગે ।
વિક્રમેણાનુરૂપેણ યુધ્યેતાં પુરુષર્ષભૌ ॥

એતચ્છ્રુત્વા વચો ભીષ્મઃ પ્રહસન્વૈ મુહુર્મુહુઃ ।
અબ્રવીત્તનયં તુભ્યં ક્રોધાદુદ્વૃત્ય ચક્ષુષી ॥

બહુશોઽસિ મયા રાજંસ્તથ્યમુક્તો હિતં વચઃ ।
અજેયાઃ પાણ્ડવા યુદ્ધે દેવૈરપિ સવાસવૈઃ ॥

યત્તુ શક્યં મયા કર્તું વૃદ્ધેનાદ્ય ગતાયુષા ।
કરિષ્યામિ યથાશક્તિ પશ્યેદાનીં સબાન્ધવઃ ॥

અદ્ય પાણ્ડુસુતાનેકઃ સસૈન્યાન્સહ બન્ધુભિઃ ।
સોઽહં નિવારયિષ્યામિ સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ ॥

એવમુક્તે તુ ભીષ્મેણ પુત્રાસ્તવ જનેશ્વર ।
દધ્મુઃ શઙ્ખાન્મુદા યુક્તા ભેરીઃ સઞ્જઘ્નિરે ભૃશમ્ ॥

પાણ્ડવા હિ તતો રાજઞ્શ્રુત્વા તં નિનદં મહત્ ।
દધ્મુઃ શઙ્ખાંશ્ચ ભેરીશ્ચ મુરજાંશ્ચાપ્યનાદયન્ ॥