મહાભારત · અધ્યાય 6.55

તતોઽપરાહ્ણભૂયિષ્ઠે તસ્મિન્નહનિ ભારત ।
રથનાગાશ્વપત્તીનાં સાદિનાં ચ મહાક્ષયે ॥

દ્રોણપુત્રેણ શલ્યેન કૃપેણ ચ મહાત્મના ।
સમસજ્જત પાઞ્ચાલ્યસ્ત્રિભિરૈતૈર્મહારથૈઃ ॥

સ લોકવિદિતાનશ્વાન્નિજઘાન મહાબલઃ ।
દ્રૌણેઃ પાઞ્ચાલદાયાદઃ શિતૈર્દશભિરાશુગૈઃ ॥

તતઃ શલ્યરથં તૂર્ણમાસ્થાય હતવાહનઃ ।
દ્રૌણિઃ પાઞ્ચાલદાયાદમભ્યવર્ષદથેષુભિઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તુ સંયુક્તં દ્રૌણિના વીક્ષ્ય ભારત ।
સૌભદ્રોઽભ્યપતત્તૂર્ણં વિકિરન્નિશિતાઞ્શરાન્ ॥

સ શલ્યં પ઼ઞ્ચવિંશત્યા કૃપં ચ નવભિઃ શરૈઃ ।
અશ્વત્થામાનમષ્ટાભિર્વિવ્યાધ પુરુષર્ષભઃ ॥

આર્જુનિં તુ તતસ્તૂર્ણં દ્રૌણિર્વિવ્યાધ પત્રિણા ।
શલ્યોઽથ દશભિશ્ચૈવ કૃપશ્ચ નિશિતૈસ્ત્રિભિઃ ॥

લક્ષ્મણસ્તવ પૌત્રસ્તુ સૌભદ્રં સમવસ્થિતમ્ ।
અભ્યવર્તત સંહૃષ્ટસ્તતો યુદ્ધમવર્તત ॥

દૌર્યોધનિઃ સુસન્ક્રુદ્ધઃ સૌભદ્રં પરવીરહા ।
વિવ્યાધ સમરે રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

અભિમન્યુઃ સુસન્ક્રુદ્ધો ભ્રાતરં ભરતર્ષભ ।
શરૈઃ પઞ્ચાશતૈ રાજન્ક્ષિપ્રહસ્તોઽભ્યવિધ્યત ॥

લક્ષ્મણોઽપિ પુનસ્તસ્ય ધનુશ્ચિચ્છેદ પત્રિણા ।
મુષ્ટિદેશે મહારાજ તતસ્તે ચુક્રુશુર્જનાઃ ॥

તદ્વિહાય ધનુશ્છિન્નં સૌભદ્રં પરવીરહા ।
અન્યદાદત્તવાંશ્ચિત્રં કાર્મુકં વેગવત્તરમ્ ॥

તૌ તત્ર સમરે યુક્તૌ કૃતપ્રતિકૃતૈષિણૌ ।
અન્યોન્યં વિશિસ્વૈસ્તીક્ષ્ણૈર્જઘ્નતુઃ પુરુષર્ષભૌ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજ દૃષ્ટ્વા પુત્રં મહારથમ્ ।
પીડિતં તવ પૌત્રેણ પ્રાયાત્તત્ર પ્રજેશ્વરઃ ॥

સન્નિવૃત્તે તવ સુતે સર્વ એવ જનાધિપાઃ ।
આર્જુનિં રથવંશેન સમન્તાત્પર્યવારયન્ ॥

સ તૈઃ પરિવૃતઃ શૂરૈઃ શૂરો યુધિ સુદુર્જયૈઃ ।
ન સ્મ પ્રવ્યથતે રાજન્કૃષ્ણતુલ્યપરાક્રમઃ ॥

સૌભદ્રમથ સંસક્તં દૃષ્ટ્વા તત્ર ધનઞ્જયઃ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન ત્રાતુકામઃ સ્વમાત્મજમ્ ॥

તતઃ સરથનાગાશ્વા ભીષ્મદ્રોણપુરોગમાઃ ।
અભ્યવર્તન્ત રાજાનઃ સહિતાઃ સવ્યસાચિનમ્ ॥

ઉદ્વૂતં સહસા ભૌમં નાગાશ્વરથપત્તિભિઃ ।
દિવાકરરથં પ્રાપ્ય રજસ્તીવ્રમદૃશ્યત ॥

તાનિ નાગસહસ્રાણિ ભૂમિપાલશતાનિ ચ ।
તસ્ય બાણપથં પ્રાપ્ય નાભ્યવર્તન્ત સર્વશઃ ॥

પ્રણેદુઃ સર્વભૂતાનિ બભૂવુસ્તિમિરા દિશઃ ।
કુરૂણાં ચાનયસ્તીવ્રઃ સમદૃશ્યત દારુણઃ ॥

નાપ્યન્તરિક્ષં ન દિશો ન ભૂમિર્ન ચ ભાસ્કરઃ ।
પ્રજજ્ઞે ભરતશ્રેષ્ઠ સસ્ત્રસઙ્ઘૈઃ કિરીટિનઃ ॥

સાદિતા રથનાગાશ્ચ હતાશ્વા રથિનો રણે ।
વિપ્રદ્રુતરથાઃ કેચિદ્દૃશ્યન્તે રથયૂથપાઃ ॥

વિરથા રથિનશ્ચાન્યે ધાવમાનાઃ સમન્તતઃ ।
તત્રતત્રૈવ દૃશ્યન્તે સાયુધાઃ સાઙ્ગદૈર્ભુજૈઃ ॥

હયારોહા હયાંસ્ત્યક્ત્વા ગજારોહાશ્ચ દન્તિનઃ ।
અર્જુનસ્ય ભયાદ્રાજન્સમન્તાદ્વિપ્રદુદ્રુવુઃ ॥

રથેભ્યશ્ચ ગજેભ્યશ્ચ હયેભ્યશ્ચ નરાધિપાઃ ।
પતિતાઃ પાત્યમાનાશ્ચ દૃશ્યન્તેઽર્જુનસાયકૈઃ ॥

સગદાનુદ્યતાન્બાહૂન્સખઙ્ગાંશ્ચ વિશામ્પતે ।
સપ્રાસાંશ્ચ સતૂણીરાન્સશરાન્સશરાસનાન્ ॥

સાઙ્કુશાકન્સપતાકાંશ્ચ તત્રતત્રાર્જુનો નૃણામ્ ।
નિચકર્ત શરૈરુગ્રૈ રૌદ્રં વપુરધારયત્ ॥

પરિઘાણાં પ્રદીપ્તાનાં મુદ્ગરાણાં ચ મારિષ ।
પ્રાસાનાં ભિન્દિપાલાનાં નિસ્ત્રિશાનાં ચ સંયુગે ॥

પરશ્વથાનાં પીક્ષ્ણાનાં તોમરાણાં ચ ભારત ।
વર્મણાં ચાપવિદ્ધાનાં કાઞ્ચનાનાં ચ ભૂમિપ ॥

ધ્વજાનાં ચર્મણાં ચૈવ વ્યજનાનાં ચ સર્વશઃ ।
છત્રાણાં હેમદણ્ડાનાં તોમરાણાં ચ ભારત ॥

પ્રતોદાનાં ચ યોક્રાણાં કશાનાં ચૈવ મારિષ ।
રાશયઃ સ્માત્ર દૃશ્યન્તે વિનિકીર્ણા રણક્ષિતૌ ॥

નાસીત્તત્ર પુમાન્કશ્ચિત્તવ સૈન્યસ્ય ભારત ।
યોઽર્જુનં સમરે શૂરં પ્રત્યુદ્યાયાત્કથઞ્ચન ॥

યો યો હિ સમરે પાર્થં પ્રત્યુદ્યાતિ વિશામ્પતે ।
સ સઙ્ખ્યે વિશિખૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પરલોકાય નીયતે ॥

તેષુ વિદ્રવમાણેષુ તવ યોધેષુ સર્વશઃ ।
અર્જુનો વાસુદેવશ્ચ દધ્મતુર્વારિજોત્તમૌ ॥

તત્પભગ્નં બલં દૃષ્ટ્વા પિતા દેવવ્રતસ્તવ ।
અબ્રવીત્સમરે શૂરં ભારદ્વાજં સ્મયન્નિવ ॥

એષ પાણ્ડુસુતો વીર કૃષ્ણેન સહિતો બલી ।
તથા કરોતિ સૈન્યાનિ યથા કુર્યાદ્ધṉઅઞ્જયઃ ॥

ન હ્યેષ સમરે શક્યો વિજેતું હિ કથઞ્ચન ।
યથાસ્ય દૃશ્યતે રૂપ કાલાન્તકયમોપમમ્ ॥

ન નિવર્તયિતું ચાપિ શક્યેયં મહતી ચમૂઃ ।
અન્યોન્યપ્રેયા પશ્ય દ્રવતીયં વરૂથિની ॥

એષ ચાસ્તં ગિરિશ્રેષ્ઠં ભાનુમાન્પ્રતિપદ્યતે ।
ચક્ષૂંષિ સર્વલોકસ્ય સંહરન્નિવ સર્વથા ॥

તત્રાવહારં સમ્પ્રાપ્તં મન્યેઽહં પુરુષર્ષભ ।
શ્રાન્તા ભીતાશ્ચ નો યોધા ન યોત્સ્યન્તિ કથઞ્ચન ॥

એવમુક્ત્વા તતો ભીષ્મો દ્રોણમાચાર્યસત્તમમ્ ।
અવહારમથો ચક્રે તાવકાનાં મહારથઃ ॥

તતઃ સરથનાગાશ્વા જંય પ્રાપ્ય સમોપકાઃ ।
પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવાશ્ચૈવ પ્રણેદુશ્ચ પુનઃ પુનઃ ॥

પ્રયયુઃ શિબિરાયૈવ ધનઞ્જયપુરસ્કૃતાઃ । વાદિત્રઘોષૈઃ સંહૃષ્ટા પ્રણદ્યન્તો મહારથાઃ ॥

તતોઽવહારઃ સૈન્યાનાં તવ તેષાં ચ ભારત ।
અસ્તં ગચ્છતિ સૂર્યેઽભૂત્સન્ધ્યાકાલે ચ વર્તતિ ॥