મહાભારત · અધ્યાય 6.54

મમ પુત્રસમાદિષ્ટઃ કલિઙ્ગોઃ વાહિનીપતિઃ ।
કથમદ્ભુતકર્માણં ભીમસેનં મહાબલમ્ ॥

ચરન્તં ગદયા વીર દણ્ડહસ્તમિવાન્તકમ્ ।
યોધયામાસ સમરે કલિઙ્ગઃ સહ સેનયા ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

પુત્રેણ તવ રાજેન્દ્ર સ તથોક્તો મહાબલઃ ।
મહત્યા સેનયા ગુપ્તઃ પ્રાયાદ્ભીમરથં પ્રતિ ॥

તામાપતન્તીં મહતીં કલિઙ્ગાનાં મહાચમૂમ્ ।
રથાશ્વનાગકલિલાં પ્રગૃહીતમહાયુધામ્ ॥

ભીમસેનઃ કલિઙ્ગાનામાર્ચ્છદ્ભારત વાહિનીમ્ ।
કેતુમન્તં ચ નૈષાદિમાયાન્તં સહ ચેદિભિઃ ॥

તતઃ શ્રુતાયુઃ સન્ક્રુદ્ધો રાજ્ઞા કેતુમતા સહ ।
આસસાદ રણે ભીમં વ્યૂઢાનીકેષુ ચેદિષુ ॥

રથૈરનેકસાહસ્રૈઃ કલિઙ્ગાનાં નરાધિપ ।
અયુતેન ગજાનાં ચ નિષાદૈઃક સહ કેતુમાન્ ॥

ભિમસેનં રણે રાજન્સમન્તાત્પર્યવારયત્ ।
ચેદિમત્સ્યકરૂષાશ્ચ ભીમસેનપદાનુગાઃ ॥

અભ્યધાવન્ત સમરે નિષાદાન્સહ રાજભિઃ ।
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાવહમ્ ॥

ન પ્રાજાનન્ત યોધાઃ સ્વાન્પરસ્પરજિઘાંસયા ।
ઘોરમાસીત્તતો યુદ્ધં ભીમસ્ય સહસા પરૈઃ ॥

યથેન્દ્રસ્ય મહારાજ મહત્યા દૈત્યસેનયા ।
તસ્ય સૈન્યસ્ય સન્ગ્રામે યુધ્યમાનસ્ય ભારત ॥

બભૂવ સુમહાઞ્શબ્દઃ સાગરસ્યેવ ગર્જતઃ ।
અન્યોન્યં સ્મ તદા યોધા વિકર્ષન્તો વિશામ્પતે ॥

મહીં ચક્રુશ્ચિતાં સર્વાં શશલોહિતસન્નિભામ્ ।
યોધાંશ્ચ સ્વાન્પરાન્વાપિ નાભ્યજાનઞ્જિઘાંસયા ॥

સ્વાનપ્યાદદતે સ્વાશ્ચ શૂરાઃ પરમદુર્જયાઃ ।
વિમર્દઃ સુમહાનાસીદલ્પાનાં બહુભિઃ સહ ॥

કલિઙ્ગૈઃ સહ ચૈદીનાં નિષાદૈશ્ચ વિશામ્પતે ।
કૃત્વા પુરુષકારં તુ યથાશક્તિ મહાબલાઃ ॥

ભીમસેનં પરિત્યજ્ય સન્ન્યવર્તનક્ત ચેદયઃ ।
સર્વૈઃ કલિઙ્ગૈરાસન્નઃ સન્નિવૃત્તેષુ ચેદિષુ ॥

સ્વબાહુબલમસ્થાય અભ્યવર્ષન્ત પાણ્ડવમ્ ।
ન ચચાલ રથોપસ્થાદ્ભીમસેનો મહાબલઃ ॥

શિતૈરવાકિરદ્બાણૈઃ કલિઙ્ગાનાં વરૂથિનીમ્ ।
કાલિઙ્ગસ્તુ મહેષ્વાસઃ પુત્રશ્ચાસ્ય મહારથઃ ॥

શક્રદેવ ઇતિ ખ્યાતો જઘ્નતુઃ પાણ્ડવં શરૈઃ ।
તતો ભીમો મહાબાહુર્વિધુન્વન્રુચિરં ધનુઃ ॥

યોધયામાસ કાલિઙ્ગં સ્વબાહુબલમાશ્રિતઃ ।
શક્રદેવસ્તુ સમરે વિસૃજન્સાયકાન્બહૂન્ ॥

અશ્વાઞ્જઘાન સમરે ભીમસેનસ્ય સાયકૈઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા વિરથં તત્ર ભીમસેનમરિન્દમમ્ ॥

શક્રદેવોઽભિદુદ્રાવ શરૈરવકિરઞ્સિતૈઃ ।
ભીમસ્યોપરિ રાજેન્દ્ર શક્રદેવો મહાબલઃ ॥

વવર્ષ શરવર્ષાણિ તપાન્તે જલદો યથા ।
હતાશ્વે તુ રથે તિષ્ઠન્ભીમસેનો મહાબલઃ ॥

શક્રદેવાય ચિક્ષેપ સર્વશૈક્યાયસીં ગદામ્ ।
સ તયા નિહતો રાજન્કાલિઙ્ગતનયો રથાત્ ॥

વિરથઃ સહ સૂતેન જગામ ધરણીતલમ્ ।
કહતમાત્મસુતં દૃષ્ટ્વા કલિઙ્ગાનાં જનાધિપઃ ॥

રથૈરનેકસાહસ્રૈર્ભીમસ્યાવારયદ્દિશઃ . અયુતેન ગજાનાં ચ નિષાદૈઃ પરિવારિતઃ ।
તતો ભીમો મહાવેગાં ત્યક્ત્વા ગુર્વી મહાગદાં ॥

નિસ્ત્રિંશમાદદે ઘોરં ચિકીર્ષુઃ કર્મ દારુણમ્ ।
ચર્મ ચાપ્રતિમં રાજન્નાર્ષભં પુરુષર્ષભ ॥

નક્ષત્રૈરર્ધચન્દ્રૈશ્ચ શાતકુમ્ભમયૈશ્ચિતમ્ ।
કાલિઙ્ગસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધો ધનુર્જ્યામવમૃજ્ય ચ ॥

પ્રગૃહ્ય ચ શરં ઘોરમેકં સર્પવિષોપમમ્ ।
પ્રાહિણોદ્ભીમસેનાય વધાકાઙ્ક્ષી જનેશ્વરઃ ॥

તમાપતન્તં વેગેન પ્રેરિતં નિશિતં શરમ્ ।
ભીમસેનો દ્વિધા રાજંશ્ચિચ્છેદ વિપુલાસિના ॥

ઉદક્રોશચ્ચ સંહૃષ્ટસ્ત્રાસયાનો વરૂથિનીમ્ ।
કાલિઙ્ગોઽથ તતઃ ક્રુદ્ધો ભીમસેનાય સંયુગે ॥

તોમરાન્પ્રાહિણોચ્છીઘ્રં ચતુર્દશ શિલાશિતાન્ ।
તાનપ્રાપ્તાન્મહાબાહુઃ ખગતાનેવ પાણ્ડવઃ ॥

ચિચ્છેદ સહસા રાજન્નસમ્ભ્રાન્તો વરાસિના ।
નિત્યત્ય તુ રણે ભીમસ્તોમરાન્વૈ ચતુર્દશ ॥

ભાનુમન્તં તતો ભીમઃ પ્રાદ્રવત્પુરુષર્ષભઃ ।
ભાનુમાંસ્તુ તતો ભીમં શરવર્ષેણ ચ્છાદયન્ ॥

નનાદ બલવન્નાદં નાદયાનો નભસ્તલમ્ ।
ન ચ તં મમૃષે ભીમઃ સિંહનાદં મહાહવે ॥

તતઃ શબ્દેન મહતા વિનનાદ મહાસ્વનઃ ।
તેન નાદેન વિત્રસ્તા કલિઙ્ગાનાં વરૂથિની ॥

ન ભીમં સમરે મેને માનુષં ભરતર્ષભ ।
તતો ભીમો મહાબાહુર્નર્દિત્વા વિપુલં સ્વનમ્ ॥

સાસિર્વેગવદાપ્લુત્ય દન્તાભ્યાં વારણોત્તમમ્ ।
આરુરોહ તતો મધ્યં નાગરાજસ્ય મારિષ ॥

તતો મુમોચ કાલિઙ્ગઃ શક્તિં તામકરોદ્દ્વીધા ।
ખઙ્ગેન પૃથુના મધ્યે ભાનુમન્તમથાચ્છિનત્ ॥

સોઽન્તરાયુધિનં હત્વા રાજપુત્રમરિન્દમઃ ।
ગુરુભારસહે સ્કન્ધે નાગસ્યાસિમપાતયત્ ॥

છિન્નસ્કન્ધઃ સ વિનદન્પપાત ગજયૂથપઃ ।
આરુગણઃ સિન્ધુવેગન સાનુમાનિવ પર્વતઃ ॥

તતસ્તસ્માદપ્લુત્ય ગજાદ્ભારત ભારતઃ ।
ખઙ્ગપાણિરદીનાત્મા તસ્થૌ ભૂમૌ સુદંશિતઃ ॥

સ ચચાર બહૂન્માર્ગાનભિતઃ પાતયન્ગજાન્ ।
અગ્નિચક્રમિવાવિદ્ધં સર્વતઃ પ્રત્યદૃશ્યત ॥

અશ્વબૃન્દેષુ નાગેષુ રથાનીકેષુ ચાભિભૂઃ . પદાતીનાં ચ સઙ્ઘેષુ વિનિઘ્નઞ્શોણિતોક્ષિતઃ ।

શ્યેનવદ્વ્યચરદ્ભીમો રણેઽરિષુ બલોત્કટઃ ।
છિન્દંસ્તેષાકં શરીરાણિ શિરાંસિ ચ મહાબલઃ ॥

ખઙઘ્ગેકન શિતધારેણ સંયુગે ગજયોધિનામ્ ।
પદાતિરેકઃ સન્ક્રુદ્ધઃ શત્રૂણાં ભયવર્ધનઃ ॥

સમ્માહયામાસ સ તાન્કાલાન્તકયમોપમઃ ।
મૂઢાશ્ચ તે તમેવાજૌ વિનદન્તઃ સમાદ્રવન્ ॥

સાસિમુત્તમવેગેન વિચરન્તં મહારણે ।
નિકૃત્ય રથિનાં ચાજૌ રથેષાશ્ચ યુગાનિ ચ ॥

જઘાન રથિનશ્ચાપિ બલવાન્રિપુમર્દનઃ ।
ભીમસેનશ્ચરન્માર્ગાન્સુબહૂન્પ્રત્યદૃશ્યત ॥

ભ્રાન્તમાવિદ્ધમુદ્ભ્રાન્તમાપ્લુતં પ્રસૃતં પ્લુતમ્ ।
સમ્પાતં સમુદીર્ણં ચ દર્શયામાસ પાણ્ડવઃ ॥

કેચિદગ્રાસિના છિન્નાઃ પાણ્ડવેન મહાત્મના ।
વિનેદુર્ભિન્નમર્માણો નિપેતુશ્ચ ગતાસવઃ ॥

છૈન્નદન્તાગ્રહસ્તાશ્ચ ભિન્નકુમ્ભાસ્તથાઽપરે . વિયોધાઃ સ્વાન્યનીકાનિ જઘ્નુર્ભારત વારણાઃ ।

નિપેતુરુર્વ્યાં ચ તથા વિનદન્તો મહારવાન્ ।
છિન્નાંશ્ચ તોમરાન્રાજન્મહામાત્રશિરાંસિ ચ ॥

પરિસ્તોમાન્વિચિત્રાંશ્ચ કક્ષ્યાશ્ચ કનકોજ્જ્વલાઃ ।
ગ્રૈવેયાણ્યથ શક્તીશ્ચ પતાકાઃ કણપાંસ્તથા ॥

તૂણીરાનથ યન્ત્રાણિ ધનૂંષિ ચ ।
ભિન્દિપાલાનિ શુભ્રાણિ તોત્રાણિ ચાઙ્કુશૈઃ સહ ॥

ઘણ્ટાશ્ચ વિવિધા રાજન્હેમગર્ભાન્ત્સરૂનપિ ।
પતતઃ પાતિતાંશ્ચૈવ પશ્યામઃ સહ સાદિભિઃ ॥

છિન્નગાત્રાવરકરૈર્નિહતૈશ્ચાપ વારણૈઃ ॥
આસીદ્ભૂમિઃક સમાસ્તીર્ણા પતિતૈર્ભૂધરૈરિવ ॥

વિમૃદ્યૈવં મહાનાગાન્મમર્દાશ્વાન્મહાબલઃ ।
અશ્વારોહવરાંશ્ચૈવ પાતયામાસ સંયુગે ॥

તદ્ધોરમભવદ્યુદ્ધં તસ્ય તેષાં ચ ભારત ।
ખલીનાન્યથ યોક્રાણિ કક્ષ્યાશ્ચ કનકોજ્જ્વલાઃ ॥

પરિસ્તોમાશ્ચ પ્રાસાશ્ચ ઋષ્ટયશ્ચ મહાધનાઃ ।
કવચાન્યથ ચર્માણિ ચિત્રાણ્યાસ્તરણાનિ ચ ॥

તત્રતત્રાપવિદ્ધઆનિ વ્યદૃશ્યન્ત મહાહવે ।
પ્રાસૈર્યન્ત્રૈર્વિચિત્રૈશ્ચ શસ્ત્રૈશ્ચ વિમલૈસ્તથા ॥

સ ચક્રે વસુધાં કીર્ણાં શબલૈઃ કુસુમૈરિવ ।
આપ્લુત્ય રથિનઃ કાશ્ચિત્પરામૃશ્ય મહાબલઃ ॥

પાતયામાસ ખઙ્ગેન સધ્વજાનપિ પાણ્ડવઃ ।
મુહુરુત્પતતો દિક્ષુ ધાવતશ્ચ યશસ્વિનઃક ॥

માર્ગાંશ્ચ ચરતશ્ચિત્રં વ્યસ્મયન્ત રણે જનાઃ ।
સ જઘાન પદા કાંશ્ચિદ્વ્યાક્ષિપ્યાન્યાનપોથયત્ ॥

ખહ્ગેનાન્યાંશ્ચ ચિચ્છેદ નાદેનાન્યાંશ્ચ ભીષયન્ ।
ઊરુવેગેન ચાપ્યન્યાન્પાતયામાસ ભૂતલે ॥

અપરે ચૈનમાલોક્ય ભયાત્પઞ્ચત્વમાગતાઃ ।
એવં સા બહુલા સેના કલિઙ્ગાનાં તરસ્વિનામ્ ॥

પરિવાર્ય રણે ભીષ્મં ભીમસેનમુપાદ્રવત્ ।
તતઃ કાલિઙ્ગયૈન્યાનાં પ્રમુખે ભરતર્ષભ ॥

શ્રુતાયુષમભિપ્રેક્ષ્ય ભીમસેનઃ સમભ્યયાત્ । તમાયાન્તમભિપ્રેક્ષ્ય કાલિઙ્ગો નવભિઃ શરૈઃ ।

ભીમસેનમમેયાત્મા પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે ।
કલિઙ્ગબાણાભિહતસ્તોત્રાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ ॥

ભીમસેનઃ પ્રજજ્વાલ ક્રોદેનાગ્નિરિવૈધિતઃ ।
અથાશોકઃ સમાદાય રથં હેમપરિષ્કૃતમ્ ॥

ભીમં સમ્પાદયામાસ રથેન રથસારથિઃ ।
તામરુહ્ય રથં તૂર્ણં કૌન્તેયઃ શત્રુસૂદનઃ ॥

કલિઙ્ગમભિદુદ્રાવ તિષ્ઠિતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ।
તતઃ શ્રુતાયુર્બલાવાન્ભીમાય નિશિતાઞ્શરાન્ ॥

પ્રેષયામાસ સન્ક્રુદ્ધો દર્શયન્પાણિલાઘવમ્ ।
સ કાર્મુકવરોત્સૃષ્ટૈર્નવભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

સમાહતો મહારાજ કલિઙ્ગેન મહાત્મના ।
સઞ્ચુક્રુશે ભૃશં ભીમો દણ્ડાહત ઇવોરગઃ ॥

ક્રુદ્ધશ્ચ ચાપમાયમ્ય બલવદ્બલિનાં વરઃ ।
કલિઙ્ગમવધીત્પાર્થો ભીમઃ સપ્તભિરાયસૈઃ ॥

ક્ષુરાભ્યાં ચક્રરક્ષૌ ચ કલિઙ્ગસ્ય મહાબલૌ ।
સત્યદેવં ચ સત્યં ચ પ્રાહિણોદ્યમસાદનમ્ ॥

તતઃ પુનમેયાત્મા નાસચૈર્નિશિતૈસ્ત્રિભિઃ ।
કેતુમન્તં રણે ભીમોઽગમયદ્યમસાદનમ્ ॥

તતઃ કલિઙ્ગાઃ સન્નદ્ધા ભીમસેનમમર્ષણમ્ ।
અનીકૈર્બહુસાહસ્રૈઃ ક્ષત્રિયાઃ સમવારયન્ ॥

તતઃ શક્તિગદાખઙ્ગતોમરર્ષ્ટિપરશ્વથૈઃ ।
કલિઙ્ગાશ્ચ તતો રાજન્ભીમસેનમવાકિરન્ ॥

સન્નિવાર્ય સ તાં ઘોરાં શરવૃષ્ટિં સમુત્થિતામ્ ।
ગદામાદાય તરસા સન્નિપત્ય મહાબલઃ ॥

ભીમઃ સપ્તશતાન્વીરાનનયદ્યમસાદનમ્ ।
પુનશ્ચૈવ દ્વિસાહસ્રાન્કલિઙ્ગાનરિમર્દનઃ ॥

પ્રાહિણોન્મૃત્યુલોકાય તદદ્ભુતમિવાભવત્ ।
એવં સ તાન્યનીકાનિ કલિઙ્ગાનાં પુનઃપુનઃ ॥

બિભેદ સમરે તૂર્ણં પ્રેક્ષ્ય ભીષ્મં મહારથમ્ ।
હતારોહાશ્ચ માતઙ્ગાઃ પાણ્ડવેન કૃતા રણે ॥

વિપ્રજગ્મુરનીકેષુ મેઘા વાતહતા ઇવ ।
મૃદ્ગન્તઃ સ્વાન્યનીકાનિ વિનદન્તઃ શરાતુરાઃ ॥

તતો ભીમો મહાબાહુઃ ખઙ્ગહસ્તો મહાભુજઃક ।
સમ્પ્રહૃષ્ટો મહાઘોષં શઙ્ખં પ્રાધ્માપયદ્બલી ॥

સર્વકાલિઙ્ગસૈન્યાનાં મનાંસિ સમકમ્પયત્ ।
મોહશ્ચાપિ કલિઙ્ગાનામાવિવેશ પરન્તપ ॥

પ્રાકમ્પન્ત ચ સૈન્યાનિ વાહનાનિ ચ સર્વશઃ ।
ભીમેન સમરે રાજન્ગજેન્દ્રેણેવ સર્વશઃ ॥

માર્ગાન્બહૂન્વિચરતા ધાવતા ચ તતસ્તતઃ ।
મુહુરુત્પતતા ચૈવ સમ્મોહઃ સમપદ્યત ॥

ભીમસેનભયત્રસ્તં સૈન્યં ચ સમકમ્પત ।
ક્ષોભ્યમાણમસમ્બાધં ગ્રાહેણેવ મહત્સરઃ ॥

ત્રાસિતેષુ ચ સર્વેષુ ભીમેનાદ્ભુતકર્મણા ।
પુનરાવર્તમાનેષુ વિદ્રવત્સુ ચ સઙ્ઘશઃ ॥

સર્વકાલિઙ્ગયોધેષુ પાણ્ડૂનાં ધ્વજિનીપતિઃ ।
અબ્રવીત્સ્વાન્યનીકાનિ યુધ્યધ્વમિતિ પાર્ષતઃ ॥

સેનાપતિવચઃ શ્રુત્વા શિખણ્ડિપ્રમુખા ગણાઃ । ભીમમેવાભ્યવર્તન્ત રથાનીકૈઃ પ્રહારિભિઃ ॥ 6-54-93અધર્મરાજશ્ચ તાન્સર્વાનુપજગ્રાહ પાણ્ડવઃ । મહતા મેઘવર્ણેન નાગાનીકેન પૃષ્ઠતઃ ॥

એવં સન્નોદ્ય સર્વામિ સ્વાન્યનીકાનિ પાર્ષતઃ ।
ભીમસેનસ્ય જગ્રાહ પાર્ષ્ણિ સત્પુરુષૈર્વૃતઃ ॥

ન હિ પઞ્ચાલરાજસ્ય લોકે કશ્ચન વિદ્યતે ।
ભીમસાત્યકયોરન્યઃ પ્રાણેભ્યઃ પ્રિયકૃત્તમઃ ॥

સોઽપશ્યચ્ચ કલિઙ્ગેષુ ચરન્તમરિસૂદનઃ ।
ભીમસેનં મહાબાહું પાર્ષતઃ પરવીરહા ॥

નનર્દ બહુધા રાજન્હૃષ્ટશ્ચાસીત્પરન્તપઃ ।
શઙ્ખં દધ્મૌ ચ સમરે સિંહનાદં નનાદ ચ ॥

સ ચ પારાવતાશ્વસ્ય રથે હેમપરિષ્કૃતે । કોવિદારધ્વજં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનઃ સમાશ્વસત્ ।

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા કલિઙ્ગૈઃ સમભિદ્રુતમ્ ॥
ભીમસેનમમેયાત્મા ત્રાણાયાજૌ સમભ્યયાત્ ॥

તૌ દૂરાત્સાત્યકિં દૃષ્ટ્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નવૃકોદરૌ . કલિઙ્ગાન્સમરે વીરૌ યોધયેતાં મનસ્વિનૌ ।

સ તત્ર ગત્વા શૈનેયો જવેન જયતાં વરઃ ।
પાર્થપાર્ષતયોઃ પાર્ષિં જગ્રાહ પુરુષર્ષભઃ ॥

સ કૃત્કવા દારુણં કર્મ પ્રગૃહીતશરાસનઃ ।
આસ્થિતો રૌદ્રમાત્માનં કલિઙ્ગાનન્વવૈક્ષત ॥

કલિઙ્ગપ્રભવાં ચૈવ માંસશોણિતકર્દમામ્ ।
રુધિરસ્યન્દિનીં તત્ર ભીમઃ પ્રાવર્તયન્નદીમ્ ॥

અન્તરેણ કલિઙ્ગાનાં પાણ્ડવાનાં ચ વાહિનીમ્ ।
તાં સન્તતાર દુસ્તારાં ભીમસેનો મહાબલઃ ॥

ભીમસેનં તથા દૃષ્ટ્વા પ્રાક્રોશંસ્તાવકા નૃપ ।
કાલોઽયં ભીમરૂપેણ કલિઙ્ગૈઃ કસહ યુધ્યતે ॥

તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મઃ શ્રુત્વા તં નિનદં રણે ।
અભ્યયાત્ત્વરિતો ભીમં વ્યૂઢાનીકઃ સમન્તતઃ ॥

તં સાત્યકિર્ભીમસેનો ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ।
અભ્યદ્રવન્ત ભીષ્મસ્ય રથં હેમપરિષ્કૃતમ્ ॥

પરિવાર્ય તુ તે સર્વે ગાઙ્ગેયં તરસા રણે ।
ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ શરૈર્ઘોરૈર્ભીષ્મમાનર્ચ્છુરોજસા ॥

પ્રત્યવિધ્યત તાન્સર્વાન્પિતા દેવવ્રતસ્તવ ।
યતમાનાન્મહેષ્વાસાંસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિરજિહ્મગૈઃ ॥

તતઃ શરસહસ્રેણ સન્નિવાર્ય મહારથાન્ ।
હયાન્કાઞ્ચનસન્નાહાન્ભીમસ્ય ન્યહનચ્છરૈઃ ॥

હતાશ્વે સ રથે તિષ્ઠન્ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્ ।
શક્તિં ચિક્ષેપ તરસા ગાઙ્ગેયસ્ય રથં પ્રતિ ॥

અપ્રાપ્તામથ તાં શક્તિં પિતા દેવવ્રતસ્તવ ।
ત્રિધા ચિચ્છેદ સમરે સા પૃથિવ્યામશીર્યત ॥

તતઃ શૈક્યાયસીં ગુર્વી પ્રગૃહ્ય બલવાન્ગદામ્ ।
ભીમસેનસ્તતસ્તૂર્ણં પુપ્લુવે મનુજર્ષભ ॥

સાત્યકોઽપિ તતસ્તૂર્ણં ભીમસ્ય પ્રિયકામ્યયા ।
ગાઙ્ગેયસારથિં તૂર્ણં પાતયામાસ સાયકૈઃ ॥

ભીષ્મસ્તુ નિહતે તસ્મિન્સારથૌ રથિનાં વરઃ ।
વાતાયમાનૈસ્તૈરશ્વૈરપનીતો રણાજિરાત્ ॥

ભીમસેનસ્તતો રાજન્નપયાતે મહાવ્રતે ।
પ્રજજ્વાલ યથા વહ્નિર્દહન્કક્ષમિવૈધિતઃ ॥

સ હત્વા સર્વકાલિઙ્ગાન્સેનામધ્યે વ્યતિષ્ઠત ।
નૈનમભ્યુત્સહન્કેચિત્તાવકા ભરતર્ષભ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તમારોપ્ય સ્વરથે રથિનાં વરઃ ।
પશ્યતાં સર્વસૈન્યાનામપોવાહક યશસ્વિનમ્ ॥

સમ્પૂજ્યમાનઃ પાઞ્ચાલ્યૈર્મત્સ્યૈશ્ચ ભરતર્ષભ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં પરિષ્વજ્ય સમેયાદથ સાત્યકિમ્ ॥

અથાબ્રવીદ્ભીમસેનં સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ।
પ્રહર્ષયન્યદુવ્યાઘ્રો ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય પશ્યતઃ ॥

દિષ્ટ્યા કાલિઙ્ગરાજશ્ચ રાજપુત્રશ્ચ કેતુમાન ।
શક્રદેવશ્ચ કાલિઙ્ગઃ કલિઙ્ગાશ્ચ મૃધે હતાઃ ॥

સ્વબાહુબલવીર્યેણ નાગાશ્વરથસન્કુલઃ ।
મહાપુરુષભૂયિષ્ઠો ધીરયોધનિષેવિતઃ ॥

મહાવ્યૂહઃ કલિઙ્ગાનામેકેન મૃદિતસ્ત્વયા . એવમુક્ત્વા શિનેર્નપ્તા દીર્ઘબાહુરરિન્દમ ।
રથાદ્રથમભિદ્રુત્ય પર્યષ્વજત પાણ્ડવમ્ ॥

તતઃ સ્વરથમાસ્થાય પુનરેવ મહારથઃ ।
તાવકાનવધીત્ક્રુદ્ધો ભીમસ્ય બલમાદધત્ ॥