મહાભારત · અધ્યાય 6.53

કથં દ્રોણો મહેષ્વાસઃ પાઞ્ચાલ્યશ્ચાપિ પાર્ષતઃ ।
ઉભૌ સમીયતુર્યત્તૌ તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય ॥

દિષ્ટમેવ પરં મન્યે પૌરુષાદિતિ મે મતિઃ ।
યત્ર શાન્તનવો ભીષ્મો નાતરદ્યુધિ પાણ્ડવમ્ ॥

ભીષ્મો હિ સમરે ક્રુદ્ધો હન્યાલ્લોકાંશ્ચરાચરાન્ ।
સ કથં પાણ્ડવં યુદ્ધે નાતરત્સઞ્જયૌજસા ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

શ્રૃણુ રાજન્સ્થિરો ભૂત્વા યુદ્ધમેતત્સુદારુણમ્ ।
ન શક્યાઃ પાણ્ડવા જેતું દેવૈરપિ સવાસવૈઃ ॥

દ્રોણસ્તુ નિશિતૈર્બાણૈર્ધૃષ્ટદ્યુમ્નમવિધ્યત ।
સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન રથનીડાદપાતયત્ ॥

તથાઽસ્ય ચતુરો વાહાંશ્ચતુર્ભિઃ સાયકોત્તમૈઃ ।
પીડયામાસ સન્ક્રુદ્ધો ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય મારિષ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તતો દ્રોણં નવત્યા નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
વિવ્યાધ પ્રહસન્વીરસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

તતઃ પુનરમેયાત્મા ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્ ।
શરૈઃ પ્રચ્છાદયામાસ ધૃષ્ટદ્યુમ્નમમર્ષણમ્ ॥

આદદે ચ શરં ઘોરં પાર્ષતાન્તચિકીર્ષકયા ।
શક્રાશનિસમસ્પર્શં કાલદણ્ડમિવાપરમ્ ॥

હાહાકારો મહાનાસીત્સર્વસૈન્યેષુ ભારત ।
તમિષું સન્ધિતં દૃષ્ટ્વા ભારદ્વાજેન સંયુગે ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય પૌરુષમ્ ।
યદેકઃ સમરે વીરસ્તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ ॥

તં ચ દીપ્તં શરં ઘોરમાયાન્તં મૃત્યુમાત્મનઃ ।
ચિચ્છેદ શરવૃષ્ટિં ચ ભારદ્વાજે મુમોચ હ ॥

તત ઉચ્ચુક્રુશુઃ સર્વે પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન તત્કર્મ કૃતં દૃષ્ટ્વા સુદુષ્કરમ્ ॥

તતઃ શક્તિં મહાવેગાં સ્વર્ણવૈડૂર્યભૂષિતામ્ ।
દ્રોણસ્ય નિધનાકાઙ્ક્ષી ચિક્ષેપ સ પરાક્રમી ॥

તામાપતન્તીં સહસા શક્તિં કનકભૂષિતામ્ ।
ત્રિધા ચિચ્છેદ સમરે ભારદ્વાજો હસન્નિવ ॥

શક્તિં વિનિહતાં દૃષ્ટ્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ પ્રતપવાન્ ।
વવર્ષ શરવર્ષાણિ દ્રોણં પ્રતિ જનેશ્વરઃ ॥

શરવર્ષં તતસ્તત્તુ સન્નિવાર્ય મહાયશાઃ ।
દ્રોણો દ્રુપદપુત્રસ્ય મધ્યે ચિચ્છેદ કાર્મુકમ્ ॥

સ ચ્છિન્નધન્વા સમરે ગદાં ગુર્વી મહાયશાઃ ।
દ્રોણાય પ્રેષયામાસ ગિરિસારમયીં બલી ॥

સા ગદા વેગવન્મુક્તા પ્રાયાદ્દ્રોણજિઘાંસયા ।
તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ ભારદ્વાજસ્ય પૌરુષમ્ ॥

લાઘવાદ્વ્યંસયામાસ ગદાં હેમવિભૂષિતામ્ ।
વ્યંસયિત્વા ગદાં તાં ચ પ્રેષયામાસ પાર્ષતમ્ ॥

ભલ્લાન્સુનિશિતાન્પીતાતાન્રુક્મપુઙ્ખાન્સુદારુણાન્ ।
તે તસ્ય કવચં ભિત્ત્વા પપુઃ શોણિતમાહવે ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારથઃ ।
દ્રોણં યુધિ પરાક્રમ્ય શરૈર્વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ॥

રુધિરાક્તૌ તતસ્તૌ તુ શુશુભાતે નરર્ષભૌ ।
વસન્તસમયે રાજન્પુષ્પિતાવિવ કિંશુકૌ ॥

અમર્ષિતસ્તતો રાજન્પરાક્રમ્ય ચમૂમુખે ।
દ્રોણો દ્રુપદપુત્રસ્ય પુનશ્ચિચ્છેદ કાર્મુકમ્ ॥

અથૈનં છિન્નધન્વાનં શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
અભ્યવર્ષદમેયાત્મા વૃષ્ટ્યા મેઘ ઇવાચલમ્ ॥

સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન રથનીજાદપાતયત્ ।
અથાસ્ય ચતુરો વાહાંશ્ચતુર્ભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

પાતયામાસ સમરે સિંહનાદં નનાદ ચ ।
તતોઽપરેણ ભલ્લેન હસ્તાચ્ચાપમથાચ્છિનત્ ॥

સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ।
ગદાપાણિરવારોહત્સ્વ્યાપયન્પૌરુષં મહત્ ॥

તામસ્ય વિશિસ્વૈસ્તૂર્ણં પાતયામાસ ભારત ।
રથાદનવરૂઢસ્ય તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તતઃ સ વિપુલં ચર્મ શતચન્દ્રં ચ ભાનુમત્ ।
ખઙ્ગં ચ વિપુલં દિવ્યં પ્રગૃહ્ય સુભુજો બલી ॥

અભિદુદ્રાવ વેગેન દ્રોણસ્ય વધાકાઙ્ક્ષયા ।
આમિષાર્થી યથા સિંહો વને મત્તમિવ દ્વિપમ્ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ ભારદ્વાજસ્ય પૌરુષમ્ ।
લાઘવં ચાસ્ત્રયોગં ચ બલં બાહ્વોશ્ચ ભારત ॥

યદેનં શરવર્ષેણ વારયામાસ પાર્ષતમ્ ।
ન શશાક તતો ગન્તું બલવાનપિ સંયુગે ॥

નિવારિતસ્તુ દ્રોણેન ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારથઃ ।
ન્યાવારયચ્છરૌઘાંસ્તાંશ્ચર્મણા કૃતહસ્તવત્ ॥

તતો ભીમો મહાબાહુઃ સહસાઽભ્યપતદ્બલી ।
સાહાય્યકારી સમરે પાર્ષતસ્ય મહાત્મનઃ ॥

સ દ્રોમં નિશિતૈર્બાણૈ રાજન્વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ।
પાર્ષતં ચ રથં તૂર્ણં સ્વકમારોહયત્તદા ॥

તતો દુર્યોધનો રાજન્કલિઙ્ગં સમચોદયત્ ।
સૈન્યેન મહતા યુક્તં ભારદ્વાજસ્ય રક્ષણે ॥

તતઃ સા મહતી સેન કલિઙ્ગાનાં જનેશ્વર ।
ભીમમભ્યુદ્યયૌ તૂર્ણં તવ પુત્રસ્ય શાસનાત્ ॥

પાઞ્ચાલ્યમથ સન્ત્યજ્ય દ્રોણોઽપિ રથિનાં વરઃ ।
વિરાટદ્રુપદૌ વૃદ્ધૌ વારયામાસ સંયુગે ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽપિ સમરે ધર્મરાજાનમભ્યયાત્ ।
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ ॥

કલિઙ્ગાનાં ચ સમરે ભીષ્મસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
જગતઃ પ્રક્ષયકરં ઘોરરૂપં ભયાવહમ્ ॥