મહાભારત · અધ્યાય 6.48

એવં શ્વેતે મહેષ્વાસે પ્રાપ્તે શલ્યરથં પ્રતિ ।
કુરવઃ પાણ્ડવેયાશ્ચ કિમકુર્વત સઞ્જય ॥

ભીષ્મઃ શાન્તનવઃ કિં વા તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ।
સઞ્જય ઉવાચ ।
રાજઞ્શતસહસ્રાણિ તતઃ ક્ષત્રિયપુઙ્ગવાઃ ॥

શ્વેતં સેનાપતિં શૂરં પુરસ્કૃત્ય મહારથાઃ ।
રાજ્ઞો બલં દર્શયન્તસ્તવ પુત્રસ્ય ભારત ॥

શિખણ્ડિનં પુરસ્કૃત્ય ત્રાતુમૈચ્છન્મહારથાઃ ।
અભ્યવર્તન્ત ભીષ્મસ્ય રથં હેમપરિષ્કૃતમ્ ॥

જિઘાંસન્તં યુધાંશ્રેષ્ઠં તદાસીત્તુમુલં મહત્ ।
તત્તેઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ મહાવૈશસમચ્યુત ॥

તાવકાનાં પરેષાં ચ યથા યુદ્ધમવર્તત ।
તત્રાકરોદ્રથોપસ્થાઞ્શૂન્યાઞ્શાન્તનવો બહૂન્ ॥

તત્રાદ્ભુતં મહચ્ચક્રે શરૈરાર્ચ્છદ્રથોત્તમાન્ ।
સમાવૃણોચ્છરૈરર્કમર્કતુલ્યપ્રતાપવાન્ ॥

નુદન્સમન્તાત્સમરે રવિરુદ્યન્યથા તમઃ ।
તેનાજૌ પ્રેષિતા રાજઞ્શરાઃ શતસહસ્રશઃ ॥

ક્ષત્રિયાન્તકરાઃ સઙ્ખ્યે મહાવેગા મહાબલાઃ ।
શિરાંસિ પાતયામાસુર્વીરાણાં શતશો રણે ॥

ગજાન્કણ્ટકસન્નાહાન્વજ્રેણેવ શિલોચ્ચયાન્ ।
રથા રથેષુ સંસક્તા વ્યદૃશ્યન્ત વિશામ્પતે ॥

એકે રથં પર્યવહંસ્તુરગાઃ સતુરન્ગમમ્ ।
યુવાનં નિહતં વીરં લમ્બમાનં સકાર્મુકમ્ ॥

ઉદીર્ણાશ્ચ હયા રાજન્વહનક્તસ્તત્રતત્ર હ ।
બદ્ધસ્વઙ્ગનિષઙ્ગાશ્ચ વિધ્વસ્તશિરસો હતાઃ ॥

શતશઃ પતિતા ભૂમૌ વીરશય્યાસુ શેરતે ।
પરસ્પેરણ ધાવન્તઃ પતિતાઃ પુનરુત્થિતાઃ ॥

ઉત્થાય ચ પ્રધાવન્તો દ્વન્દ્વયુદ્ધમવાપ્નુવન્ ।
પીડિતાઃ પુનરન્યોન્યં લુઠન્તો રણમૂર્ધનિ ॥

સચાપાઃ સનિષઙ્ગાશ્ચ જાતરૂપપરિષ્કૃતાઃ ।
વિસ્રબ્ધહતવીરાશ્ચ શતશઃ પરિપીડિતાઃ ॥

તેનતેનાભ્યધાવન્ત વિસૃજન્તશ્ચ ભારત ।
મત્તો ગજઃ પર્યવર્તદ્ધયાંશ્ચ હતસાદિનઃ ॥

સરથા રથિનશ્ચાપિ વિમૃદ્ગન્તઃ સમન્તતઃ ।
સ્યાન્દનાદપતત્કશ્ચિન્નિહતોઽન્યેન સાયકૈઃ ॥

હતસારથિરપ્યુચ્ચૈઃ પપાત કાષ્ઠવદ્રથઃ ।
યુધ્યમાનસ્ય સન્ગ્રામે વ્યૂઢે રજસિ ચોત્થિતે ॥

ધનુઃકૂજિતવિજ્ઞાનં તત્રાસીત્પ્રતિયુદ્ધ્યતઃ ।
ગાત્રસ્પર્શેન યોધાનાં વ્યજ્ઞાસ્ત પરિપન્થિનમ્ ॥

યુદ્ધ્યમાનં શરૈ રાજન્સિઞ્જિનીધ્વજિનીરવાત્ ।
અન્યોન્યં વીરસંશબ્દો નાશ્રૂયત ભટૈઃ કૃતઃ ॥

શબ્દાયમાને સન્ગ્રામે પટહે કર્ણદારિણિ ।
યુધ્યમાનસ્ય સન્ગ્રામે કુર્વતઃ પૌરુષં સ્વકમ્ ॥

નાશ્રૌષં નામગોત્રાણિ કીર્તનં ચ પરસ્પરમ્ ।
ભીષ્મચાપચ્યુતૈર્બાણૈરાર્તાનાં યુધ્યતાં મૃધે ॥

પરસ્પરેષાં વીરાણાં મનાંસિ સમકમ્પયન્ ।
તસ્મિન્નત્યાકુલે યુદ્ધે દારુણે રોમહર્ષણે ॥

પિતા પુત્રં ચ સમરે નાભિજાનાતિ કશ્ચન ।
ચક્રે ભગ્ને યુગે ચ્છિન્ને એકધુર્યે હયે હતઃ ॥

આક્ષિપ્તઃ સ્યન્દનાદ્વીરઃ સમારથિરજિહ્મગૈઃ ।
એવં ચ સમરે સર્વે વીરાશ્ચ વિરથીકૃતાઃ ॥

તેન તેન સ્મ દૃશ્યન્તે ધાવમાનાઃ સમન્તતઃ ।
ગજો હતઃ શિરશ્છિન્નં મર્મ ભિન્નં હયો હતઃ ॥

અહતઃ કોપિ નૈવાસીદ્ભીષ્મે નઘ્નતિ શાત્રવાન્ ।
શ્વેતઃ કુરૂણામકરોત્ક્ષયં તસ્મિન્મહાહવે ॥

રાજપુત્રાન્રથોદારાનવધીચ્છતસઙ્ઘશઃ ।
ચિચ્છેદ રથિનાં બાણૈઃ શિરાંસિ ભરતર્ષભ ॥

સાઙ્ગદા બાહવશ્ચૈવ ધનૂંષિ ચ સમન્તતઃ ।
રથેષાં રથચક્રાણિ તૂણીરાણિ યુગાનિ ચ ॥

છત્રાણિ ચ મહાર્હાણિ પતાકાશ્ચ વિશામ્પતે ।
હયૈઘાશ્ચ રથૌઘાશ્ચ નરૌઘાશ્ચૈવ ભારત ॥

વારણાઃ શતશશ્ચૈવ હતાઃ શ્વેતેન ભારત ।
વયં શ્વેતભયાદ્ભીતા વિહાય રથસત્તમમ્ ॥

અપયાતાસ્તથા પશ્ચાદ્વિભું પશ્યામ ધૃષ્ણવઃ ।
શરપાતમતિક્રમ્ય કુરવઃ કુરુનન્દન ॥

ભીષ્મં શાન્તનવં યુદ્ધે સ્થિતાઃ પશ્યામ સર્વશઃ ।
અદીનો દીનસમયે ભીષ્મોઽસ્માકં મહાહવે ॥

એકસ્તસ્થૌ નરવ્યાઘ્રો ગિરિર્મેરુરિવાચલઃ ।
આદદાન ઇવ પ્રાણાન્સવિતા શિશિરાત્યયે ॥

ગભસ્તિભિરિવાદિત્યસ્તસ્થૌ શરમરીચિમાન્ ।
સ મુમોચ મહેષ્વાસઃ શરસઙ્ઘાનનેકશઃ ॥

નિઘ્નન્નમિત્રાન્સમરે વજ્રપાણિરિવાસુરાન્ ।
તે વધ્યમાના ભીષ્મેણ પ્રજહુસ્તં મહાબલમ્ ॥

સ્વયૂથાદિવ તે યૂથાન્મુક્તં ભૂમિષુ દારુણમ્ ।
તમેવમુપલક્ષ્યૈકો હૃષ્ટઃ પુષ્ટઃ પરન્તપ ॥

દુર્યોધનપ્રિયે યુક્તઃ પાણ્ડવાન્પરિશોચયન્ ।
જીવિતં દુસ્ત્યજં ત્યક્ત્વા ભયં ચ સુમહાહવે ॥

પાતયામાસ સૈન્યાનિ પાણ્ડવાનાં વિશામ્પતે ।
પ્રહરન્તમનીકાનિ પિતા દેવવ્રતસ્તવ ॥

દૃષ્ટ્વા સેનાપતિં ભીષ્મસ્ત્વરિતઃ શ્વેતમભ્યયાત્ ।
સ ભીષ્મં શરજાલેન મહતા સમવાકિરત્ ॥

શ્વેતં ચાપિ તથા ભીષ્મઃ શરૌઘૈઃ સમવાકિરત્ ।
તૌ વૃષાવિવ નર્દન્તૌ મત્તાવિવ મહાદ્વિપૌ ॥

વ્યાઘ્રાવિવ સુસંરબ્ધાવન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ ।
અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય તતસ્તૌ પુરુષર્ષભૌ ॥

ભીષ્મઃ શ્વેતશ્ચ યુયુધે પરસ્પરવધૈષિણૌ ।
એકાહ્ના નિર્દહેદ્ભીષ્મઃ પામ્ડવાનામનીકિનીમ્ ॥

શરૈઃ પરમસન્ક્રુદ્ધો યદિ શ્વેતો ન પાલયેત્ ।
પિતામહં તતો દૃષ્ટ્વા શ્વેતો વિમુખીકૃતમ્ ॥

પ્રહર્ષં પાણ્ડવા જગ્મુઃ પુત્રસ્તે વિમનાભવત્ ।
તતો દુર્યોધનઃ ક્રુદ્ધઃ પાર્થિવૈઃ પરિવારિતઃ ॥

સસૈન્યઃ પાણ્ડવાનીકમભ્યદ્રવત સંયુગે ।
દુર્મુખઃ કૃતવર્મા ચ કૃપઃ શલ્યો વિશામ્પતિઃક ॥

ભીષ્મં જુગુપુરાસાદ્ય તવ પુત્રેણ નોદિતાઃ ।
દૃષ્ટ્વા તુ પાર્થિવૈઃ સર્વૈર્દુર્યોધનપુરોગમૈઃ ॥

પાણ્ડવાનામનીકાનિ વધ્યમાનાનિ સંયુગે ।
શ્વેતો ગાઙ્ગેયમુત્સૃજ્ય તવ પુત્રસ્ય વાહિનીમ્ ॥

નાશયામાસ વેગેન વાયુર્વૃક્ષાનિવૌજસા ।
દ્રાવયિત્વા ચમૂં રાજન્વૈરાટિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥

આપતત્સહસા ભૂયો યત્ર ભીષ્મો વ્યવસ્થિતઃ ।
તૌ તત્રોપગતૌ રાજઞ્શરદીપ્તૌ મહાબલૌ ॥

અયુધ્યેતાં મહાત્માનૌ યથોભૌ વૃત્રવાસવૌ ।
અન્યોન્યં તુ મહારાજ પરસ્પરવધૈષિણૌ ॥

નિગૃહ્ય કાર્મુકં શ્વેતો ભીષ્મં વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ।
પરાક્રમં તતસ્તસ્ય પરાક્રમ્ય પરાક્રમી ॥

તરસા વારયામાસ મત્તો મત્તમિવ દ્વિપમ્ ।
શ્વેતઃ શાન્તનવં ભૂયઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

વિવ્યાધ પ઼ઞ્ચવિંશત્યા તદદ્ભુતમિવાભવત્ ।
તં પ્રત્યવિધ્યદ્દશભિર્ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તદા ॥

સ વિદ્ધસ્તેન બલવાન્નાકમ્પત યથાઽચલઃ ।
વૈરાટિઃ સમરે ક્રુદ્ધો ભૃશમાયમ્ય કાર્મુકમ્ ॥

આજઘાન તતો ભીષ્મં શ્વેતઃ ક્ષત્રિયનન્દનઃ ।
સમ્પ્રહસ્ય તત શ્વેતઃ સૃક્કિણી પરિસંલિહન્ ॥

ઘનુશ્ચિચ્છેદ ભીષ્મસ્ય નવભિર્દશધા શરૈઃ ।
સન્ધાય વિશિખં ચૈવ શરં લોમપ્રવાહિનમ્ ॥

ઉન્મમાથ તતસ્તાલં ધ્વજશીર્ષં મહાત્મનઃ ।
કેતું નિપતિતં દૃષ્ટ્વા ભીષ્મસ્ય તનયાસ્તવ ॥

હતં ભીષ્મમમન્યન્ત શ્વેતસ્ય વશમાગતમ્ ।
પાણ્ડવાશ્ચાપિ સંહૃષ્ટા દધ્મુઃ શઙ્ખાન્મુદા યુતાઃ ॥

ભીષ્મસ્ય પતિતં કેતું દૃષ્ટ્વા તાલં મહાત્મનઃ ।
તતો દુર્યોધનઃ ક્રોધાત્સ્વમનીકમનોદયત્ ॥

યત્તા ભીષ્મં પરીપ્સધ્વં રક્ષમાણાઃ સમન્તતઃ ।
મા નઃ પ્રપશ્યમાનાનાં શ્વેતાન્મૃત્યુમવાપ્સ્યતિ ॥

ભીષ્મઃ શાન્તનવઃ શૂરસ્તથા સત્યં બ્રવીમિ વઃ ।
રાજ્ઞસ્તુ વચનં શ્રત્વા ત્વરમાણા મહારથાઃ ॥

બલેન ચતુરઙ્ગેણ ગાઙ્ગેયપ્રન્વપાલયન્ ।
બાહ્લીકઃ કૃતવર્મા ચ શલઃ શલ્યશ્ચ ભારત ॥

જલસન્ધો વિકર્ણશ્ચ ચિત્રસેનો વિવિંશતિઃ ।
ત્વરમાણાસ્ત્વરાકાલે પરિવાર્ય સમન્તતઃ ॥

શસ્ત્રવૃષ્ટિં સુતુમુલાં શ્વેતસ્યોપર્યપાતયન્ ।
તાન્ક્રુદ્ધો નિશિતૈર્બાણૈસ્ત્વરમાણો મહારથઃ ॥

અવારયદમેયાત્મા દર્શયન્પાણિલાઘવમ્ ।
સ નિવાર્ય તુ તાન્સર્વાન્કેસરી કુઞ્જરાવિવ ॥

મહતા શરવર્ષેણ ભીષ્મસ્ય ધનુરાચ્છિનત્ ।
તતોઽન્યદ્ધનુરાદાય ભીષ્મઃ શાન્તનવો યુધિ ॥

શ્વેતં વિવ્યાધ રાજેન્દ્ર કઙ્કપત્રૈઃ શિતૈઃ શરૈઃ ।
તતઃ સેનાપતિઃ ક્રુદ્ધો ભીષ્મં બહુભિરાયસૈઃ ॥

વિવ્યાધ સમરે રાજન્સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ ।
તતઃ પ્રવ્યથિતો રાજા ભીષ્મં દૃષ્ટ્વા નિવારિતમ્ ॥

પ્રવીરં સર્વલોકસ્ય શ્વેતેન યુધિ વૈ તદા ।
નિષ્ઠાનકશ્ચ સુમહાંસ્તવ સૈન્યસ્ય ચાભવત્ ॥

તં વીરં વારિતં દૃષ્ટ્વા શ્વેતેન શરવિક્ષતમ્ ।
હતં શ્વેતેન મન્યન્તે શ્વેતસ્ય વશમાગતમ્ ॥

તતઃ ક્રોધવશં પ્રાપ્તઃ પિતા દેવવ્રતસ્તવ ।
ધ્વજમુન્મતિતં દૃષ્ટ્વા તાં ચ સેનાં નિવારિતામ્ ॥

શ્વેતં પ્રતિ મહારાજ વ્યસૃજત્પ્તાયકાન્બહૂન્ ।
તાનાવાર્ય રણે શ્વેતો ભીષ્મસ્ય રથિનાં વરઃ ॥

ધનુશ્ચિચ્છેદ ભલ્લેન પુનરેવ પિતુસ્તવ ।
ઉત્સૃજ્ય કાર્મુકં રાજન્ગાઙ્ગેયઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥

અન્યત્કાર્મુકમાદાય વિપુલં બલવત્તરમ્ ।
તત્ર સન્ધાય વિપુલાન્ભલ્લાન્સપ્ત શિલાશિતાન્ ॥

ચતુર્ભિશ્ચ જઘાનાશ્વાઞ્શ્વેતસ્ય પૃતનાપતેઃ ।
ધ્વજં દ્વાભ્યાં તુ ચિચ્છેદ સપ્તમેન ચ સારથે ॥

શિરશ્ચિચ્છેદ ભલ્લેન સન્ક્રુદ્ધોઽલઘુવિક્રમઃ ।
હતાશ્વસૂતાત્સુ રથાદવપ્લુત્ય મહાબલઃ ॥

અમર્ષવશમાપન્નો વ્યાકુલઃ સમપદ્યત ।
વિરથં રથિનાં શ્રેષ્ઠં શ્વેતં દૃષ્ટ્વા પિતામહઃ ॥

તાડયામાસ નિશિતૈઃ શરસઙ્ઘૈઃ સમન્તતઃ ।
સ તાડ્યમાનઃ સમરે ભીષ્મચાપચ્યુતૈઃ શરૈઃ ॥

સ્વરથે ધનુરુત્સૃજ્ય શક્તિં જગ્રાહ કાઞ્ચનીમ્ ।
તતઃ શક્તિં રણે શ્વેતો જગ્રાહોગ્રં મહાભયામ્ ॥

કાલદણ્ડોપમાં ઘોરાં મૃત્યોર્જિહ્વામેવ શ્વસન્ ।
અબ્રવીચ્ચ તદા શ્વેતો ભીષ્મં શાન્તનવં રણે ॥

તિષ્ઠેદાનીં સુસંરબ્ધઃ પશ્ય માં પુરુષો ભવ ।
એવમુક્ત્વા મહેષ્વાસો ભીષ્મં યુધિ પરાક્રમી ॥

તતઃ શક્તિમમેયાત્મા ચિક્ષેપ ભુજગોપમામ્ ।
પાણ્ડવાર્થે પરાક્રાન્તસ્તવાનર્થં ચિકીર્ષુકઃ ॥

હાહાકારો મહાનાસીત્પુત્રાણાં તે વિશામ્પતે ।
દૃષ્ટ્વા શક્તિં મહાઘોરાં મૃત્યોર્દણ્ડસમપ્રભામ્ ॥

શ્વેતસ્ય કરનિર્મુક્તાં નિર્મુક્તોરગસન્નિભામ્ ।
અપતત્સહસા રાજન્મહોલ્કેવ નભસ્તલાત્ ॥

જ્વલન્તીમન્તરિક્ષે તાં જ્વાલાભિરિવ સંવૃતામ્ ।
અસમ્ભ્રાન્તસ્તદા રાજન્પિતા દેવવ્રતસ્તવ ॥

અષ્ટભિર્નવભિર્ભીષ્મઃ શક્તિં ચિચ્છેદ પત્રિભિઃ ।
ઉત્કૃષ્ટહેમવિકૃતાં નિકૃતાં નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

ઉચ્ચુક્રુશુસ્તતઃ સર્વે તાવકા ભરતર્ષભ ।
શક્તિં વિનિહતાં દૃષ્ટ્વા વૈરાટિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥

કાલોપહતચેતાસ્તુ કર્તવક્યં નાભ્યજાનત ।
ક્રોધસમ્મૂર્ચ્છિતો રાજન્વૈરાટિઃ પ્રહસન્નિવ ॥

ગદાં જગ્રાહ સંહૃષ્ટો ભીષ્મસ્ય નિધનં પ્રતિ ।
ક્રોધેન રક્તનયનો દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ ॥

ભીષ્મં સમિદુદ્રાવ જલૌઘ ઇવ પર્વતમ્ ।
તસ્ય વેગમસંવાર્યં મત્વા ભીષ્મઃ પ્રતાપવાન્ ॥

પ્રહારવિપ્રમોક્ષાર્થં સહસા ધરણીન્ગતઃ ।
શ્વેતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટો ભ્રામયિત્વા તુ તાં ગદામ્ ॥

રથે ભીષ્મસ્ય ચિક્ષેપ યથા દેવો ધનેશ્વરઃ ।
તયા ભીષ્મનિપાતિન્યા સ રથો ભસ્મસાત્કૃતઃ ॥

સધ્વજઃ સહ સૂતેન સાશ્વઃ સયુગબન્ધુરઃ ।
વિરથં રથિનાં શ્રેષ્ઠં ભીષ્મં દૃષ્ટ્વા રથોત્તમકાઃ ॥

અભ્યધાવન્ત સહિતાઃ શલ્યપ્રભૃતયો રથાઃ ।
તતોઽન્યં રથમાસ્થાય ધનુર્વિસ્ફાર્ય દુર્મનાઃ ॥

શનકૈરભ્યાયાચ્છ્વેતં ગાઙ્ગેયઃ પ્રહસન્નિવ ।
એતસ્મિન્નન્તરે ભીષ્મઃ શુશ્રાવ વિપુલાં ગિરમ્ ॥

આકાશાદીરિતાં દિવ્યામાત્મનો હિતસમ્ભવામ્ ।
ભીષ્મભીષ્મ મહાબાહો શીઘ્રં યત્નં કુરુષ્વ વૈ ॥

એષ હ્યસ્ય જયે કાલો નિર્દિષ્ટો વિશ્વયોનિના ।
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં દેવદૂતેન ભાષિતમ્ ॥

સમ્પ્રહૃષ્ટમના ભૂત્વા વધે તસ્ય મનો દધે ।
વિરથં રથિનાં શ્રેષ્ઠં શ્વેતં દૃષ્ટ્વા પદાતિનમ્ ॥

સહિતાસ્ત્વભ્યવર્તન્ત પરીપ્સન્તો મહારથાઃ ।
સાત્યકિર્ભીમસેનશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ॥

કૈકેયો ધૃષ્ટકેતુશ્ચ અભિમન્યુશ્ચ વીર્યવાન્ ।
એતાનાપતતઃ સર્વાન્દ્રોણશલ્યકૃપૈઃ સહ ॥

અવારયદમેયાત્મા વારિવેગાનિવાચલઃ ।
સ નિરુદ્ધેષુ સર્વેષુ પાણ્ડવેષુ મહાત્મસુ ॥

શ્વેતઃ ખઙ્ગમથાકૃષ્ય ભીષ્મસ્ય ધનુરાચ્છિનાત્ ।
તદપાસ્ય ધનુશ્છિન્નં ત્વરમાણઃ પિતામહઃ ॥

દેવદૂતવચઃ શ્રુત્વા વધે તસ્ય મનો દધે ।
તતઃ પ્રચરમાણસ્તુ પિતા દેવવ્રતસ્તવ ॥

અન્યત્કાર્મુકમાદાય ત્વરમાણો મહારથઃ ।
ક્ષણેન સજ્યમકરોચ્છક્રચાપસમપ્રભમ્ ॥

પિતા તે ભરતશ્રેષ્ઠ શ્વેતં દૃષ્ટ્વા મહારથૈઃ ।
વૃતં તં મનુજવ્યાઘ્રૈર્ભીમસેનપુરોગમૈઃક ॥

અભ્યવર્તત ગાઙ્ગેયઃ શ્વેતં સેનાપતિં દ્રુતમ્ ।
આપતન્તં તતો ભીષ્મો ભીમસેનં પ્રતાપવાન્ ॥

આજઘ્ને વિશિખૈઃ ષષ્ટ્યા સેનાન્યં સ મહારથઃ ।
અભિમન્યું ચ સમરે પિતા દેવવ્રતસ્તવ ॥

આજઘ્ને ભરતશ્રેષ્ઠસ્ત્રિભિઃ સન્નતપર્વભિઃ . સાત્યકિં ચ શતેનાજૌ ભરતાનાં પિતામહઃ ॥ 6-48-110અધૃષ્ટદ્યુમ્નં ચ વિંશત્યા કૈકેયં ચાપિ પઞ્ચભિઃ . તાંશ્ચ સર્વાન્મહેષ્વાસાન્પિતા દેવવ્રતસ્તવ ॥

વારયિત્વા શરૈર્ઘોરૈઃ શ્વેતમેવાભિદુદ્રુવે ।
તતઃ શરં મૃત્યુસમં ભારસાધનમુત્તમમ્ ॥

વિકૃષ્ય બલવાન્ભીષ્મઃ સમાધત્ત દુરાસદમ્ ।
બ્રહ્માસ્ત્રેણ સુસંયુક્તં તં શરં લોમવાહિનમ્ ॥

દદૃશુર્દેવગન્ધર્વાઃ પિશાચોરગરાક્ષસાઃ ।
સ તસ્ય કવચં ભિત્વા હૃદયં ચામિતૌજસઃ ॥

જગામ ધરણીં બાણો મહાશનિરિવ જ્વલન્ ।
અસ્તં ગચ્છન્યથાઽદિત્યઃ પ્રભાપ્રાદાય સત્વરઃ ॥

એવં જીવિતમાદાય શ્વેતદેહાઞ્જગામ હ ।
તં ભીષ્મેણ નરવ્યાઘ્રં તથા વિનિહતં યુધિ ॥

પ્રપતન્તમપશ્યામ ગિરેઃ શૃઙ્ગમિવ ચ્યુતમ્ ।
અશોચન્પાણ્ડવાસ્તત્ર ક્ષત્રિયાશ્ચ મહારથાઃ ॥

પ્રહૃષ્ટાશ્ચ સુતાસ્તુભ્યં કુરવશ્ચાપિ સર્વશઃ . 6-48-117બ્તતો દુઃશાસનો રાજઞ્શ્વેતં દૃષ્ટ્વા નિપાતિતમ્ ॥

વાદિત્રનિનદૈર્ઘોરૈર્નૃત્યતિ સ્મ સમન્તતઃ ।
તસ્મિન્હતે મહેષ્વાસે ભીષ્મેણાહવશોભિના ॥

પ્રાવેપન્ત મહેષ્વાસાઃ શિખણ્ડિપ્રમુખા રથાઃ ।
તતો ધનઞ્જયો રાજન્વાર્ષ્ણેયશ્ચાપિ સર્વશઃ ॥

અવહારં શનૈશ્ચક્રુર્નિહતે વાહિનીપતૌ ।
તતોઽવહારઃ સૈન્યાનાં તવ તેષાં ચ ભારત ॥

તાવકાનાં પરેષાં ચ નર્દતાં ચ મુહુર્મુહુઃ . પાર્થા વિમનસો ભૂત્વા ન્યવર્તન્ત મહારથાઃ ।
ચિન્તયન્તો વધં ઘોરં દ્વૈરથેન પરન્તપાઃ ॥