મહાભારત · અધ્યાય 6.46

રાજઞ્શતસહસ્રાણિ તત્રતત્ર પદાતિનામ્ ।
નિર્મર્યાદં પ્રયુદ્ધાનિ તત્તે વક્ષ્યામિ ભારત ॥

ન પુત્રઃ પિતરં જજ્ઞે પિતા વા પુત્રમૌરસમ્ ।
ન ભ્રાતા ભ્રાતરં તત્ર સ્વસ્ત્રીયં ન ચ માતુલઃ ॥

ન માતુલં ચ સ્વસ્રીયો ન સખાયં સખા તથા ।
આવિષ્ટા ઇવ યુધ્યન્તે પાણ્ડવાઃ કુરુભિઃ સહ ॥

રથાનીકં નરવ્યાઘ્રાઃ કેચિદભ્યપતન્રથૈઃ ।
અભજ્યન્ત યુગૈરેવ યુગાનિ ભરતર્ષભ ॥

રથેષાશ્ચ રતેષાભિઃ કૂરા રથકૂબરૈઃ ।
સન્ગતૈઃ સહિતાઃ કેચિત્પરસ્પરજિઘાંસવઃ ॥

ન શેકુશ્ચલિતું કેચિત્સન્નિપત્ય રથા રથૈઃ ।
પ્રભિન્નાસ્તુ મહાકાયાઃ સન્નિપત્ય ગજા ગજૈઃ ॥

બહુધા દારયન્ક્રુદ્ધા વિષાણૈરિતરેતરમ્ ।
સતોરણપતાકૈશ્ચ વારણા વરવારણૈઃ ॥

અભિસૃત્ય મહારાજ વેગવદ્ભિર્મહાગજૈઃ ।
દન્તૈરભિહતાસ્તત્ર ચુક્રુશુઃ પરમાતુરાઃ ॥

અભિનીતાશ્ચ શિક્ષાભિસ્તોત્રાઙ્કુશસમાહતાઃ ।
અપ્રભિન્નાઃ પ્રભિન્નાનાં સમ્મુખાભિમુખા યયુઃ ॥

પ્રભિન્નૈરપિ સંસક્તાઃ કેચિત્તત્ર મહાગજાઃ ।
ક્રૌઞ્ચવન્નિનદં કૃત્વા દુદ્રુવુઃ સર્વતો દિશમ્ ॥

સમ્યક્પ્રણીતા નાગાશ્ચ પ્રભિન્નકરટામુખાઃ ।
ઋષિતોમરનારાચૈર્નિર્વિદ્ધા વરવારણાઃ ॥

પ્રણેદુર્ભિન્નમર્માણો નિપેતુશ્ચ ગતાસવઃ ।
પ્રાદ્રવન્ત દિશઃ કેચિન્નદન્તો ભૈરવાન્રવાન્ ॥

ગજાનાં પાદરક્ષાસ્તુ વ્યૂઢોરસ્કાઃ પ્રહારિણઃ ।
ઋષ્ટિભિશ્ચ ધનુર્ભિશ્ચ વિમલૈશ્ચ પરશ્વથૈઃ ॥

ગદાભિર્મુસલૈશ્ચૈવ ભિન્દિપાલૈઃ સતોમરૈઃ . આયસૈઃ પરિઘૈશ્ચૈવ નિસ્તિરંશૈર્વિમલૈ શિતૈઃ ।

પ્રગૃહીતૈઃ સુસંરબ્ધા દ્રવમાણાસ્તતસ્તતઃ ।
વ્યદૃશ્યન્ત મહારાજ પરસ્પરજિઘાંસવઃ ॥

રાજમાનાશ્ચ નિસ્ત્રિંશાઃ સંસિક્તા નરશોણિતૈઃ ।
પ્રત્યદૃશ્યન્ત શૂરાણામન્યોન્યમભિધાવતામ્ ॥

અવક્ષિપ્તાવધૂતાનામસીનાં વીરબાહુભિઃ ।
સઞ્જજ્ઞે તુમુલઃ શબ્દઃ પતતાં પરમર્મસુ ॥

ગદામુસલરુગ્ણાનાં ભિન્નાનાં ચ વરાસિભિઃ ।
દન્તિદન્તાવભિન્નાનાં મૃદિતાનાં ચ દન્તિભિઃ ॥

તત્ર તત્ર નરૌઘાણાં ક્રોશતામિતરેતરમ્ ।
શુશ્રુવુર્દારુણા વાચઃ પ્રેતાનામિવ ભારત ॥

હયૈરપિ હયારોહાશ્ચામરાપીડધારિભિઃ ।
હંસૈરિવ મહાવેગૈરન્યોન્યમભિવિદ્રુતાઃ ॥

તૈર્વિમુક્તા મહાપ્રાસા જામ્બૂનદવિભૂષણાઃ ।
આશુગા વિમલાસ્તીક્ષ્ણાઃ સમ્પેતુર્ભુજગોપમાઃ ॥

અશ્વૈરગ્ન્યજવૈઃ કેચિદાપ્લુત્ય મહતો રથાત્ ।
શિરાંસ્યાદદિરે વીરા રથિનામશ્વસાદિનઃ ॥

બહૂનપિ હયારોહાન્ભલ્લૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
રથી જઘાન સમ્પ્રાપ્ય બાણગોચરમાગતાન્ ॥

નવમેઘપ્રતીકાશાશ્ચાક્ષિપ્ય તુરગાન્ગજાઃ ।
પાદૈરેવ વિમૃદ્ગન્તિ મત્તાઃ કનકભૂષણાઃ ॥

પાઠ્યમાનેષુ કુમ્ભેષુ પાર્શ્વેષ્વપિ ચ વારણાઃ ।
પ્રાસૈર્વિનિહતાઃ કેચિદ્વિનેદુઃ પરમાતુરાઃ ॥

સાશ્વારોહાન્હયાન્કાંશ્ચિદુન્મથ્ય વરવારણાઃ ।
સહસા ચિક્ષિપુસ્તત્ર સન્કુલે ભૈરવે સતિ ॥

સાશ્વારોહાન્વિષાણાગ્રૈરુત્ક્ષિપ્ય તુરગાન્ગજાઃ ।
રથૌઘાનભિમૃદ્ગન્તઃ સધ્વજાનભિચક્રમુઃ ॥

પુંસ્ત્વાદતિમદત્વાચ્ચ કેચિત્તત્ર મહાગજાઃ ।
સાશ્વારોહાન્હયાઞ્જઘ્નુઃ કરૈઃ સચરણૈસ્તથા ॥

અશ્વારોહૈશ્ચ સમરે હસ્તિસાદિભિરેવ ચ . પ્રતિમાનેષુ ગાત્રેષુ પાર્શ્વષ્વભિ ચ વારણાન્ ।
આશુગા વિમલાસ્તીક્ષ્ણાઃ સમ્પેતુર્ભુજગોપમાઃ ॥

નરાશ્વકાયાન્નિર્ભિદ્ય લૌહાનિ કવચાનિ ચ ।
નિપેતુર્વિમલાઃ શક્ત્યો વીરબાહુભિરર્પિતાઃ ॥

મહોલ્કકાપ્રતિમા ઘોરાસ્તત્ર તત્ર વિશામ્પતે ।
દ્વીપિચર્માવનદ્ધૈશ્ચ વ્યાઘ્રચર્મચ્છદૈરપિ ॥

વિકોશૈર્વિમલૈઃ ખઙ્ગૈરભિજધ્નુઃ પરાન્રણે ।
અભિપ્લુતમભિક્રુદ્ધમેકપાર્શ્વાવદારિતમ્ ॥

વિદર્શયન્તઃ સમ્પેતુઃ ખઙ્ગચર્મપરશ્વથૈઃ ।
કેચિદાક્ષિપ્ય કરિણઃ સાશ્વાનપિ રથાન્કરૈઃ ॥

વિકર્ષન્તો દિશઃ સર્વાઃ સમ્પેતુઃ સર્વશબ્દગાઃ ।
શઙ્કુભિર્દારિતાઃ કેચિત્સમ્ભિન્નાશ્ચ પરશ્વથૈઃ ॥

હસ્તિભિર્મૃદિતાઃ કેચિત્ક્ષુણ્ણાશ્ચાન્યે તુરન્ગમૈઃ ।
રથનેમિનિકૃત્તાશ્ચ નિકૃત્તાશ્ચ પરશ્વથૈઃ ॥

વ્યાક્રોશન્ત નરા રાજંસ્તત્રતત્ર સ્મ બાન્ધવાન્ ।
પુત્રાનન્યે પિતૄનન્યે ભ્રાતૄંશ્ચ સહ બન્ધુભિઃ ॥

માતુલાન્ભાગિનેયાંશ્ચ પરાનપિ ચ સંયુગે ।
વિકીર્ણાન્ત્રાઃ સુબહવો ભગ્નસક્થાશ્ચ ભારત ॥

બાહુભિશ્ચાપરે છિન્નૈઃ પાર્શ્વેષુ ચ વિદારિતાઃ ।
ક્રન્દન્તઃ સમદૃશ્યન્ત તૃષિતા જીવિતેપ્સવઃ ॥

તૃષાપરિગતાઃ કેચિદલ્પસત્વા વિશામ્પતે ।
ભૂમૌ નિપતિતાઃ સઙ્ખ્યે મૃગયાઞ્ચક્રિરે જલમ્ ॥

રુધિરૌઘપરિક્લિન્નાઃ ક્લિશ્યમાનાશ્ચ ભારત ।
વ્યનિન્દન્ભૃશમાત્માનં તવ પુત્રાંશ્ચ સન્ગતાન્ ॥

અપરે ક્ષત્રિકયાઃ શૂરાઃ કૃતવૈરાઃ પરસ્પરમ્ . નૈવ શસ્ત્રં વિમુઞ્ચન્તિ નૈવ ક્રન્દન્તિ મારિષ ।
તર્જયન્તિ ચ સંહૃષ્ટાસ્તત્રતત્ર પરસ્પરમ્ ॥

આદશ્ય દશનૈશ્ચાપિ ક્રોધાત્સ્વરદનચ્છદમ્ ।
ભ્રુકુટીકુટિલૈર્વક્રૈઃ પ્રેક્ષન્તિ ચ પરસ્પરમ્ ॥

અપરે ક્લિશ્યમાનાસ્તુ શરાર્તા વ્રણપીડિતાઃ ।
નિષ્કૂજાઃ સમપદ્યન્ત દૃઢસત્વા મહાબલાઃ ॥

અન્યે ચ વિરથાઃ શૂરા રથમન્યસ્ય સંયુગે । પ્રાર્થયાના નિપતિતાઃ સન્ક્ષુણ્ણા વરવારણૈઃ ।
અશોભન્ત મહારાજ સપુષ્પા ઇવ કિંશુકાઃ ॥

સમ્બભૂવુરનીકેષુ બહવો ભૈરવસ્વનાઃ ।
વર્તમાને મહાભીમે તસ્મિન્વીરવરક્ષયે ॥

નિજઘાન પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં રણે ।
સ્વસ્ત્રીયો માતુલં ચાપિ સ્વસ્રીયં ચાપિ માતુલઃ ॥

સખા સખાયં ચ તથા સમ્બન્ધી બાન્ધવં તથા ।
એવં યુયુધિરે તત્ર કુરવઃ પાણ્ડવૈઃ સહ ॥

વર્તમાને તથા તસ્મિન્નિર્મર્યાદે ભયાનકે ।
ભીષ્મમાસાદ્ય પાર્થાનાં વાહિની સમકમ્પત ॥

કેતુના પઞ્ચતારેણ તાલેન ભારતર્ષભ . રાજતેન મહાબાહુરુચ્છ્રિતેન મહારથે ।
બભૌ ભીષ્મસ્તદા રાજંશ્ચન્દ્રમા ઇવ મેરુણા ॥