મહાભારત · અધ્યાય 6.119

એવં તે પાણ્ડવાઃ સર્વે પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્ ।
વિવ્યધુઃ સમરે ભીષ્મં પરિવાર્ય સમન્તતઃ ॥

શતઘ્નીભિઃ સુઘોરાભિઃ પરિઘૈશ્ચ પરશ્વથૈઃ ।
મુદ્ગરૈર્મુસલૈઃ પ્રાસૈઃ ક્ષેપણીયૈશ્ચ સર્વશઃ ॥

શરૈઃ કનકપુઙ્ખૈશ્ચ શક્તિતોમરકમ્પનૈઃ ।
નારાચૈર્વત્સદન્તૈશ્ચ ભુશુણ્ડીભિશ્ચ સર્વશઃ ॥

અતાડયન્રણે ભીષ્મં સહિતાઃ સર્વસૃઞ્જયાઃ ।
સ વિશીર્ણતનુત્રામાઃ પીડિતો બહુભિસ્તદા ॥

ન વિવ્યથે તદા ભીષ્મો ભિદ્યમાનેષુ મર્મસુ ।
સન્દીપ્તશરચાપાગ્નિરસ્ત્રપ્રસૃતમારુતઃ ॥

નેમિનિર્હ્રાદસન્તાપો મહાસ્ત્રોદયપાવકઃ ।
ચિત્રચાપમહાજ્વાલો વીરક્ષયમહેન્ધનઃ ॥

યુગાન્તાગનિસમપ્રખ્યઃ પરેષાં સમપદ્યત ।
નિવૃત્ય રથસઙ્ઘાનામન્તરેણ વિનિઃસૃતઃ ॥

દૃશ્યતે સ્મ નેરન્દ્રાણાં પુનર્મધ્યગતશ્ચરન્ ।
તતઃ પાઞ્ચાલરાજં ચ ધૃષ્ટકેતુમતીત્ય ચ ॥

પાણ્ડવાનીકિનીમધ્યમાસસાદ વિશામ્પતે ।
તતઃ સાત્યકિભીમૌ ચ પાણ્ડવં ચ ધનઞ્જયમ્ ॥

દ્રુપદં ચ વિરાટં ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નં ચ પાર્ષતમ્ ।
ભીમઘોષૈર્મહાવેગૈર્મર્માવરણભેદિભિઃ ॥

ષડેતાન્નિશિતૈર્ભીષ્મઃ પ્રવિવ્યાધોત્તકૈઃ શરૈઃ ।
તસ્ય તે નિશિતાન્બાણાત્સન્નિવાર્ય મહારથાઃ ॥

દશભિર્દશભિર્ભીષ્મમર્દયામાસુરોજસા ।
શિખણ્ડી તુ મહાબાણાન્યાન્મુમોચ મહારથઃ ॥

ન ચક્રુસ્તે રુજં તસ્ય સ્વર્મપુઙ્ખાઃ શિલાશિતાઃ ।
તતઃ કિરીટી સંરબ્ધો ભીષ્મમેવાભ્યધાવત ॥

શિખણ્ડિનં પુરસ્કૃત્ય ધનુશ્ચાસ્ય સમાચ્છિનત્ ।
ભીષ્મસ્ય ધનુષશ્છેદં નામૃષ્યન્ત મહારથાઃ ॥

દ્રોણશ્ચ કૃતવર્મા ચ સૈન્ધવશ્ચ જયદ્રથઃ ।
ભૂરિશ્રવાઃ શલઃ શલ્યો ભગદત્તસ્તથૈવ ચ ॥

સપ્તૈતે પરમક્રુદ્ધાઃ કિરીટિનમભિદ્રુતાઃ ।
તત્ર શસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ દર્શયન્તો મહારથાઃ ॥

અભિપેતુર્ભૃશં ક્રુદ્ધાશ્ચાદયન્તશ્ચ પાણ્ડવમ્ ।
તેષામાપતતાં શબ્દઃ શુશ્રુવે ફલ્ગુનં પ્રતિ ॥

ઉદ્ધૂતાનાં યથા શબ્દઃ સમુદ્રાણાં યુગક્ષયે ।
ઘ્નત ત્વરત ગૃહ્ણીત વિદ્ધ્યધ્વમવકર્તત ॥

ઇત્યાસીત્તુમુલઃ શબ્દઃ ફલ્ગુનસ્ય રથં પ્રતિ ।
તં શબ્દં તુમુલં શ્રુત્વા પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ॥

અભ્યધાવન્પરીપ્સન્તઃ ફલ્ગુનં ભરતર્ષભ ।
સાત્યકિર્ભીમસેનશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ॥

વિરાટદ્રુષદૌ ચોભૌ રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ ।
અભિમન્યુશ્ચ સન્ક્રુદ્ધઃ સપ્તૈતે ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ ॥

સમભ્યધાવંસ્ત્વરિતાશ્ચિત્રકાર્મુકધારિણઃ ।
તેષાં સમભવદ્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ ॥

સન્ગ્રમે ભરતશ્રેષ્ઠ દેવાનાં દાનવૈરિવ ।
શિખણ્ડી તુ રણે શ્રેષ્ઠો રક્ષ્મમાણઃ કિરીટિના ॥

અવિધ્યદ્દશભિર્ભીષઅમં છિન્નધન્વાનમાહવે ।
સારથિં દશભિશ્ચાસ્ય ધ્વજં ચૈકેન ચિચ્છિદે ॥

સોઽન્યત્કાર્મુકમાદાય ગાઙ્ગેયો વેગવત્તરમ્ ।
તદપ્યસ્ય શિતૈર્બાણૈસ્ત્રિભિશ્ચિચ્છેદ ફલ્ગુનઃ ॥

એવં સ પાણ્ડવઃ ક્રુદ્ધ આત્તમાત્તં પુનઃ પુનઃ ।
ધનુશ્ચિચ્છેદ ભીષ્મસ્ય સવ્યસાચી પરન્તપઃ ॥

સ ચ્છિન્નધન્વા સન્ક્રુદ્ધાઃ સૃક્કિણી પરિસંલિહન્ ।
શક્તિં જગ્રાહ તરસા ગિરીણામપિ દારણીમ્ ॥

તાં ચ ચિક્ષેપ સન્ક્રુદ્ધઃ ફલ્ગુનસ્ય રથં પ્રતિ ।
તામાપતન્તીં સમ્પ્રેક્ષ્ય જ્વલન્તીમશનીમિવ ॥

સમાદત્ત શિતાન્ભલ્લાન્પઞ્ચ પાણ્ડવનન્દનઃ ।
તસ્ય ચિચ્છેદ તાં શક્તિં પઞ્ચધા પઞ્ચભિઃ શરૈઃ ॥

સન્ક્રુદ્ધો ભરતશ્રેષ્ઠ ભીષ્મવાહુપ્રવેરિતામ્ ।
સા પપાત તથા ચ્છિન્ના સન્ક્રુદ્ધેન કિરીટિના ॥

મેઘબૃન્દપરિભ્રષ્ટા વિચ્છિન્નેવ શતહ્રદા . છિન્નાં તાં શક્તિમાલોક્ય ભીષ્મઃ ક્રોધસમન્વિતઃ ।

અચિન્તયદ્રણે વીરો બુદ્ધ્યા પરપુરઞ્જયઃ ।
શક્તોઽહં ધનુષૈકેન નિહન્તું સર્વપાણ્ડવાન્ ॥

યદ્યેષાં ન ભવેદ્ગોપ્તા વિષ્વક્સેનો મહાબલઃ . અજય્યશ્ચૈવ સર્વેષાં લોકાનામિતિ મે મતિઃ ।
કારણદ્વયમાસ્થાય નાહં યોત્સ્યામિ પાણ્ડવાન્ ॥

અવધ્યત્વાચ્ચ પાણ્ડૂનાં સ્ત્રીભાવાચ્ચ શિખણ્ડિનઃ ।
પિત્રા તુષ્ટેન મે પૂર્વં યદા કાલીમુદવહમ્ ॥

સ્વચ્છન્દમરણં દત્તમવધ્યત્વં રણે તથા ।
તસ્માન્મૃત્યુમહં મન્યે પ્રાપ્તકાલમિવાત્મનઃ ॥

એવં જ્ઞાત્વા વ્યવસિતં ભીષ્મસ્યામિતતેજસઃ ।
ઋષયો વસવશ્ચૈવ વિયત્સ્થા ભીષ્મમબ્રુવન્ ॥

યત્તે વ્યવસિતં તાત તદસ્માકમપિ પ્રિયમ્ ।
તત્કુરુષ્વ મહારાજ યુદ્ધે બુદ્ધિં નિવર્તય ॥

અસ્ય વાક્યસ્ય નિધને પ્રાદુસાસીચ્છિવોઽનિલઃ ।
અનુલોમઃ સુગન્ધી ચ પૃષતૈશ્ચ સમન્વિતઃ ॥

દેવદુન્દુભયશ્ચૈવ સમ્પ્રણેદુર્મહાસ્વનાઃ ।
પપાત પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ ભીષ્મસ્યોપરિ મારિષ ॥

ન ચ તાઃ શુશ્રુવે કશ્ચિત્તેષાં સંવદતાં ગિરઃ ।
ઋતે ભીષ્મં મહાબાહું માં ચાપિ મુનિતેજસા ॥

સમ્ભ્રમશ્ચ મહાનાસીત્રિદશાનાં વિશામ્પતે ।
પતિષ્યતિ રથાદ્ભીષ્મે સર્વલોકપ્રિયે તદા ॥

ઇતિ દેવગણાનાં ચ વાક્યં શ્રુત્વા મહાતપાઃ ।
તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મો બીભત્સું નાભ્યવર્તત ॥

ભિદ્યમાનઃ શિતૈર્બાણૈઃ સર્વાવરણભેદિભિઃ ।
શિખણ્ડી તુ મહારાજ ભરતાનાં પિતામહમ્ ॥

આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો નવભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
સ તેનાભિહતઃ સઙ્ખ્યે ભીષ્મઃ કુરુપિતામહઃ ॥

નાકમ્પત મહારાજ ક્ષિતિકમ્પે યથાઽચલઃ ।
તતઃ પ્રહસ્ય બીભત્સુર્વ્યાક્ષિપન્ગાણ્ડિવં ધનુઃ ॥

ગાઙ્ગેયં પઞ્ચવિંશત્યા ક્ષુદ્રકાણાં સમાર્પયત્ ।
પુનઃ પુનઃ શતૈરેનં ત્વરમાણો ધનઞ્જયઃ ॥

સર્વગાત્રેષુ સન્ક્રુદ્ધસ્તથા મર્મસ્વતાડયત્ ।
એવમન્યૈરપિ ભૃશં વિદ્ધ્યમાનઃ સહસ્રશઃ ॥

તાનપ્યાશુ શરૈર્ભીષ્મઃ પ્રવિવ્યાધ મહારથઃ ।
તૈશ્ચ મુક્તાઞ્છરાન્ભીષ્મો યુધિ સત્યપરાક્રમઃ ॥

નિવારયામાસ શરૈઃ સમં સન્નતપર્વભિઃ ।
શિખણ્ડી તુ રણે બાણાન્યાન્મુમોચ મહારથઃ ॥

ન ચક્રુસ્તે રુજં તસ્ય રુક્મપુઙ્ખાઃ શિલાસિતાઃ ।
તતઃ કિરીટી સન્ક્રુદ્ધો ભીષ્મમેવાભ્યવર્તત ॥

શિખણ્ડિનં પુરસ્કૃત્ય ધનુશ્ચાસ્ય સમાચ્છિનત્ ।
અથૈનં નવભિર્વિદ્ધ્વા ધ્વજમેકેન ચિચ્છિદે ॥

સારથિં વિશિખૈશ્ચાસ્ય દશભિઃ સમકમ્પયત્ ।
સોઽન્યત્કાર્મુકમાદાય ગાઙ્ગેયો બલવત્તરમ્ ॥

તદપ્યસ્ય શિતૈર્ભલ્લૈસ્ત્રિધા ત્રિભિરઘાતયત્ ।
નિમેષાર્ધેન કૌન્તેય આત્તમાત્તં મહારણે ॥

એવમસ્ય ધનૂંષ્યાજૌ ચિચ્છેદ સુબહૂન્યથ ।
તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મો બીભત્સું નાત્યવર્તત ॥

અથૈનં પઞ્ચવિંશત્યા ક્ષુદ્રકાણાં સમાર્પયત્ ।
સોઽતિવિદ્ધો મહેષ્વાસો દુઃશાસનમભાષત ॥

એષ પાર્થો રણે ક્રુદ્ધઃ પાણ્ડવાનાં મહારથઃ ।
શરૈરનેકસાહસ્ત્રૈર્મામેવાભ્યપતદ્રણે ॥

ન ચૈષ સમરે શક્યો જેતું વજ્રભૃતા અપિ ।
ન ચાપિ સહિતા વીરા દેવદાનવરાક્ષસાઃ ॥

માં ચાપિ શક્તા નિર્જેતું કિમુ મર્ત્યા મહારથાઃ . 6-119-58બૃતેઽર્જુનં સુસન્ક્રુદ્ધમેતત્સત્યં બ્રવીમિ તે ॥

એવં તયોઃ સંવદતોઃ ફલ્ગુનો નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
શિખણ્ડિનં પુરસ્કૃત્ય ભીષ્મં વિવ્યાધ સંયુગે ॥

તતો દુઃશાસનં ભીષ્મઃ સ્મયમાન ઇવાબ્રવીત્ ।
અર્દિતો નિશિતૈર્બાણૈર્ભૃશં ગાણ્ડીવધન્વના ॥

વજ્રાશનિસમસ્પર્શાઃ સુપુઙ્ખાઃ સુપ્રતેજનાઃ ।
સુમુક્તા અવ્યવચ્છિન્ના નેમે બાણાઃશિખણ્ડિનઃ ॥

નિકૃન્તમાના મર્માણિ દૃઢાવરણભેદિનઃ ।
સુસલા ઇવ મે ધ્નન્તિ નેમે બાણઃ શિખણ્ડિનઃ ॥

વજ્રદણ્ડસમસ્પર્શા વજ્રવેગદુરાસદાઃ ।
મમ પ્રાણાનારુજન્તિ નેમે બાણાઃ શિખણ્ડિનઃ ॥

નાશયન્તીવ મે પ્રાણાન્યમદૂતા ઇવાગતાઃ ।
ગદાપરિઘસંસ્પર્શા નેમે બાણાઃ શિખણ્ડિનઃ ॥

ભુજગા ઇવ સન્ક્રુદ્ધા લેલિહાના વિષોલ્બણાઃ ।
સમાવિશન્તિ મર્માણિ નેમે બાણાઃ શિખણ્ડિનઃ ॥

અર્જુનસ્ય ઇમે બાણા નેમે બાણાઃ શિખણ્ડિનઃ ।
કૃન્તન્તિ મમ ગાત્રાણિ માઘમાં સેગવા ઇવ ॥

સર્વે હ્યપિ ન મે દુઃખં કુર્યુરન્યે નરાધિપાઃક ।
વીરં ગાણ્ડીવધન્વાનમૃતે જિષ્ણું કપિધ્વજમ્ ॥

ઇતિ બ્રુવઞ્છાન્તનવો દિધક્ષુરિવ પાણ્ડવમ્ ।
શક્તિં ભીષ્મઃ સ પાર્થાય તતશ્ચિક્ષેપ ભારત ॥

તામસ્ય વિશિખૈશ્છિત્ત્વા ત્રિધા ત્રિભિરપાતયત્ ।
પશ્યતાં કુરુવીરાણાં સર્વેષાં તત્ર ભારત ॥

ચર્માથાદત્ત ગાઙ્ગેયો જાતરૂપપરિષ્કૃતમ્ ।
ખઙ્ગં ચાન્યતરપ્રેપ્સુર્મૃત્યોરગ્રે જયાય વા ॥

તસ્ય તચ્છતધા ચર્મ વ્યધમત્સાયકૈસ્તથા ।
રથાદનવરૂઢસ્ય તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા સ્વાન્યનીકાન્યચોદયત્ ।
અભિદ્રવત ગાઙ્ગેયં મા વોઽસ્તુ ભયમણ્વપિ ॥

અથ તે તોમરૈઃ પ્રાસૈર્બાણૌઘૈશ્ચ સમન્તતઃ ।
પટ્ટસૈશ્ચ સુનિસ્ત્રિંશૈર્નારાચૈશ્ચ તથા શિતૈઃ ॥

વત્સદન્તૈશ્ચ ભલ્લૈશ્ચ તમેકમભિદુદ્રુવુઃ ।
સિંહનાદસ્તતો ઘોરઃ પાણ્ડવાનામભૂત્તદા ॥

તથૈવ તવ પુત્રાશ્ચ નેદુર્ભીષ્મજયૈષિણઃ ।
તમેકમભ્યરક્ષન્ત સિંહનાદાંશ્ચ ચક્રિરે ॥

તત્રાસીત્તુમુલં યુદ્ધં તાવકાનાં પરૈઃ સહ ।
દશમેઽહનિ રાજેન્દ્ર ભીષ્માર્જુનસમાગમે ॥

આસીદ્ધોર ઇવાવર્તો મુહૂર્તમુદધેરિવ ।
સૈન્યાનાં યુધ્યમાનાનાં નિઘ્નતામિતરેતરમ્ ॥

અસૌમ્યરૂપા પૃથિવી શોણિતાક્તાઽભવત્તદા ।
સમં ચ વિષમં ચૈવ ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન ॥

યોધાનામયુતં હત્વા તસ્મિન્સ દશમેઽહનિ ।
અતિષ્ઠદાહવે ભીષ્મો ભિદ્યમાનેષુ મર્મસુ ॥

તતઃ સેનામુખે તસ્મિન્સ્થિતઃ પાર્થો ધનુર્ધરઃ ।
મધ્યેન કુરુસૈન્યાનાં દ્રાવયામાસ વાહિનીમ્ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ પાણ્ડવાનાં પરાક્રમમ્ । દ્રાવયામાસુરિષુભિઃ સર્વાન્ભીષ્મપદાનુગાન્ ॥

વયં શ્વેતહયાદ્ભીતાઃ કુન્તીપુત્રાદ્ધનઞ્જયાત્ ।
પીડ્યમાનાઃ શિતૈઃ શસ્ત્રૈઃ પ્રાદ્રવામ રણે તદા ॥

પાણ્ડવૈઃ પઞ્ચભિઃ સાર્ધં સાત્યકેન ચ ધન્વિના ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસુખૈઃ સર્વૈઃ પાઞ્ચાલૈશ્ચ સમન્તતઃક ॥

ભિદ્યમાનાઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સર્વે કાર્ષ્ણિપુરોગમૈઃ । દ્રોણદ્રૌણિકૃતૈઃ સાર્ધં સર્વે શલ્યશલાદયઃ ।
તાવકાઃ સમરે રાજઞ્જહુર્ભીષ્મં મહામૃધે ॥

સૌવીરાઃ કિતવાઃ પ્રાચ્યાઃપ્રતીચ્યોદીચ્યમાલવાઃ ।
અભીષાહાઃ શૂરસેનાઃ શિબયોઽથ વસાતયઃ ॥

સાલ્વાશ્રયાસ્ત્રિગર્તાશ્ચ અમ્બષ્ઠાઃ કેકયૈઃ સહ । દ્વાદશૈતે જનપદાઃ શરાર્તા વ્રણપીડિતાઃ ।
સન્ગ્રામે પ્રજહુર્ભીષ્મં યુધ્યમાનાઃ કિરીટિના ॥

તતસ્તમેકં બહવઃ પરિવાર્ય સમન્તતઃ ।
પરિકાલ્ય કુરૂન્સર્વાઞ્શરર્ષૈરવાકિરન્ ॥

નિપાતયત ગૃહ્ણીત યુધ્યધ્વમવકૃન્તત ।
ઇત્યાસીત્તુમુલઃ શબ્દો રાજન્ભીષ્મરથં પ્રતિ ॥

નિહત્ય સમરે રાજઞ્શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
ન તસ્યાસીદનિર્ભિન્નં ગાત્રે દ્વ્યઙ્ગુલમન્તરમ્ ॥

એવમ્ભૂતસ્તવ પિતા શરૈર્વિશકલીકૃતઃ ।
શિતાગ્રૈઃ ફલ્ગુનેનાજૌ પ્રાક્શિરાઃ પ્રાપતદ્રથાત્ ॥

કિઞ્ચિચ્છેષે દિનકરે પુત્રાણાં તવ પશ્યતામ્ ।
હાહેતિ દિવિ દેવાનાં પાર્થિવાનાં ચ ભારત ॥

પતમાને રથાદ્ભીષ્મે બભૂવ સુમહાસ્વનઃ ।
સમ્પતન્તમભિપ્રેક્ષ્ય મહાત્માનં પિતામહમ્ ॥

સહ ભીષ્મેણ સર્વેષાં પ્રાપતન્હૃદયાનિ નઃ ।
સ પપાત મહાબાહુર્વસુધામનુનાદયન્ ॥

ઇન્દ્રધ્વજ ઇવોત્સૃષ્ટઃ કેતુઃ સર્વધનુષ્મતામ્ ।
ધરણીં ન સ પસ્પર્શ શરસઙ્ઘૈઃ સમાવૃતઃ ॥

શલતલ્પે મહેષ્વાસં શયાનં પુરુષર્ષભમ્ ।
રથાત્પ્રપતિતં ચૈનં દિવ્યો ભાવઃ સમાવિશત્ ॥

અભ્યવર્ષચ્ચ પર્જન્યઃ પ્રાકમ્પત ચ મેદિની ।
પતન્સ દદૃશે ચાપિ દક્ષિણેન દિવાકરમ્ ॥

સઞ્જ્ઞાં ચોપાલભદ્વીરઃ કાલં સઞ્ચિન્ત્ય ભારત ।
અન્તરિક્ષે ચ શુશ્રાવ દિવ્યા વાચઃ સમન્તતઃ ॥

કથં મહાત્મા ગાઙ્ગેયઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
કાલકર્તા નરવ્યાઘ્રઃ સમ્પ્રાપ્તે દક્ષિણાયને ॥

સ્થિતોઽસ્મીતિ ચ ગાઙ્ગેયસ્તચ્છ્રુત્વા વાક્યમબ્રવીત્ ।
ધારયિષ્યામ્યહં પ્રાણાન્પતિતિઽપિ મહીતલે ॥

ઉત્તરાયણમન્વિચ્છન્સુગતિપ્રતિકાઙ્ક્ષયા ।
તસ્ય તન્મતમાજ્ઞાય ગહ્ગા હિમવતઃ સુતાઃ ॥

મહર્ષીન્હંસરૂપેણ પ્રેષયામાસ તત્ર વૈ ।
તતસ્તં પ્રતિ તે હંસાસ્ત્વરિતા માનસૌકસઃ ॥

આજગ્મુઃ સહિતા દ્રષ્ટું ભીષ્મં કુરુપિતામહમ્ ।
યત્ર શેતે નરશ્રેષ્ઠઃ શરતલ્પે પિતામહઃ ॥

તે તુ ભીષ્મં સમાસાદ્ય ઋષયો હંસરૂપિણઃ ।
અપશ્યઞ્છરતલ્પસ્થં ભીષ્મં કુરુકુલોદ્વહમ્ ॥

તે તં દૃષ્ટ્વા મહાત્માનં કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્ ।
ગાઙ્ગેયં ભરતશ્રેષ્ઠં દક્ષિણેન ચ ભાસ્કરમ્ ॥

ઇતરેતરમામન્ત્ર્ય પ્રાહુસ્તત્ર મનીષિણઃ ।
ભીષ્મઃ કથં મહાત્મા સન્સંસ્થાતા દક્ષિણાયને ॥

ઇત્યુક્ત્વા પ્રસ્થિતા હંસા દક્ષિણામભિતો દિશમ્ ।
સમ્પ્રેક્ષ્ય વૈ મહાબુદ્ધિશ્ચિન્તયિત્વા ચ ભારત ॥

તાનબ્રવીચ્છાન્તનવો નાહં ગન્તા કથઞ્ચન ।
દક્ષિણાવર્ત આદિત્યે એતન્મે મનસિ સ્થિતમ્ ॥

ગમિષ્યામિ સ્વકં સ્થાનમાસીદ્યન્મે પુરાતનમ્ ।
ઉદગાયન આદિત્યે હંસાઃ સત્યં બ્રવીમિ વઃ ॥

ધારયિષ્યામ્યહં પ્રાણાનુત્તરાયણકાઙ્ક્ષયા ।
પ્રાણાનાં ચ સમુત્સર્ગ ઐશ્વર્યં નિયતં મમ ॥

તસ્માત્પ્રાણાન્ધારયિષ્યે મુમૂર્ષુરુદગાયને ।
યશ્ચ દત્તો વરો મહ્યં પિત્રા તેન મહાત્મના ॥

છન્દતસ્તે ભવેન્મૃત્યુરિતિ તત્સત્યમસ્તુ મે ।
ધારયિષ્યે તતઃ પ્રાણાનુત્સર્ગે નિયતે સતિ ॥

ઇત્યુક્ત્વા તાંસ્તદા હંસાન્સ શેતે શરતલ્પગઃ ।
એવં કુરૂણાં પતિતે શૃઙ્ગે ભીષ્મે મહૌજસિ ॥

પાણ્ડવાઃ સૃઞ્જયાશ્ચૈવ સિંહનાદં પ્રચક્રિરે ।
તસ્મિન્હતે મહાસત્વે ભરતાનાં પિતામહે ॥

ન કિઞ્ચિત્પ્રત્યપદ્યન્ત પુત્રાસ્તે ભરતર્ષભ ।
સમ્મોહશ્ચૈવ તુમુલઃ કરૂણામભવત્તદા ॥

કૃપદુર્યોધનમુખા નિઃશ્વસ્ય રુરુદુસ્તતઃ ।
વિષાદાચ્ચ ચિરં કાલમતિષ્ઠન્વિગતેન્દ્રિયાઃ ॥

દધ્યુશ્ચૈવ મહારાજ ન યુદ્ધે દધિરે મનઃ ।
ઊરુગ્રાહગૃહીતાશ્ચ નાભ્યધાવન્ત પાણ્ડવાન્ ॥

અવધ્યે શન્તનોઃ પુત્રે હતે ભીષ્મે મહૌજસિ । દુઃખાર્તાસ્તે તતો રાજન્કુરૂણાં પતયોઽભવન્ ।
અભાવ સહસા રાજન્કુરુરાજસ્ય તર્કિતઃ ॥

હતપ્રવીરાસ્તુ વયં નિકૃત્તાશ્ચ શિતૈઃ શરૈઃ ।
કર્તવ્યં નાભિજાનીમો નિર્જિતાઃ સવ્યસાચિના ॥

પાણડવાશ્ચ જયં લબ્ધ્વા પરત્ર ચ પરાં ગતિમ્ ।
સર્વે દધ્યુર્મહાશઙ્ખઞ્શૂરાઃ પરિઘવાહવઃ ॥

સોમકાશ્ચ સપાઞ્ચાલાઃ પ્રાહૃષ્યન્ત જનેશ્વર ।
તતસ્તૂર્યસહસ્રેષુ નદત્સુ સ મહાબલઃ ॥

આસ્ફોટયામાસ ભૃશં ભીમસેનો નનાદ ચ ।
સેનયોરુભયોશ્ચાપિ ગાઙ્ગેયે નિહતે વિભૌ ॥

સન્ન્યસ્ય વિરાઃ શસ્ત્રાણિ પ્રાધ્યાયન્ત સમન્તતઃ ।
પ્રાક્રોશન્પ્રાદ્રવંશ્ચાન્યે જગ્મુર્મોહં તથાઽપરે ॥

ક્ષત્રં ચાન્યેઽભ્યનિન્દન્ત ભીષ્મં ચાન્યેઽભ્યપૂજયન્ ।
ઋષયઃ પિતરશ્ચૈવ પ્રશશસુર્મહાવ્રતમ્ ॥

ભરતાનાં ચ યે પૂર્વે તે ચૈનં પ્રશશંસિરે ।
મહોપનિષદં ચૈવ યોગમાસ્થાય વિર્યવાન્ ॥

જપઞ્શાન્તનવો ધીમાન્કાલાકાઙ્ક્ષી સ્થિતોઽભવત્ ॥