મહાભારત · અધ્યાય 6.118

અસંવ્યૂઢેષ્વનીકેષુ ભૂયિષ્ઠમનુવર્તિષુ ।
બ્રહ્મલોકપરાઃ સર્વે સમપદ્યન્ત ભારત ॥

ચ હ્યનીકમનીકેષુ સમસઞ્જત સન્કલે ।
રથા ન રથિભિઃ સાર્ધં પાદાતા ન પદાતિભિઃ ॥

અશ્વા નાશ્વૈરયુધ્યન્ત ગજા ન ગજયોધિભિઃ ।
ઉન્મત્તવન્મહારાજ યુધ્યન્તે તત્ર ભારત ॥

મહાન્વ્યતિકરો રૌદ્રઃ સેનયોઃ સમપદ્યત ।
નરનાગગણેષ્વેવં વિકીર્ણેષુ ચ સર્વશઃ ॥

ક્ષયે તસ્મિન્મહારૌદ્રે નિર્વિશેષમજાયત ।
તતઃ શલ્યઃ કૃપશ્ચૈવ ચિત્રસેનશ્ચ ભારત ॥

દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ રથાનાસ્થાય ભાસ્વરાન્ ।
પાણ્ડવાનાં રણે શૂરા ધ્વજિનીં સમકમ્પયન્ ॥

સા વધ્યમાના સમરે પાણ્ડુસેના મહાત્મભિઃ ।
ત્રાતારં નાધ્યગચ્છદ્વૈ મઞ્જમાનેવ નૌર્જંલે ॥

યથા હિ શૈશિરઃ કાલો ગવાં મર્માણિ કૃન્તતિ । તથા પાણ્ડુસુતાનાં વૈ ભીષ્મો મર્માણિ કૃન્તતિ

તથૈવ તવ સૈન્યસ્ય પાર્થેન ચ મહાત્મના ।
નવમેઘપ્રતીકાશાઃ પાતિતા બહુધા ગજાઃ ॥

મૃદ્યમાનાશ્ચ દૃશ્યન્તે પાર્થેન નરયૂથપાઃ ।
ઇષુભિસ્તાડ્યમાનાશ્ચ નારાચૈશ્ચ સહસ્રશઃ ॥

પેતુરાર્તસ્વરં ઘોરં કૃત્વા તત્ર મહાગજાઃ ।
આનદ્ધાભરણૈઃ કાયૈર્નિહતાનાં મહાત્મનામ્ ॥

છન્નમાયોધનં રેજે શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ . 6-118-12બ્તસ્મિન્નેવ મહારાજ મહાવીરવરક્ષયે ॥

ભીષ્મે ચ યુધિ વિક્રાન્તે પાણ્ડવે ચ ધનઞ્જયે ।
તે પરાક્રાન્તમાલોક્ય રાજન્યુધિ પિતામહમ્ ॥

અભ્યવર્તન્ત તે પુત્રાઃ સર્વે સૈન્યપુરસ્કૃતાઃ ।
ઇચ્છન્તો નિધનં યુદ્ધે સ્વર્ગં કૃત્વા પરાયણમ્ ॥

પાણ્ડવાનભ્યવર્તન્ત તસ્મિન્વીરવરક્ષયે ।
પાણ્ડવાપિ મહારાજ સ્મરન્તો વિવિધાન્બહૂન્ ॥

ક્લેશાન્કૃતાન્સપુત્રેણ ત્વયા પૂર્વં નરાધિપ ।
ભયં ત્યક્ત્વા રણે શૂરા બ્રહ્મલોકાય તત્પરાઃ ॥

તાવકાંસ્તવ પુત્રાંશ્ચ યોધયન્તિ પ્રહૃષ્ટવત્ ।
સેનાપતિસ્તુ સમરે પ્રાહ સેનાં મહારથઃ ॥

અભિદ્રવત ગાઙ્ગેયં સોમકાઃ સૃઞ્જયૈઃ સહ ।
સેનાપતિવચઃ શ્રુત્વા સોમકાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ તે ॥

અભ્યદ્રવન્ત ગાઙ્ગેયં શરવૃષ્ટ્યા સમાહતાઃ ।
વધ્યમાનસ્તતો રાજન્પિતા શાન્તનવસ્તવ ॥

અમર્ષવશમાપન્નો યોધયામાસ સૃઞ્જયાન્ ।
તસ્ય કીર્તિમતસ્તાત પુરા રામેણ ધીમતા ॥

સમ્પ્રદત્તાઽસ્ત્રશિક્ષા વૈ પરાનીકવિનાશની ।
સ તાં વિદ્યામધિષ્ઠાય કુર્વન્તપરબલક્ષયમ્ ॥

અહન્યહનિ પાર્થાનાં વૃદ્ધઃ કુરુપિતામહઃ ।
ભીષ્મો દશસહસ્રાણિ જઘાન પરવીરહા ॥

તસ્મિંસ્તુ દશમે પ્રાપ્તે દિવસે ભરતર્ષભ ।
એકો ભીષ્મો હિ મત્સ્યેષુ પાઞ્ચાલેષુ ચ સંયુગે ॥

ગજાશ્વમમિતં હત્વા હત્વા સપ્ત મહારથાન્ ।
હત્વા પઞ્ચસહસ્રાણિ રથાનાં પ્રતિપામહઃ ॥

નરાણાં ચ મહાયુદ્ધે સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ।
દન્તિનાં ચ સહસ્રાણિ હયાનામયુતં પુનઃ ॥

શિક્ષબલેન ન્યહનત્પિતા તવ વિશામ્પતે ।
તતઃ સર્વમહીપાનાં ક્ષપયિત્વા વરૂથિનીમ્ ॥

વિરાટસ્ય પ્રિયો ભ્રાતા શતાનીકો નિપાતિતઃ ।
શતાનીકં ચ સમરે હત્વા ભીષ્મઃ પ્રતાપવાન્ ॥

સહસ્રાણિ મહારાજ રાજ્ઞાં ભલ્લૈરપાતયત્ ।
ઉદ્વિગ્નાઃ સમરે યોધા વિક્રોશન્તિ ધનઞ્જયમ્ ॥

યે ચ કેચન પાર્થાનામભિયાતા ધનઞ્જયમ્ ।
રાજાનો ભીષ્મમાસાદ્ય ગતાસ્તે યમસાદનમ્ ॥

કિરન્દશ દિશો ભીષ્મઃ શરજાલૈઃ સમન્તતઃ ।
અતીત્ય સેનાં પાર્થાનામવતસ્થે ચમૂમુખે ॥

સ કૃત્વા સુમહત્કર્મ તસ્મિન્વૈ દશમેઽહનિ ।
સેનયોરન્તરે તિષ્ઠન્પ્રગૃહીતશરાસનઃ ॥

ન ચૈનં પાર્થિવાઃ કેચિચ્છક્તા રાજન્નિરીક્ષિતુમ્ ।
મધ્યં પ્રાપ્તં યથા ગ્રીષ્મે તપન્તં ભાસ્કરં દિવિ ॥

યથા દૈત્યચમૂં શક્રસ્તાપયામાસ સંયુગે ।
તથા ભીષ્મઃ પાણ્ડવેયાંસ્તાપયામાસ ભારત ॥

તથા ચૈનં પરાક્રાન્તમાલોક્ય મધુસૂદનઃ ।
ઉવાચ દેવકીપુત્રઃ પ્રીયમાણો ધનઞ્જયમ્ ॥

એષ શાન્તનવો ભીષ્મઃ સેનયોરન્તરે સ્થિતઃ ।
સન્નિહત્ય બલાદેનં વિજયસ્તે ભવિષ્યતિ ॥

બલાત્સંસ્તમ્ભયસ્વૈનં યત્રૈષા ભિદ્યતે ચમૂઃ ।
ન હિ ભીષ્મશરાનન્યઃ સોઢુમુત્સહતે વિભો ॥

તતસ્તસ્મિન્ક્ષણે રાજંશ્ચોદિતો વાનરધ્વજઃ ।
સધ્વજં સરથં સાશ્વં ભીષ્મમન્તર્દધે શરૈઃ ॥

સ ચાપિ કુરુમુખ્યાનામૃષભઃ પાણ્ડવેરિતાન્ ।
સરવ્રતૈઃ શરવ્રાતાન્બહુધા વિદુધાવ તાન્ ॥

તતઃ પાઞ્ચાલરાજશ્ચ ધૃષ્ટકેતુશ્ચ વીર્યવાન્ ।
પાણ્ડવો ભીમસેનશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ॥

યમૌ ચ ચેકિતાનશ્ચ કેકયાઃ પઞ્ચ ચૈવ હ ।
સાત્યકિશ્ચ મહાબાહુઃ સૌભદ્રોઽથ ઘટોત્કચઃ ॥

દ્રૌપદેયાઃ શિખણ્ડી ચ કુન્તિભોજશ્ચ વીર્યવાન્ ।
વિરાટશ્ચ મહારાજ પાણ્ડવેયા મહાબલાઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પીડિતા ભીષ્મસાયકૈઃ ।
સમુદ્ધૃતાઃ ફલ્ગુનેન નિમગ્નાઃ શોકસાગરે ॥

તતઃ શિખણ્ડી વેગેન પ્રગૃહ્ય પરમાયુધમ્ ।
ભીષ્મમેવાભિદુદ્રાવ રક્ષ્યમાણઃ કિરીટિના ॥

તતોઽસ્યાનુચરાન્હત્વા સર્વાન્રણવિભાગવિત્ ।
ભીષ્મમેવાભિદુદ્રાવ બીભત્સુરપરાજિતઃ ॥

સાત્યકિશ્ચેકિતાનશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ।
વિરાટો દ્રુપદશ્ચૈવ માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ ॥

દુદ્રુવુર્ભીષ્મમેવાજૌ રક્ષિતા દૃઢધન્વના ।
અભિમન્યુશ્ચ સમરે દ્રૌપદ્યાઃ પઞ્ચ ચાત્મજાઃ ॥

દદૃશુઃ સમરે ભીષ્મં સમુદ્યતમહાયુધમ્ ।
તે સર્વે દૃઢધન્વાનઃ સંયુગેષ્વપલાયિનઃ ॥

બહુધા ભીષ્મમાનર્ચ્છુર્માર્ગણૈઃ ક્ષતમાર્ગણૈઃ ।
વિધૂય તાન્બાણગણાન્યે મુક્તાઃ પાર્થિવોત્તમૈઃ ॥

પાણ્ડવાનામદીનાત્મા વ્યગાહત વરૂથિનીમ્ ।
ચક્રે શરવિઘાતં ચ ક્રીડન્નિવ પિતામહઃ ॥

નાભિસન્ધત્ત પાઞ્ચાલ્યે સ્મયમાનો મુહુર્મુહુઃ ।
સ્ત્રીત્વં તસ્યાનુસંસ્મૃત્ય ભીષ્મો બાણાઞ્શિખણ્ડિને ॥

જઘાન દ્રુપદાનીકે રથાન્સપ્ત મહારથઃ ।
તતઃ કિલકિલાશબ્દઃ ક્ષણેન સમભૂત્તદા ॥

મત્સ્યપાઞ્ચાલચેદીનાં તમેકમભિધાવતામ્ ।
તે નરાશ્વરથવ્રાતૈર્માર્ગણૈશ્ચ પરન્તપ ॥

તમેકં છાદયામાસુર્મેઘા ઇવ દિવાકરમ્ ।
ભીષ્મં ભાગીરથીપુત્રં પ્રતપન્તં રણે રિપૂન્ ॥

તતસ્તસ્ય ચ તેષાં ચ યુદ્ધે દેવાસુરોપમે ।
કિરીટી ભીષ્મમાનર્ચ્છ પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્ ॥