મહાભારત · અધ્યાય 6.109

કથં શિખણ્ડી ગાઙ્ગેયમભ્યધાવત્પિતામહમ્ ।
પાઞ્ચાલ્યઃ સમરે ક્રુદ્ધો ધર્માત્માનં યતવ્રતમ્ ॥

કેઽરક્ષન્પાણ્ડવાનીકે શિખણ્ડિનમુદાયુધાઃ ।
ત્વરમાણાસ્ત્વરાકાલે જિગીષન્તો મહારથાઃ ॥

કથં શાન્તનવો ભીષ્મઃ સ તસ્મિન્દશમેઽહનિ ।
અયુધ્યત મહાવીર્યઃ પાણ્ડવૈઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ ॥

ન મૃષ્યામિ રણે ભીષ્મં પ્રત્યુદ્યાતં શિખણ્ડિના ।
કચ્ચિન્ન રથમદ્ગોઽસ્વ ધનુર્વાઽશીર્યતાસ્થતઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

નાશીર્યત ધનુશ્ચાસ્ય રથભઙ્ગો ન ચાપ્યભૂત્ । યુધ્યમાનસ્ય સન્ગ્રામે ભીષ્મસ્ય ભરતર્ષભ ।
નિઘ્નતઃ સમરે શત્રૂન્શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

અનેકશતસાહસ્રાવકાનાં મહારથાઃ ।
તથા દન્તિગણા રાજન્હાયશ્ચૈવ સુસઞ્જિતાઃ ॥

અભ્યવર્તન્ત યુદ્ધાય પુરસ્કૃત્ય પિતામહમ્ ॥

યથાપ્રતિજ્ઞં કૌરવ્ય સ ચાપિ સમિર્તિજયઃ ।
પાર્યાનામકરોદ્ભીષ્મઃ સતતં સમિતિ ક્ષયમ્ ॥

યુધ્યમાનં મહેષ્વાસં વિનિઘ્નન્તં પરાઞ્શરૈઃ ।
પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવૈઃ સાર્ધ સર્વતઃ પર્યવારયન્ ॥

દશમેઽહનિ સમ્પ્રાપ્તે તતસ્તાં રિપુવાહિનીમ્ ।
કીર્યમાણાં શિતૈર્બાણૈઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

ન હિ ભીષ્મં મહેષ્વાસં પાણ્ડવાઃ પાણ્ડુપૂર્વજ ।
અશક્નુવન્રણે જેતું પાશહસ્તમિવાનતકમ્ ॥

અથોપાયાન્મહારાજ સવ્યસાચી ધનઞ્જયઃ ।
ત્રાસયન્રથિનઃ સર્વાન્બીભત્સુરપરાજિતઃ ॥

સિંહવદ્વિનદન્નુચ્ચૈર્ધનુર્જ્યાં વિક્ષિપન્મુહુઃ ।
શરૌઘાન્વિસૃજન્પાર્થો વ્યચરત્કાલવદ્રણે ॥

તસ્ય શબ્દેન વિત્રસ્તાસ્તાવકા ભારતર્ષભ ।
સિંહસ્યેવ મૃગા રાજન્વ્યદ્રવન્ત મહાભયાત્ ॥

જયન્તં પાણ્ડવં દૃષ્ટ્વા ત્વત્સૈન્યં ચાભિપીડિતમ્ ।
દુર્યોધનસ્તતો ભીષ્મમબ્રવીદ્ભૃશપીડિતઃ ॥

એષ પાણ્ડુસુતસ્તાત શ્વેતાશ્વઃ કૃષ્ણસારથિઃ ।
દહતે મામકાન્સર્વાન્કૃષ્ણવર્ત્મેન કાનનમ્ ॥

પશ્ય સૈન્યાનિ ગાઙ્ગેય દ્રવમાણાનિ સર્વશઃ ।
પણ્ડવેન યુધાં શ્રેષ્ઠ કાલ્યમાનાનિ સંયુગે ॥

યથા પશુગણાન્પાલઃ સન્કાલયતિ કાનને ।
તથેદં મામકં સૈન્યં કાલ્યતે શત્રુતાપન ॥

ધનઞ્જયશરૈર્ભગ્નં દ્રવમાણં તતસ્તતઃ ।
ભીમોઽપ્યેવં દુરાધર્પો વિદ્રાવયતિ મે બલમ્ ॥

સાત્યકિશ્ચેકિતાનશ્ચ માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ ।
અભિમન્યુઃ સુવિક્રાન્તો વાહિનીં દ્રવતે મમ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તથા શૂરો રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ ।
વ્યદ્રાવયેતાં સહસા સૈન્યં મમ મહારણે ॥

વધ્યમાનસ્ય સૈન્યસ્ય સર્વૈરેતૈર્મહારથૈઃ ।
નાન્યાં ગતિં પ્રપશ્યામિ સ્થાને યુદ્ધે ચ ભારત ॥

ઋતે ત્વાં પુરુષવ્યાઘ્ર દેવતુલ્યપરાક્રમમ્ ।
પર્યાપ્તસ્તુ ભવાઞ્શીઘ્રં પીડિતાનાં ગતિર્ભવ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તો મહારાજ પિતા દેવવ્રતસ્તવ ।
ચિન્તયિત્વા મુહૂર્તં તુ કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મનઃ ॥

તવ સન્ધારયન્પુત્રમબ્રવીચ્છન્તનોઃ સુતઃ ।
દુર્યોધન વિજાનીહિ સ્થિરો ભૂત્વા વિશામ્પતે ॥

પાતયિષ્યે રિપૂનન્યાન્પાણ્ડવાન્પ્રતિપાલયન્ . પ્રતિજ્ઞાતો જયો હ્યદ્ય પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ॥

પૂર્વકાલં તવ મયા પ્રતિજ્ઞાનં મહાબલ ।
હત્વા દશસહસ્રાણિ ક્ષત્રિયાણાં મહાત્મનામ્ ॥

સન્ગ્રામાદપયાસ્યામિ હ્યેતત્કર્મ સમાહિતમ્ ।
ઇતિ તત્કૃતવાંશ્ચાહં યથોક્તં ભરતર્ષભ ॥

અદ્ય ચાપિ મહત્કર્મ પ્રકરિષ્યે યથાબલમ્ ।
અહં વાઽદ્ય હતઃ શેષ્યે હનિષ્યે વાઽદ્ય પાણ્ડવાન્ ॥

અશક્યાઃ પાણ્ડવા જેતું દેવૈરપિ સવાસવૈઃ । કિં પુનર્મર્ત્યધર્મેણ ક્ષત્રિયેણ મહાબલાઃ ॥

અદ્ય તે પુરુષવ્યાઘ્ર પ્રતરિષ્યે ઋણં તવ ।
ભર્તૃપિણ્ડકૃતં રાજન્નિહતાઃ પૃતનામુખે ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા ભરતશ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયાન્પ્રવપઞ્છરૈઃ ।
આસસાદ દુરાધર્ષઃ પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્ ॥

અનીકમધ્યે તિષ્ઠન્તં ગાઙ્ગેયં ભારતર્ષભ ।
આશીવિષમિવ ક્રુદ્ધં પાણ્ડવાઃ પ્રત્યવારયન્ ॥

દશમેઽહનિ ભીષ્મસ્તુ દર્શયઞ્શક્તિમાત્મનઃ ।
રાજઞ્શતસહસ્રાણિ સોઽવધીત્કુરુનન્દન ॥

પાઞ્ચાલાનાં ચ યે શ્રેષ્ઠા રાજપુત્રા મહારથાઃ ।
તેષામાદત્ત તેજાંસિ જલં સૂર્ય ઇવાંશુભિઃ ॥

હત્વા દશસહસ્રાણિ કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્ ।
સારોહાણાં મહારાજ હયાનાં ચાયુતં તથા ॥

પૂર્ણે શતસહસ્રે દ્વે પાદાતાનાં નરોત્તમઃ ।
પ્રજજ્વાલ રણે ભીષ્મો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ ॥

ન ચૈવં પાણ્ડવેયાનાં કેચિચ્છેકુર્નિરીક્ષિતુમ્ ।
ઉત્તરં માર્ગમાસ્થાય તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્ ॥

તે પાણ્ડવેવાઃ સંરબ્ધા મહેષ્વાસેન પીડિતાઃ ।
વધાયાભ્યદ્રવન્ભીષ્મં સૃઞ્જયાશ્ચ મહારથાઃ ॥

સ વધ્યમાનો બહુભિર્ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તથા ।
અવકીર્ણો મહેષ્વાસૈઃ શૈલો મેઘૈરિવાવૃતઃ ॥

પુત્રાસ્તુ તવ ગાઙ્ગેયં સમન્તાત્પર્યવારયન્ ।
મહત્યા સેનયા સાર્ધં તતો યુદ્ધમવર્તત ॥