મહાભારત · અધ્યાય 6.110

અર્જુનસ્તુ રણે રાજન્દૃષ્ટ્વા ભીષ્મસ્ય વિક્રમમ્ ।
શિખણ્ડિનમથોવાચ સમભ્યોહિ પિતામહમ્ ॥

ન ચાપિ ભીસ્ત્વયા કાર્યા ભીષ્માદદ્ય કથઞ્ચન ।
અહમેનં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પાતયિષ્યે રથોત્તમાત્ ॥
સઞ્જય ઉવચ ।

એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન શિખણ્ડી ભરતર્ષભ ।
અભ્યદ્રવત ગાઙ્ગેયં શ્રુત્વા પાર્થસ્ય ભાષિતમ્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તથા રાજન્સૌભદ્રશ્ચ મહારથઃ ।
હૃષ્ટાવાદ્રવતાં ભીષ્મં શ્રુત્વા પાર્થસ્ય ભાષિતમ્ ॥

વિરાટદ્રુપદૌ વૃદ્ધૌ કુન્તિભોજસ્ય દંશિતઃ । અભ્યદ્રવત ગાઙ્ગેયં પુત્રસ્ય તવ પશ્યતઃ ।
નકુલઃ સહદેવશ્ચ ધર્મરાજશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

તથેતરાણિ સૈન્યાનિ સર્વામ્યેવ વિશામ્પતે ।
સમાદ્રવન્ત ગાઙ્ગેયં શ્રુત્વા પાર્થસ્ય ભાષિતમ્ ॥

પ્રત્યુદ્યયુસ્તાવકાશ્ચ સમેતાંસ્તાન્મહારથાન્ ।
યથાશક્તિ યથોત્સાહં તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥

ચિત્રસેનો મહારાજ ચેકિતાનં સમભ્યાયાત્ ।
ભીષ્મપ્રેપ્સું રણે યાન્તં વૃષં વ્યાઘ્રશિશુર્યથા ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં મહારાજ ભીષ્માન્તિકમુપાગતમ્ ।
ત્વરમાણં રણે યત્તં કૃતવર્મા ન્યવરાયત્ ॥

ભીમસેનં સુસન્ક્રુદ્ધં ગાઙ્ગેયસ્ય વધૈષિણમ્ ।
ત્વરમાણો મહારાજ સૌમદત્તિર્ન્યવારયત્ ॥

તથૈવ નકુલં શૂરં કિરન્તં સાયકાન્બહૂન્ ।
વિકર્ણો વારયામાસ ઇચ્છન્ભીષ્મસ્ય જીવિતમ્ ॥

સહદેવં તથા રાજન્યાન્તં ભીષ્મરથં પ્રતિ ।
વારયામાસ સન્ક્રુદ્ધઃ કૃપઃ શારદ્વતો યુધિ ॥

રાક્ષસં ક્રૂરકર્માણં ભૈમસેનિં મહાબલમ્ ।
ભીષ્મસ્ય નિધનપ્રેપ્સું દુર્મુખોઽભ્યજ્રવદ્બલી ॥

સાત્યકિં સમરે ક્રુદ્ધમાર્સ્યશૃઙ્ગિવારયત્ . ભીષ્મસ્ય વધમિચ્છન્તં પાણ્ડવપ્રીતિકામ્યયા

અભિમન્યું મહારાજ યાન્તં ભીષ્મરથં પ્રતિ ।
સુદક્ષિણો મહારાજ કામ્ભોજ પ્રત્યવારયત્ ॥

વિરાટદ્રુપદૌ વૃદ્ધૌ સમેતાવરિમર્દનૌ ।
અશ્વત્થામા તતઃ ક્રુદ્ધો વારયામાસ ભારત ॥

તથા પાણ્ડુસુતં જ્યેષ્ઠં ભીષ્મસ્ય વધકાઙ્ક્ષિણમ્ ।
ભારદ્વાજો રણે યત્તો ધર્મપુત્રમવારયત્ ॥

અર્જુનં રભસં યુદ્ધે પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્ ।
ભીષ્મપ્રેપ્સું મહારાજ ભાસયન્તં દિશો દશ ॥

દુઃશાસનો મહેષ્વાસો વારયામાસ સંયુગે ।
અન્યે ચ તાવકા યોધાઃ પાણ્ડવાનાં મહારથાન્ ॥

ભીષ્મસ્યાભિમુખાન્યાતાન્વારયામાસુરાહવે ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તુ સૈન્યાનિ પ્રાક્રોશંસ્તુ પુનઃ પુનઃ ॥

અભ્યદ્રવત સંરબ્ધો ભીષ્મમેકં મહારથઃ ।
એષોઽર્જુનો રણે ભીષ્મં પ્રયાતિ કુરુનન્દનઃ ॥

અભ્યદ્રવત માભૈષ્ટ ભીષ્મો હિ પ્રાપ્સ્યતે ન વઃ ।
અર્જુનં સમરે યોદ્ધું નોત્સહેતાપિ વાસવઃ ॥

કિમુ ભીષ્મો રણે વીરા ગતસત્વોઽલ્પજીવિતઃ ।
ઇતિ સેનાપતેઃ શ્રુત્વા પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ॥

અભ્યદ્રવન્ત સંહૃષ્ટા ગાઙ્ગેયસ્ય રથં પ્રતિ ।
આગચ્છતસ્તાન્સમરે વાર્યોઘાનચલા ઇવ ॥

અવારયન્ત સંહૃષ્ટાસ્તાવકાઃ પુરુષર્ષભાઃ ।
દુઃશાસનો મહારાજ ભયં ત્યક્ત્વા મહારથઃ ॥

ભીષ્મસ્ય જીવિતાકાઙ્ક્ષી ધનઞ્જયમુપાદ્રવત્ . 6-110-26બ્તથૈવ પાણ્ડવાઃ શૂરા ગાઙ્ગેયસ્ય રથં પ્રતિ ॥

અભ્યદ્રવન્ત સન્ગ્રામે તવ પુત્રાન્મહારથાઃ ।
તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ ચિત્રરૂપં વિશામ્પતે ॥

દુઃશાસનરથં પ્રાપ્ય યત્પાર્થો નાત્યવર્તત ।
યથા વારયતે વેલા ક્ષુબ્ધતોયં મહાર્ણવમ્ ॥

તથૈવ પાણ્ડવં ક્રુદ્ધં તવ પુત્રો ન્યવારયત્ ।
ઉભૌ તૌ રથિનાં શ્રેષ્ઠાવુભૌ ભારતદુર્જયૌ ॥

ઉભૌ ચન્દ્રાર્કસદૃશૌ કાન્ત્યા દીપ્ત્યા ચ ભારત ।
તથા તૌ જાતસંરમ્ભાવન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણૌ ॥

સમીયતુર્મહાસઙ્ખ્યે મયશક્રૌ યથા પુરા ।
દુઃશાસનો મહારાજ પાણ્ડવં વિશિખૈસ્ત્રિભિઃ ॥

વાસુદેવં ચ વિંશત્યા તાડયામાસ સંયુગે ।
તતોઽર્જુનો જાતમન્યુર્વાર્ષ્ણેયં વીક્ષ્ય પીડિતમ્ ॥

દુઃશાસનં શતેનાજૌ નારાચાનાં સમાર્પયત્ ।
તે તસ્ય કવચં ભિત્ત્વા પપુઃ શોણિતમાહવે ॥

યથૈવ પન્નગા રાજંસ્તટાકં તૃષિતાસ્તથા । દુઃશાસનસ્ત્રિભિઃ ક્રુદ્ધઃ પાર્થં વિવ્યાધ પત્રિભિઃ ।
લલાટે ભરતશ્રેષ્ઠ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

લલાટસ્થૈસ્તુ તૈર્બાણૈઃ શુશુભે પાણ્ડવો રણે ।
યથા મેરુર્મહારાજ શૃઙ્ગૈરત્યર્થમુચ્છ્રિતૈઃ ॥

સોઽતિવિદ્ધો મહેષ્વાસઃ પુત્રેણ તવ ધન્વિના ।
વ્યરાજત રણે પાર્થઃ કિંશુકઃ પુષ્પવાનિવ ॥

દુઃશાસનં તતઃ ક્રુદ્ધઃ પીડયામાસ પાણ્ડવઃ ।
પર્વણીવ સુસન્ક્રુદ્ધો રાહુઃ પૂર્ણં નિશાકરમ્ ॥

પીડ્યમાનો બલવતા પુત્રસ્તવ વિશામ્પતે ।
વિવ્યાધ સમરે પાર્થં કઙ્કપત્રૈઃ શિલાશિતૈઃ ॥

તસ્ય પાર્થો ધનુશ્છિત્વા રથં ચાસ્ય ત્રિભિઃ શરૈઃ ।
આજઘાન તતઃ પશ્ચાત્પુત્રં તે નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

સોઽન્યત્કાર્મુકમાદાય ભીમસ્ય પ્રમુખે સ્થિતઃ ।
અર્જુનં પઞ્ચાવિંશત્યા બાહ્વોરુરસિ ચાર્પયત્ ॥

તસ્ય ક્રુદ્ધો મહારાજ પાણ્ડવઃ શત્રુતાપનઃ ।
અપ્રૈષીદ્વિશિખાન્ઘોરાન્યમદણ્ડોપમાન્બહૂન્ ॥

અપ્રાપ્તાનેવ તાન્બાણાંશ્ચિચ્છેદ તનયસ્તવ ।
યતમાનસ્ય પાર્થસ્ય તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

પાર્થં ચ નિશિતૈર્બાણૈરવિધ્યત્તનયસ્તવ ।
તતઃ ક્રુદ્ધો રણે પાર્થઃ શરાન્સન્ધાય કાર્મુકે ॥

પ્રેષયામાસ સમરે સ્વર્ણપુઙ્ખાઞ્છિલાશિતાન્ ।
ન્યમઞ્જંસ્તે મહારાજ તસ્ય કાયે મહાત્મનઃ ॥

યથા હંસા મહારાજ તટાકં પ્રાપ્ય ભારત ।
પીડિતશ્ચૈવ પુત્રસ્તે પાણ્ડવેન મહાત્મના ॥

હિત્વા પાર્થં રણે તૂર્ણં ભીષ્મસ્ય રથમાવ્રજત્ ।
અગાધે મઞ્જતસ્તસ્ય દ્વીપો ભીષ્મોઽભવત્તદા ॥

પ્રતિલભ્ય તતઃ સઞ્જ્ઞાં પુત્રસ્તવ વિશામ્પતે ।
અવારયત્તતઃ શૂરો ભૂય એવ પરાક્રમી ॥

શરૈઃ સુનિશિતૈઃ પાર્થં યથા વૃત્રં પુરન્દરઃ ।
નિર્બિભેદ મહાકાયો વિવ્યથે નૈવ ચાર્જુનઃ ॥