મહાભારત · અધ્યાય 6.1

એકસ્થાઃ સર્વવર્ણાસ્તે મણ્ડલં બહુયોજનમ્ ।
પર્યાક્રામન્ત દેશાંશ્ચ નદીઃ શૈલાન્વનાનિ ચ ॥

તેષાં યુધિષ્ઠિરો રાજા સર્વેષાં પુરુષર્ષભ ।
વ્યાદિદેશ સવાહાનાં ભક્ષ્યભોજ્યમનુત્તમમ્ ॥

સઞ્જ્ઞાય વિવિધાસ્તાત તેષાં ચક્રે યુધિષ્ઠિરઃ ।
એવંવાદી વેદિતવ્યઃ પાણ્ડવેયોઽયમિત્યુત ॥

અભિજ્ઞાનાનિ સર્વેષાં સઞ્જ્ઞાશ્ચાભરણાનિ ચ ।
યોજયામાસ કૌરવ્યો યુદ્ધકાલ ઉપસ્થિતે ॥

દૃષ્ટ્વા ધ્વજાગ્રં પાર્થસ્ય ધાર્તરાષ્ટ્રો મહામનાઃ ।
સહ સર્વૈર્મહીપાલૈઃ પ્રત્યવ્યૂહત પાણ્ડવમ્ ॥

પાણ્ડુરેણાતપત્રેણ ધ્રિયમાણેન મૂર્ધનિ ।
મધ્યે નાગસહસ્રસ્ય ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતઃ ॥

દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનં હૃષ્ટાઃ પાઞ્ચાલા યુદ્ધનન્દિનઃ ।
દધ્મુઃ પ્રીતા મહાશઙ્ખાન્ભેરીર્જઘ્નુઃ સહસ્રશઃ ॥

તતઃ પ્રહૃષ્ટાં સ્વાં સેનામભિવીક્ષ્યાથ પાણ્ડવાઃ ।
બભૂવુર્હૃષ્ટમનસો વાસુદેવશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

સ્વયોધાન્હર્ષયન્તૌ ચ વાસુદેવધનઞ્જયૌ ।
દધ્મતુઃ પુરુષવ્યાઘ્રૌ દિવ્યૌ શઙ્ખૌ રથે સ્થિતૌ ॥

પાઞ્ચજન્યસ્ય શઙ્ખસ્ય દેવદત્તસ્ય ચોભયોઃ ।
શ્રુત્વા તુ નિનદં યોધાઃ શકૃન્મૂત્રં પ્રસુસ્રુવુઃ ॥

યથા સિંહસ્ય નદતઃ સ્વનં શ્રુત્વેતરે મૃગાઃ ।
ત્રયેયુર્નિનદં શ્રુત્વા તથાઽસીદત તદ્બલમ્ ॥

ઉદતિષ્ઠદ્રજો ભૌમં ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન ।
અસ્તં ગત ઇવાદિત્યઃ સૈન્યેન રજસા વૃતઃ ॥

સવર્ષ તત્ર પર્જન્યો માંસશોણિતવૃષ્ટિમાન્ ।
વ્યુક્ષન્સર્વાણિ સૈન્યાનિ તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

વાયુસ્તતઃ પ્રાદૂરભૂન્નીચૈઃ શર્કરકર્ષણઃ ।
વિનિઘ્નંસ્તાન્યનીકાનિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

ઉભે સૈન્યે ચ રાજેન્દ્ર યુદ્ધાય મુદિતે ભૃશમ્ ।
કુરુક્ષેત્રે સ્થિતે યત્તે સાગરક્ષુભિતોપમે ॥

તયોસ્તુ સેનયોરાસીદદ્ભુતઃ સ તુ સન્ગમઃ ।
યુગાન્તે સમનુપ્રાપ્તે દ્વયોઃ સાગરયોરિવ ॥

શૂન્યાઽસીત્પૃથિવી સર્વા વૃદ્ધબાલાવશેષિતા । નિરશ્વપુરુષેવાસીદ્રથકુઞ્જરવર્જિતા ।
તેન સેનાસમૂહેન સમાનીતેન કૌરવૈઃ ॥

તતસ્તે સમયં ચક્રુઃ કુરુપાણ્ડવસોમકાઃ ।
ધર્માન્સંસ્થાપયામાસુર્યુદ્ધાનાં ભરતર્ષભ ॥

નિવૃત્તે વિહિતે યુદ્ધે સ્યાત્પ્રીતિર્નઃ પરસ્પરમ્ ।
યથાપરં યથાયોગં ન ચ સ્યાત્કસ્યચિત્પુનઃ ॥

વાચા યુદ્ધે પ્રવૃત્તાનાં વાચૈવ પ્રતિયોધનમ્ ।
નિષ્ક્રાન્તાઃ પૃતનામધ્યાન્ન હન્તવ્યાઃ કદાચન ॥

રથી ચ રથિના યોધ્યો ગજેન ગજધૂર્ગતઃ ।
અશ્વેનાશ્વી પદાતિશ્ચ પાદાતેનૈવ ભારત ॥

યથાયોગં યથાકામં યથોત્સાહં યથાબલમ્ ।
સમાભાષ્ય પ્રહર્તવ્યં ન વિશ્વસ્તે ન વિહ્વલે ॥

પરેણ સહ સંયુક્તઃ પ્રમત્તો વિમુખસ્તથા ।
ક્ષીણશસ્ત્રો વિવર્મા ચ ન હન્તવ્યઃ કદાચન ॥

ન સૂતેષુ ન ધુર્યેષુ ન ચ શસ્ત્રોપનાયિષુ ।
ન ભેરીશઙ્ખવાદેષુ પ્રહર્તવ્યં કથઞ્ચન ॥

એવં તે સમયં કૃત્વા કુરુપાણ્ડવસોમકાઃ ।
વિસ્મયં પરમં જગ્મુઃ પ્રેક્ષમાણાઃ પરસ્પરમ્ ॥

નિવિશ્ય ચ મહાત્માનસ્તતસ્તે પુરુષર્ષભાઃ ।
હૃષ્ટરૂપાઃ સમુનસો બભૂવુઃ સહસૈનિકાઃ ॥