મહાભારત · અધ્યાય 5.96

તસ્મિન્નભિહિતે વાક્યે કેશવેન મહાત્મના ।
સ્તિમિતા હૃષ્ટરોમાણ આસન્સર્વે સભાસદઃ ॥

કસ્સ્વિદુત્તરમેતેષાં વક્તુમુત્સહતે પુમાન્ ।
ઇતિ સર્વે મનોભિસ્તે ચિન્તયન્તિ સ્મ પાર્થિવાઃ ॥

તથા તેષુ ચ સર્વેષુ તૂષ્ણીમ્ભૂતેષુ રાજસુ ।
જામદગ્ન્ય ઇદં વાક્યમબ્રવીત્કુરુસંસદિ ॥

ઇમાં મે સોપમાં વાચં શ્રૃણુ સત્યામશઙ્કિતઃ ।
તાં શ્રુત્વા શ્રેય આદત્સ્વ યદિ સાધ્વિતિ મન્યસે ॥

રાજા દમ્ભોદ્ભવો નામ સાર્વભૌમઃ પુરાઽભવત્ ।
અખિલાં બુભુજે સર્વાં પૃથિવીમિતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

સ સ્મ નિત્યં નિશાપાયે પ્રાતરુત્થાય વીર્યવાન્ ।
બ્રાહ્મણાન્ક્ષત્રિયાન્વૈશ્યાન્પૃચ્છન્નાસ્તે મહારથઃ ॥

અસ્તિ કશ્ચિદ્વિશિષ્ટો વા મદ્વિધો વા ભવેદ્યુધિ ।
શૂદ્રો વૈશ્યઃ ક્ષત્રિયો વા બ્રાહ્મણો વાઽપિ શસ્ત્રભૃત્ ॥

ઇતિ બ્રુવન્નન્વચરત્સ રાજા પૃથિવીમિમામ્ ।
દર્પેણ મહતા મત્તઃ કઞ્ચિદન્યમચિન્તયન્ ॥

તં ચ વૈદ્યા અકૃપણા બ્રાહ્મણાઃ સર્વતોઽભયાઃ ।
પ્રત્યષેધન્ત રાજાનં શ્લાઘમાનં પુનઃ પુનઃ ॥

નિષિધ્યમાનોઽપ્યસકૃત્પૃચ્છત્યેવ સ વૈ દ્વિજાન્ ।
અતિમાનં શ્રિયા મત્તં તમૂચુર્બ્રાહ્મણાસ્તદા ॥

તપસ્વિનો મહાત્માનો વેદપ્રત્યયદર્શિનઃ ।
ઉદીર્યમાણં રાજાનં ક્રોધદીપ્તા દ્વિજાતયઃ ॥

અનેકજયિનૌ શઙ્ખ્યે યૌ વૈ પુરુષસત્તમૌ ।
તયોસ્ત્વં ન સમો રાજન્ભવિતાસિ કદાચન ॥

એવમુક્તઃ સ રાજા તુ પુનઃ પપ્રચ્છ તાન્દ્વિજાન્ ।
ક્વ તૌ વીરૌ ક્વજન્માનૌ કિન્કર્માણૌ ચ કૌ ચ તૌ ॥
બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ।

નરો નારાયણશ્ચૈવ તાપસાવિતિ નઃ શ્રુતમ્ ।
આયાતૌ માનુષે લોકે તાભ્યાં યુદ્ધ્યસ્વ પાર્થિવ ॥

શ્રૂયેતે તૌ મહાત્માનૌ નરનારાયણાવુભૌ ।
તપો ઘોરમનિર્દેશ્યં તપ્યેતે ગન્ધમાદને ॥

સ રાજા મહતીં સેનાં યોજયિત્વા ષડઙ્ગિનીમ્ ।
અમૃષ્યમાણઃ સમ્પ્રાયાદ્યત્ર તાવપરાજિતૌ ॥

સ ગત્વા વિષમં ઘોરં પર્વતં ગન્ધમાદનમ્ ।
માર્ગમાણોઽન્વગચ્છત્તૌ તાપસૌ વનમાશ્રિતૌ ॥

તૌ દૃષ્ટ્વા ક્ષુત્પિપાસાભ્યાં કૃશૌ ધમનિસન્તતૌ ।
શીતવાતાતપૈશ્ચૈવ કર્શિતૌ પુરુષોત્તમૌ ॥

અભિગમ્યોપસઙ્ગૃહ્ય પર્યપૃચ્છદનામયમ્ ।
તમર્ચિત્વા મૂલફલૈરાસનેનોદકેન ચ ॥

ન્યમન્ત્રયેતાં રાજાનં કિં કાર્યં ક્રિયતામિતિ ।
તતસ્તામાનુપૂર્વી સ પુનરેવાન્વકીર્તયત્ ॥

બાહુભ્યાં મે જિતા ભૂમિર્નિહતાઃ સર્વશત્રવઃ ।
ભવદ્ભ્યાં યુદ્ધમાકાઙ્ક્ષન્નુપયાતોઽસ્મિ પર્વતમ્ ॥

આતિથ્યં દીયતામેતત્કાઙ્ક્ષિતં મે ચિરં પ્રતિ ।
નરનારાયણાવૂચતુઃ ।
અપેતક્રોધલોભોઽયમાશ્રમો રાજસત્તમ ॥

ન હ્યસ્મિન્નાશ્રમે યુદ્ધં કુતઃ શસ્ત્રં કુતોઽનૃજુઃ ।
અન્યત્ર યુદ્ધમાકાઙ્ક્ષ બહવઃ ક્ષત્રિયાઃ ક્ષિતૌ ॥
રામ ઉવાચ ।

ઉચ્યમાનસ્તથાઽપિ સ્મ ભૂય એવાભ્યભાષત ।
પુનઃ પુનઃ ક્ષામ્યમાણઃ સાન્ત્વ્યમાનશ્ચ ભારત ॥

દમ્ભોદ્ભવો યુદ્ધમિચ્છન્નાહ્વયત્યેવ તાપસૌ ।
તતો નરસ્ત્વિષીકાણાં મુષ્ટિમાદાય ભારત ॥

અબ્રવીદેહિ યુદ્ધ્યસ્વ યુદ્ધકામુક ક્ષત્રિય ।
સર્વશસ્ત્રાણિ ચાદત્સ્વ યોજયસ્વ ચ વાહિનીમ્ ॥

અહં હિ તે વિનેષ્યામિ યુદ્ધશ્રદ્ધામિતઃ પરમ્ . યદાહ્વયસિ દર્પેણ બ્રાહ્મણપ્રમુખાઞ્જનાન્ ॥
દમ્ભોદ્ભવ ઉવાચ ।

યદ્યેતદસ્ત્રમસ્માસુ યુક્તં તાપસ મન્યસે ।
એતેનાપિ ત્વયા યોત્સ્યે યુદ્ધાર્થી હ્યહમાગતઃ ॥
રામ ઉવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા શરવર્ષેણ સર્વતઃ સમવાકિરત્ ।
દમ્ભોદ્ભવસ્તાપસં તં જિવાંસુઃ સહસૈનિકઃ ॥

તસ્ય તાનસ્યતો ઘોરાનિષૂન્પરતનુચ્છિદઃ ।
કદર્થીકૃત્ય સ મુનિરિષીકાભિઃ સમાર્પયત્ ॥

તતોઽસ્મૌ પ્રાસૃજદ્ધોરમૈષીકમપરાજિતઃ ।
અસ્ત્રમપ્રતિસન્ધેયં તદુદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તેષામક્ષીણિ કર્ણાંશ્ચ નાસિકાશ્ચૈવ માયયા ।
નિમિત્તવેધી સ મુનિરીષીકાભિઃ સમાર્પયત્ ॥

સ દૃષ્ટ્વા શ્વેતમાકાશમિષીકાભિઃ સમાચિતમ્ ।
પાદયોર્ન્યપતદ્રાજા સ્વસ્તિ મેસ્ત્વિતિ ચાબ્રવીત્ ॥

તમબ્રવીન્નરો રાજઞ્શરણ્યઃ શરણૈષિણામ્ ।
બ્રહ્મણ્યો ભવ ધર્માત્મા મા ચ સ્મૈવં પુનઃ કૃથાઃ ॥

નૈતાદૃક્પુરુષો રાજન્ક્ષત્રધર્મમનુસ્મરન્ ।
મનસા નૃપશાર્દૂલ ભવેત્પરપુરઞ્જયઃ ॥

મા ચ દર્પસમાવિષ્ટઃ વા તત્તે રાજન્સમાહિતમ્ ॥ કૃતપ્રજ્ઞો વીતલોભો નિરહઙ્કાર આત્મવાન્ ।

દાન્તઃ ક્ષાન્તો મૃદુઃ સૌમ્ય પ્રજાઃ પાલય પાર્થિવ ॥ માસ્મ ભૂયઃ ક્ષિપેઃ કઞ્ચિદવિદિત્વા બલાબલમ્ ।

અનુજ્ઞાતઃ સ્વસ્તિ ગચ્ચ મૈવં ભૂયઃ સમાચરેઃ ।
કુશલં બ્રાહ્મણાન્પૃચ્છેરાવયોર્વચનાદ્ભૃશમ્ ॥

તતો રાજા તયોઃ પાદાવભિવાદ્ય મહાત્મનોઃ ।
પ્રત્યાજગામ સ્વપુરં ધર્મં ચૈવાચરદ્ભૃશમ્ ॥

સુમહચ્ચાપિ તત્કર્મ યન્નરેણ કૃતં પુરા ।
તતો ગુણૈઃ સુબહુભિઃ શ્રેષ્ઠો નારાયણોઽભવત્ ॥

તસ્માદ્યાવદ્ધનુઃશ્રેષ્ઠે ગાણ્ડીવેઽસ્ત્રં ન યુજ્યતે ।
તાવત્ત્વં માનમુત્સૃજ્ય ગચ્છ રાજન્ધનઞ્જયમ્ ॥

કાકુદીકં શુકં નાકમક્ષિસન્તર્જનં તથા ।
સન્તાનં નર્તકં ઘોરમાસ્યમોદકમષ્ટમમ્ ॥

એતૈર્વિદ્ધાઃ સર્વ એવ મરણં યાન્તિ માનવાઃ ।
ઉન્મત્તાશ્ચ વિચેષ્ટન્તે નષ્ટસઞ્જ્ઞા વિચેતસઃ ॥

સ્વપન્તિ ચ પ્લવન્તે ચ ચ્છર્દયન્તિ ચ માનવાઃ . મૂત્રયન્તે ચ સતતં રુદન્તિ ચ હસન્તિ ચ ॥

કામક્રોધૌ લોભમોહૌ મદમાનૌ તથૈવ ચ ।
માત્સર્યાહઙ્કુતી ચૈવ ક્રમાદેત ઉદાહૃતાઃ ॥

નિર્માતા સર્વલોકાનામીશ્વરઃ સર્વકર્મવિત્ ।
યસ્ય નારાયણો બન્ધુરર્જુનો દુઃસહો યુધિ ॥

કસ્તમુત્સહતે જેતું ત્રિષુ લોકેષુ ભારત ।
વીરં કપિધ્વજં જિષ્ણું યસ્ય નાસ્તિ સમો યુધિ ॥

અસઙ્ખ્યેયા ગુણાઃ પાર્થે તદ્વિશિષ્ટો જનાર્દનઃ ।
ત્વમેવ ભૂયો જાનાસિ કુન્તીપુત્રં ધનઞ્જયમ્ ॥

નરનારાયણૌ યૌ તૌ તાવેવાર્જુનકેશવૌ ।
વિજાનીહિ મહારાજ પ્રવીરૌ પુરુષોત્તમૌ ॥

યદ્યેતદેવં જાનાસિ ન ચ મામભિશઙ્કસે ।
આર્યાં મતિં સમાસ્થાય શામ્ય ભારત પાણ્ડવૈઃ ॥

અથ ચેન્મન્યસે શ્રેયો ન મે ભેદો ભવેદિતિ ।
પ્રશામ્ય ભરતશ્રેષ્ઠ મા ચ યુદ્ધે મનઃ કૃથાઃ ॥

ભવતાં ચ કુરુશ્રેષ્ઠ કુલં બહુમતં ભુવિ ।
તત્તથૈવાસ્તુ ભદ્રં તે સ્વાર્થમેવોપચિન્તય ॥