મહાભારત · અધ્યાય 5.91

પૃથામામન્ત્ર્ય ગોવિન્દઃ કૃત્વા ચાભિપ્રદક્ષિણમ્ ।
દુર્યોધનગૃહં શૌરિરભ્યગચ્છદરિન્દમઃ ॥

લક્ષ્મ્યા પરમયા યુક્તં પુરન્દરગૃહોપમમ્ ।
વિચિત્રૈરાસનૈર્યુક્તં પ્રવિવેશ જનાર્દનઃ ॥

તસ્ય કક્ષ્યા વ્યતિક્રમ્ય તિસ્રો દ્વાઃસ્થૈરવારિતઃ ।
તતોઽભ્રઘનસઙ્કાશં ગિરિકૂટમિવોચ્છ્રિતમ્ ॥

શ્રિયા જ્વલન્તં પ્રાસાદમારુરોહ મહાયશાઃ ।
તત્ર રાજસહસ્રૈશ્ચ કુરુભિશ્ચાભિસંવૃતમ્ ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રં મહાબાહું દદર્શાસીનમાસને ।
દુઃશાસનં ચ કર્ણં ચ શકુનિં ચાપિ સૌબલમ્ ॥

દુર્યોધનસમીપે તાનાસનસ્થાન્દદર્શ સઃ ।
અભ્યાગચ્છતિ દાશાર્હે ધાર્તરાષ્ટ્રો મહાયશાઃ ॥

ઉદતિષ્ઠત્સહામાત્યઃ પૂજયન્મધુસૂદનમ્ ।
સમેત્ય ધાર્તરાષ્ટ્રેણ મહામાત્યેન કેશવઃ ॥

રાજભિસ્તત્ર વાર્ષ્ણેયઃ સમાગચ્છદ્યથાવયઃ ।
તત્ર જામ્બૂનદમયં પર્યઙ્કં સુપરિષ્કૃતમ્ ॥

વિવિધાસ્તરણાસ્તીર્ણમભ્યુપાવિશદચ્યુતઃ ।
તસ્મિન્ગાં મધુપર્કં ચાપ્યુદકં ચ જનાર્દને ॥

નિવેદયામાસ તદા ગૃહાન્રાજ્યં ચ કૌરવઃ . 5-91-10બ્ આસનં સર્વતોભદ્રં સર્વરત્નવિભૂષિતમ્ ॥

કૃષ્ણાર્થમેવં સંસિદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય શાસનાત્ । તત્ર ગોવિન્દમાસીનં પ્રસન્નાદિત્યવર્ચસમ્ ॥

ઉપાસાઞ્ચક્રિરે સર્વે કુરવો રાજભિઃ સહ ।
તતો દુર્યોધનો રાજા વાર્ષ્ણેયં જયતાં વરમ્ ॥

ન્યમન્ત્રયદ્ભોજનેન નાભ્યનન્દચ્ચ કેશવઃ ।
તતો દુર્યોધનઃ કૃષ્ણમબ્રવીત્કુરુસંસદિ ॥

મૃદુપૂર્વં શઠોદર્કં કર્ણમાભાષ્ય કૌરવઃ ।
કસ્માદન્નાનિ પાપાનિ વાસાંસિ શયનાનિ ચ ॥

ત્વદર્થમુપનીતાનિ નાગ્રહીસ્ત્વં જનાર્દન ।
ઉભયોશ્ચ દદત્સાહ્યમુભયોશ્ચ હિતે રતઃ ॥

સમ્બન્ધી દયિતશ્ચાસિ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય માધવ . ત્વં હિ ગોવિન્દ ધર્માર્થૌ વેત્થ તત્ત્વેન સર્વશઃ ।
તત્ર કારણમિચ્છામિ શ્રોતું ચક્રગદાધર ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સ એવમુક્તો ગોવિન્દઃ પ્રત્યુવાચ મહામનાઃ ।
ઉદ્યન્મેઘસ્વનઃક કાલે પ્રગૃહ્ય વિપુલં ભુજમ્ ॥

અલઘૂકૃતમગ્રસ્તમનિરસ્તમસન્કુલમ્ ।
રાજીવનેત્રો રાજાનં હેતુમદ્વાક્યમુત્તમમ્ ॥

કૃતાર્થા ભુઞ્જતે દૂતાઃ પૂજાં ગૃહ્ણન્તિ ચૈવ હ ।
કૃતર્થં માં સહામાત્યં સમર્ચિષ્યસિ ભારત ॥

એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ ધાર્તરાષ્ટ્રો જનાર્દનમ્ ।
ન યુક્તં ભવતાઽસ્માસુ પ્રતિપત્તુમસામ્પ્તમ્ ॥

કૃતાર્થં વાઽકૃતાર્થં વા ત્વાં વયં મધુસૂદન ।
યતામહે પૂજયિતું દાશાર્હ ન ચ શક્નુમઃ ॥

ન ચ તત્કારણં વિદ્મો યસ્માન્નો મધુસૂદન ।
પૂજાં કૃતાં પ્રીયમાણો નામંસ્થાઃ પુરુષોત્તમ ॥

વૈરં નો નાસ્તિ ભવતા ગોવિન્દ ન ચ વિગ્રહઃ ।
સ ભવાન્પ્રસમીક્ષ્યૈતન્નેદૃશં વક્તુમર્હતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ ધાર્તરાષ્ટ્રં જનાર્દનઃ ।
અભિવીક્ષ્ય સહામાત્યં દાશાર્હઃ પ્રહસન્નિવ ॥

નાહં કામાન્ન સંરમ્ભાન્ન દ્વેષાન્નાર્થકારણાત્ ।
ન હેતુવાદાલ્લોભાદ્વા ધર્મં જહ્યાં કથઞ્ચન ॥

સમ્પ્રીતિભોજ્યાન્યન્નાનિ આપદ્ભોજ્યાનિ વા પુનઃ ।
ન ચ સમ્પ્રીયતે રાજન્ન ચૈવાપદ્ગતા વયમ્ ॥

દ્વિષદન્નં ન ભોક્તવ્યં દ્વિષન્તં નૈવ ભોજયેત્ . પાણ્ડવાન્દ્વિષસે રાજન્મમ પ્રાણા હિ પાણ્ડવાઃ ॥

અકસ્માદ્દ્વિષસે રાજઞ્જન્મપ્રભૃતિ પાણ્ડવાન્ ।
પ્રિયાનુવર્તિનો ભ્રાતૄન્સર્વૈઃ સમુદિતાન્ગુણૈઃ ॥

અકસ્માચ્ચૈવ પાર્થાનાં દ્વેષણં નોપપદ્યતે ।
ધર્મે સ્થિતાઃ પાણ્ડવેયાઃ કસ્તાન્કિં વક્તુમર્હતિ ॥

યસ્તાન્દ્વેષ્ટિ સ માં દ્વેષ્ટિ યસ્તાનનુ સમામનુ ।
ઐકાત્મ્યં માં ગતં વિદ્ધિ પાણ્ડવૈર્ધર્મચારિભિઃ ॥

કામક્રોધાનુવર્તી હિ યો મોહાદ્વિરુરુત્સતિ ।
ગુણવન્તં ચ યો દ્વેષ્ટિ તમાહુઃ પુરુષાધમમ્ ॥

યઃ કલ્યાણગુણાઞ્જ્ઞાતીન્મોહાલ્લોભાદ્દિદૃક્ષતે ।
સોજિતાત્માઽજિતક્રોધો ન ચિરં તિષ્ઠતિ શ્રિયા ॥

અથ યો ગુણસમ્પન્નાન્હૃદયસ્યાપ્રિયાનપિ ।
પ્રિયેણ કુરુતે વશ્યાંશ્ચિરં યશસિ તિષ્ઠતિ ॥

સર્વમેતન્ન ભોક્તવ્યમન્નં દુષ્ટાભિસંહિતમ્ ।
ક્ષુત્તુરેકસ્ય ભોક્તવ્યમિતિ મે ધીયતે મતિઃ ॥

એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્દુર્યોધનમમર્ષણમ્ ।
નિશ્ચક્રામ તતઃ શુભ્રાદ્ધાર્તરાષ્ટ્રનિવેશનાત્ ॥

નિર્યાય ચ મહાબાહુર્વાસુદેવો મહામનાઃ ।
નિવેશાય યયૌ વેશ્ય વિદુરસ્ય મહાત્મનઃ ॥

તમભ્યગચ્છદ્દ્રોણશ્ચ કૃપો ભીષ્મોઽથ બાહ્લિકઃ ।
કુરવશ્ચ મહાબાહું વિદુરસ્ય ગૃહે સ્થિતમ્ ॥

ત ઊચુર્માધવં વીરં કુરવો મધુસૂદનમ્ ।
નિવેદયામો વાર્ષ્ણેય સરત્નાંસ્તે ગૃહાન્વયમ્ ॥

તાનુવાચ મહાતેજાઃ કૌરવાન્મધુસૂદનઃ ।
સર્વે ભવન્તે ગચ્છન્તુ સર્વા મેઽપચિતિઃ કૃતા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

યાતેષુ કુરુષુ ક્ષત્તા દાશાર્હમપરાજિતમ્ ।
અભ્યર્ચયામાસ તદા સર્વકામૈઃ પ્રયત્નવાન્ ॥

તતઃ ક્ષત્રાઽન્નપાનાનિ શુચીનિ ગુણવન્તિ ચ ।
ઉપાહરદનેકાનિ કેશવાય મહાત્મને ॥

તૈતર્પયિત્વા પ્રથમં બ્રાહ્મણાન્મધુસૂદનઃ ।
વેદવિદ્ભ્યો દદૌ કૃષ્ણઃ પરમદ્રવિણાન્યપિ ॥

ભુક્તવત્સુ દ્વિજાગ્ર્યેષુ નિષણ્ણેષુ વરાસને ।
શુચિઃ સુપ્રયતો ભૂન્વા વિદુરોઽન્નમુપારત્ ॥

શ્રદ્ધયા પરયા યુક્ત ઇદં વચનમબ્રવીત્ । સંવૃતૈસ્તુષ્ય ગોવિન્દ એતન્નઃ ધનમ્ ।
અન્યથા હિ વિશેષેણ કસ્ત્વામર્ચિતુમર્હતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતોઽનુયાયિભિઃ સાર્ધં મરુદ્ભિરિવ વાસવઃ ।
વિદુરાન્નાનિ બુભુજે શુચીનિ ગુણવન્તિ ચ ॥

તં ભુક્તવન્તં વિવિધાઃ સુશબ્દાઃ સૂતમાગધાઃ ।
અભિતુષ્ટુવુરાસીનં દાશાર્હમપરાજિતમ્ ॥