મહાભારત · અધ્યાય 5.8

શલ્યઃ શ્રુત્વા તુ દૂતાનાં સૈન્યેન મહતા વૃતઃ ।
અભ્યાત્પાણ્ડવાન્રાજન્સહ પુત્રૈર્મહારથૈઃ ॥

તસ્ય સેનાનિવેશોઽભૂદધ્વર્ધમિવ યોજનમ્ ।
તથા હિ વિપુલાં સેનાં બિભર્તિ સ નરર્ષભઃ ॥

અક્ષૌહિણીપતી રાજન્મહાવીર્યપરાક્રમાઃ ।
વિચિત્રકવચાઃ શૂરા વિચિત્રધ્વજકાર્મુકાઃ ॥

વિચિત્રાભરણાઃ સર્વે વિચિત્રરથવાહનાઃ ।
વિચિત્રસ્રગ્ધરાઃ સર્વે વિવિત્રામ્બરભૂષણાઃ ॥

સ્વદેશવેષાભરણા વીરાઃ શતસહસ્રશઃ ।
તસ્ય સેનાપ્રણેતારો બભૂવુઃ ક્ષત્રિયર્ષભાઃ ॥

વ્યથયન્નિવ ભૂતાનિ કમ્પયન્નિવ મેદિનીમ્ ।
શનૈર્વિશ્રામયન્સેનાં સ યયૌ યત્ર પાણ્ડવઃ ॥

તતો દુર્યોધનઃ શ્રુત્વા મહાત્માનં મહારથમ્ ।
ઉપાયાન્તમભિદ્રુત્ય સ્વયમાનર્ચ ભરત ॥

કારયામાસ પૂજાર્થં તસ્ય દુર્યોધનઃ સભાઃ ।
રમણીયેષુ દેશેષુ રત્નચિત્રાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ ॥

શિલ્પિભિર્વિવિધૈશ્ચૈવ ક્રીડાસ્તત્ર પ્રયોજિતાઃ ।
તત્ર માલ્યાનિ માંસાનિ ભક્ષ્યં પેયં ચ સત્કૃતમ્ ॥

કૂપાશ્ચ વિવિધાકારા ઔદકાનિ ગૃહાણિ ચ ॥ સ તાઃ સભાઃ સમાસાદ્ય પૂજ્યમાનો યથાઽમરઃ ।

દુર્યોધનસ્ય સચિવૈર્દેશે દેશે સમન્તતઃ ॥ આજગામ સભામન્યાં દેવાવસથવર્ચસમ્ ।

સ તત્ર વિષયૈર્યુક્તૈઃ કલ્યાણૈરતિમાનુષૈઃ ॥ મેનેઽભ્યધિકમાત્માનમવમેને પુરન્દરમ્ ।

પપ્રચ્છ સ તતઃ પ્રેષ્યાન્પ્રહૃષ્ટઃ ક્ષત્રિયર્ષભઃ ॥ યુધિષ્ઠિરસ્ય પુરુષાઃ કેઽત્ર ચક્રુઃ સભા ઇમાઃ ।

આનીયન્તાં સભાકારાઃ પ્રદેયાર્હા હિ મે મતાઃ ॥ પ્રદેયમેષાં દાસ્યામિ કુન્તીપુત્રોઽનુમન્યતામ્ । 5-8-15અ તતઃ પ્રહૃષ્ટં રાજાનં જ્ઞાત્વા તે સચિવાસ્તદા દુર્યોધનાય તત્સર્વં કથયન્તિ સ્મ વિસ્મિતાઃ ॥

સમ્પ્રહૃષ્ટો યદા શલ્યો દિદિત્સુરપિ જીવિતમ્ ।
ગૂઢો દુર્યોધનસ્તત્ર દર્શયામાસ માતુલમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા મદ્રરાજશ્ચ જ્ઞાત્વા યત્નં ચ તસ્ય તમ્ ।
પરિષ્વજ્યાબ્રવીત્પ્રીત ઇષ્ટોઽર્થો ધ્રિયતામિતિ ॥
દુર્યોધન ઉવાચ ।

સત્યવાગ્ભવ કલ્યાણ વરો વૈ મમ દીયતામ્ ।
સર્વસેનાપ્રણેતા વૈ ભવાન્ભવિતુમર્હતિ ॥

યથૈવ પાણ્ડવાસ્તુભ્યં તથૈવ ભવતો હ્યહમ્ ।
અનુમાન્યં ચ પાલ્યં ચ ભક્તં ચ ભજ માં વિભો ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

કૃતમિત્યબ્રવીચ્છલ્યઃ કિમન્યત્ક્રિયતામિતિ ।
કૃતમિત્યેવ ગાન્ધારિઃ પ્રત્યુવાચ પુનઃપુનઃ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

ગચ્છ દુર્યોધન પુરં સ્વકમેવ નરર્ષભ ।
અહં ગમિષ્યે દ્રુષ્ટું વૈ યુધિષ્ઠિરમરિન્દમમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરં રાજન્ક્ષિપ્રમેષ્યે નરાધિપ ।
અવશ્યં ચાપિ દ્રષ્ટવ્યઃ પાણ્ડવઃ પુરુષર્ષભઃ ॥
દુર્યોધન ઉવાચ ।

ક્ષિપ્રામાગમ્યતાં રાજન્પાણ્ડવં વીક્ષ્ય પાર્થિવ ।
ત્વય્યધીનાઃ સ્મ રાજેન્દ્ર વરદાનં સ્મરસ્વ નઃ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

ક્ષિપ્રમેષ્યામિ ભદ્રં તે ગચ્છસ્વ સ્વપુરં નૃપ ।
દૃષ્ટ્વા તુ પાણ્ડવાન્રાજન્ન મિથ્યા કર્તુમુત્સહે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પર્યષ્વજેતામન્યોન્યં શલ્યદુર્યોધનાવુભૌ ॥

સ તથા શલ્યમામન્ત્ર્ય પુરાયાત્સ્વકં પુરમ્ ।
શલ્યો જગામ કૌન્તેયાનાખ્યાતું કર્મ તસ્ય તત્ ॥

ઉપપ્લાવ્યં સ ગત્વા તુ સ્કન્ધાવારં પ્રવિશ્ય ચ ।
પાણ્ડવાનથ તાન્સર્વાઞ્શલ્યસ્તત્ર દદર્શ હ ॥

ચિરાત્તુ દૃષ્ટ્વા રાજાનં માતુલં સમિતિઞ્જયમ્ ।
આસનેભ્યઃ સમુત્પેતુઃ સર્વે સહયુધિષ્ઠિરાઃ ॥

તથા ભીમાર્જુનૌ હૃષ્ટૌ સ્વસ્ત્રીયૌ ચ યમાવુભૌ ।
દ્રૌપદી ચ સુભદ્રા ચ અભિમન્યુશ્ચ ભારત ॥

સમેત્ય ચ મહાપાહું શલ્યં પાણ્ડુસુતસ્તદા ।
પાદ્યમર્ઘ્યં ચ ગાં ચૈવ પ્રતિગ્રાહ્ય પુરોધસા ॥

કતાઞ્જલિરદીનાત્મા ધર્માત્મા શલ્યમબ્રવીત્ ।
સ્વાગતં તેઽસ્તુ વૈ રાજન્નેતદાસનમાસ્યતામ્ ॥

તતો ન્યષીદચ્છલ્યશ્ચ કાઞ્ચને પરમાસને ।
તત્ર પાદ્યથાર્ઘ્યં ચ ન્યવેદયત પાણ્ડવઃ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

દુઃખસ્યૈતસ્ય મહતો ધાર્તરાષ્ટ્રકૃતસ્ય વૈ ।
અવાપ્સ્યસિ ફલં રાજન્હત્વા શત્રૂન્પરન્તપ ॥

વિદિતં તે મહારાજ લોકતન્ત્રં નરાધિપ ।
તસ્માલ્લોકકૃતં કિઞ્ચિત્તવ તાત ન વિદ્યતે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

નિવેદ્ય ચાર્ઘ્યં વિધિવન્મદ્રરાજાય ભારત ।
કુશલં પાણ્ડવોઽપૃચ્છચ્છલ્યં સર્વસુખાવહમ્ ॥

સ તૈઃ પરિવૃતઃ સર્વૈઃ પાણ્ડવૈર્ધર્મચારિભિઃ ।
આસને ચોપવિષ્ટઃ સ શલ્યઃ પાર્થમથાબ્રવીત્ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

કુશલં રાજશાર્દૂલ સર્વત્ર કુરુનન્દન ।
અરણ્યવાસાદ્દિષ્ટ્યાઽસિ વિમુક્તો જયતાં વર ॥

દુષ્કરં તે કૃતં રાજન્નિર્જને ગહને વને ।
ભ્રાતૃભિઃ સહ કૌન્તેય કૃષ્ણાયા ચાનયાઽનઘ ॥

અજ્ઞાતવાસં ઘોરં ચ વસતા દુષ્કરં કૃતમ્ ।
દુઃખમેવ કુતઃ સૌખ્યં રાજ્યભ્રષ્ટસ્ય ભારત ॥

સત્યે તપસિ દાને ચ તવ બુદ્ધિર્યુધિષ્ઠિર ।
ક્ષમા દમશ્ચાહિંસા ચ સત્યં ચૈવ યુધિષ્ઠિર ॥

અદ્ભુતશ્ચ પુનર્લોકસ્ત્વયિ રાજન્પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
મૃદુર્વદાન્યો બ્રહ્મણ્યો દાન્તો ધર્મપરાયણઃ ॥

ધર્માસ્તે વિદિતા રાજન્બહવો લોકસાક્ષિકાઃ ।
સર્વં જગદિદં તાત વિદિતં તે પરન્તપ ॥

મુદિતશ્ચ પુનર્લોકસ્ત્વયિ રાજન્પ્રતિષ્ઠિતે ।
દિષ્ટ્યા કૃચ્છ્રમિદં રાજન્પારિતં ભરતર્ષભ ॥

દિષ્ટ્યા પશ્યામિ રાજેન્દ્ર ધર્માત્માનં સહાનુગમ્ ।
નિસ્તીર્ણદુષ્કરં રાજંસ્ત્વાં ધર્મનિચયં પ્રભો ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતોઽસ્યાકથયદ્રાજા દુર્યોધનસમાગમમ્ ।
તચ્ચ શુશ્રૂષિતં સર્વં વરદાનં ચ ભારત ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

સુકૃતં તે કૃતં રાજન્પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ।
દુર્યોધનસ્ય યદ્વીર ત્વયા વાચા પ્રતિશ્રુતમ્ ॥

એકં ત્વિચ્છામિ ભદ્રં તે ક્રિયમાણં મહીપતે ।
રાજન્નકર્તવ્યમપિ કર્તુમર્હસિ સત્તમ ॥

મમ ત્વવેક્ષયા વીર શૃણુ વિજ્ઞાપયામિ તે ।
ભવાનિહ મહારાજ વાસુદેવસમો યુધિ ॥

કર્ણાર્જુનાભ્યાં સમ્પ્રાપ્તે દ્વૈરથે રાજસત્તમ ।
કર્ણસ્ય ભવતા કાર્યં સારથ્યં નાત્ર સંશયઃ ॥

તત્ર પાલ્યોઽર્જુનો રાજન્યદિ મત્પ્રિયમિચ્છસિ । તેજોવધશ્ચ તે કાર્યઃ સૌતેરસ્મઞ્જયાવહ્નઃ ।
અકર્તવ્યમપિ હ્યેતત્કર્મુમર્હસિ માતુલ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

શ્રૃણુ પાણ્ડવ ભદ્રં તે યદ્બ્રવીષિ મહાત્મનઃ ।
તેજોવધનિમિત્તં માં સૂતપુત્રસ્ય સઙ્ગમે ॥

અહં તસ્ય ભવિષ્યામિ સઙ્ઘ્રામે સારથિર્ધ્રુવમ્ ।
વાસુદેવેન હિ સમં નિત્યં માં સોઽભિમન્યતો ॥

તસ્યાહં કુરુશાર્દૂલ પ્રતીપમહિતં વચઃ ।
ધ્રુવં સન્કથયિષ્યામિ યોદ્ધુકામસ્ય સંયુગે ॥

યથા સ હૃતદર્પશ્ચ હૃતતેજાશ્ચ પાણ્ડવ ।
ભવિષ્યતિ સુખં હન્તું સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

એવમેતત્કરિષ્યામિ યથા તાત ત્વમાત્થ મામ્ ।
યચ્ચાન્યદપિ શક્ષ્યામિ તત્કરિષ્યામિ તે પ્રિયમ્ ॥

યચ્ચ દુઃખં ત્વયા પ્રાપ્તં દ્યૂતે વૈ કૃષ્ણયા સહ ।
પરુષાણિ ચ વાક્યાનિ સૂતપુત્રકૃતાનિ વૈ ॥

જટાસુરાત્પરિક્લેશઃ કીચકાચ્ચ મહાદ્યુતે ।
દ્રૌપદ્યાઽધિગતં સર્વં દમયન્ત્યા યથાઽશુભમ્ ॥

સર્વં દુઃખમિદં વીર સુખોદર્કં ભવિષ્યતિ ।
નાત્ર મન્યુસ્ત્વયા કાર્યો વિધિર્હિ બલવત્તરઃ ॥

દુઃખાનિ હિ મહાત્માનઃ પ્રાપ્નુવન્તિ યુધિષ્ઠિર ।
દેવૈરપિ હિ દુઃખાનિ પ્રાપ્તાનિ જગતીપતે ॥

ઇન્દ્રેણ શ્રૂયતે રાજન્સભાર્યેણ મહાત્મના ।
અનુભૂતં મહદ્દુઃખં દેવરાજેન ભારત ॥