મહાભારત · અધ્યાય 5.50

કિમસૌ પાણ્ડવો રાજા ધર્મપુત્રોઽભ્યભાષત ।
શ્રુત્વેહ બહુલાઃ સેનાઃ પ્રીત્યર્થં નઃ સમાગતાઃ ॥

કિમસૌ ચેષ્ટતે સૂત યોત્સ્યમાનો યુધિષ્ઠિરઃ ।
કે વાસ્ય ભ્રાતૃપુત્રાણાં પશ્યન્ત્યાજ્ઞેપ્સવો સુખમ્ ॥

કે સ્વિદેનં વારયન્તિ યુદ્ધાચ્છામ્યેતિ વા પુનઃ ।
નિકૃત્યા કોપિતં મન્દૈર્ધર્મજ્ઞં ધર્મચારિણમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

રાજ્ઞો મુખમુદીક્ષન્તે પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ ।
યુધિષ્ઠિરસ્ય ભદ્રં તે સ સર્વાનનુશાસ્તિ ચ ॥

પૃથગ્ભૂતાઃ પાણ્ડવાનાં પાઞ્ચાલાનાં રથવ્રજાઃ ।
આયાન્તમભિનન્દન્તિ કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

નભઃ સૂર્યમિવોદ્યન્તં કૌન્તેયં દીપ્તતેજસમ્ ।
પાઞ્ચાલાઃ પ્રતિનન્દન્તિ તેજોરાશિમિવોદિતમ્ ॥

આગોપાલાવિપાલાશ્ચ નન્દમાના યુધિષ્ઠિરમ્ ।
પાઞ્ચાલાઃ કેકયા મત્સ્યાઃ પ્રતિનન્દતિ પાણ્ડવમ્ ॥

બ્રાહ્મણ્યો રાજપુત્ર્યશ્ચ વિશાં દુહિતરશ્ચ યાઃ ।
ક્રીડન્ત્યોભિસમાયાન્તિ પાર્થં સન્નદ્ધમીક્ષિતુમ્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

સઞ્જયાચક્ષ્વ યેનાસ્માન્પાડવા અભ્યયુઞ્જત ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય સૈન્યેન સોમકાનાં બલેન ચ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ગવલ્ગણિસ્તુ તત્પુષ્ટઃ સભાયાં કુરુસંસદિ ।
નિઃશ્વસ્ય સુભૃશં દીર્ઘં મુહુઃ સઞ્ચિન્તયન્નિવ ॥

તત્રાનિમિત્તતો વૈવાત્સુતં કશ્મલમાવિશત્ ।
તદાચચક્ષે વિદુરઃ સભાયાં રાજસંસદિ ॥

સઞ્જયોઽયં મહારાજ મૂર્છિતઃ પતિતો ભુવિ ।
વાચં ન સૃજતે કાઞ્ચિદ્ધીનપ્રજ્ઞોઽલ્પચેતનઃ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

અપશ્યત્સઞ્જયો નૂનં કુન્તીપુત્રાન્મહારથાન્ ।
તૈરસ્ય પુરુષવ્યાઘ્રૈર્ભૃશમુદ્વેજિતં મનઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સઞ્જયશ્ચેતનાં લબ્ધ્વા પ્રત્યાશ્વસ્યેદભબ્રવીત્ ।
ધૃતરાષ્ટ્રં મહારાજ સભાયાં કુરુસંસદિ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

દૃષ્ટવાનસ્મિ રાજેન્દ્ર કુન્તીપુત્રાન્મહારથાન્ ।
મત્સ્યરાજગૃહાવાસનિરોધેનાવકર્શિતાન્ ॥

શ્રૃણુ ર્યૈર્હિ મહારાજ પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન વીરેણ યુદ્ધે વસ્તેઽભ્યયુઞ્જત ॥

યો નૈવ રોપાન્ન ભયાન્ન લોભાન્નાર્થકારણાત્ ।
ન હેતુવાદાદ્ધર્માત્મા સત્યં જાહ્યાત્કદાચન ॥

યઃ પ્રમાણં મહારાજ ધર્મે ધર્મભૃતાં વરઃ ।
અજાતશત્રુણા તેન પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ॥

યસ્ય બાહુબલે તુલ્યઃ પૃથિવ્યાં નાસ્તિ કશ્ચન । યો વૈ સર્વાન્મહીપાલાન્વશે ચક્રે ધનુર્ધરઃ ।
યઃ કાશીનઙ્ગમગધાન્કલિઙ્ગાંશ્ચ યુધાજયત્ ॥

તેન વો ભીમસેનેન પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ।
યસ્ય વીર્યેણ સહસા ચત્વારો ભુવિ પાણ્ડવાઃ ॥

નિઃસૃત્ય જતુગેહાદ્વૈ હિડિમ્બાત્પુરુષાદકાત્ ।
યશ્ચૈપામભવદ્દ્વીપઃ કુન્તીપુત્રો વૃકોદરઃ ॥

યાજ્ઞસેનીમથો યત્ર સિન્ધુરાજોપકૃષ્ટવાન્ ।
તત્રૈષામભવદ્દ્વીપઃ કુન્તીપુત્રો વૃકોદરઃ ॥

યશ્ચ તાન્સઙ્ગતાન્સર્વાન્પાણ્ડવાન્વારણાવતે ।
દહ્યતો મોચયામાસ તેન વસ્તેઽભ્યયુઞ્જત ॥

કૃષ્ણાયાં ચરતા પ્રીતિં યેન ક્રોધવશા હતાઃ ।
પ્રવિશ્ય વિષયં ઘોરં પર્વતં ગન્ધમાદનમ્ ॥

યસ્ય નાગાયુતૈર્વીર્યં ભુજયોઃ સારમર્પિતમ્ ।
તેન વો ભીમસેનેન પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ॥

કૃષ્ણદ્વિતીયો વિક્રમ્ય તુષ્ટ્યર્થં જાતવેદસઃ ।
અજયદ્યઃ પુરા વીરો યુધ્યમાનં પુરન્દરમ્ ॥

યઃ સ સાક્ષાન્મહાદેવં ગિરિશં શૃલપાણિનમ્ ।
તોપયામાસ યુદ્ધેન દેવદેવમુપામપિમ્ ॥

યશ્ચ સર્વાન્વશે ચક્રે લોકપાલાન્ધનુર્ધરઃ ।
તેન વો વિજયેનાજૌ પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ॥

યઃ પ્રતીચીં દિશં ચક્રે વશે મ્લેચ્છગણાયુતામ્ ।
સ તત્ર નકુલો યોદ્ધા ચિત્રયોધી વ્યવસ્થિતઃ ॥

તેન વો દર્શનીયેન વીરેણાતિધનુર્ભૃતા ।
માદ્રીપુત્રેણ કૌરવ્ય પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ॥

યઃ કાશીનઙ્ગમગધાન્કલિઙ્ગાંશ્ચ યુધાજયત્ ।
તેન વઃ સહદેવેન પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ॥

યસ્ય વીર્યેણ સદૃશાશ્ચત્વારો ભુવિ માનવાઃ ।
અશ્વત્થામા ધૃષ્ટકેતૂ રુક્મી પ્રદ્યુમ્ન એવ ચ ॥

તેન વઃ સહદેવેન યુદ્ધં રાજન્મહાત્યયમઅ ।
યવીયસા નૃવીરેણ માદ્રીનન્દિકરેણ ચ ॥

તપશ્ચચાર યા ઘોરં કાશિકન્યા પુરા સતી ।
ભીષ્મસ્ય વધમિચ્છન્તી પ્રેત્યાપિ ભરતર્ષભ ॥

પાઞ્ચાલસ્ય સુતા જજ્ઞે દૈવાચ્ચ સ પુનઃ પુમાન્ ।
સ્ત્રીપુંસીઃ પુરુષવ્યાઘ્ર યઃ સ વેદ ગુણાગુણાન્ ॥

॥ કલિઙ્ગાન્સમાપેદે પાઞ્ચાલ્યો યુદ્ધદુર્મદઃ ।
શિખણ્ડિના વઃ કુરવઃ કૃતાસ્ત્રેણાભ્યયુઞ્જત ॥

યં યક્ષઃ પુરુષં ચક્રે ભીષ્મસ્ય નિધનેચ્છયા ।
મહેષ્વાસેન રૌદ્રેણ પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ॥

મહેષ્વાસા રાજપુત્રા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ કેકયાઃ ।
આમુક્તવચાઃ શૂરાસ્તૈશ્ચ વસ્તેઽભ્યયુઞ્જત ॥

યો દીર્ઘબાહુઃ ક્ષિપ્રાસ્ત્રો ધૃતિમાન્સત્યવિક્રમઃ ।
તેન વો વૃષ્ણિવીરેણ યુયુધાનેન સઙ્ગરઃ ॥

ય આસીચ્છરણં કાલે પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ।
રણે તેન વિરાટેન ભવિતા વઃ સમાગમઃ ॥

યઃ સ કાશિપતી રાજા વારાણસ્યાં મહારથઃ ।
સ તેષામભવદ્યોદ્ધા તેન વસ્તેઽભ્યયુઞ્જત ॥

શિશુભિર્દુર્જયૈઃ સઙ્ખ્યે દ્રૌપદેયૈર્મહાત્મભિઃ ।
આશીવિષસમસ્પર્શૈઃ પાણ્ડવા અભ્યયઞ્જત ॥

યઃ કૃષ્ણાસદૃશો વીર્યે યુધિષ્ઠિરસમો દમે ।
તેનાભિમન્યુના સઙ્ખ્યે પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ॥

યશ્ચૈવાપ્રતિમો વીર્યે ધૃષ્ટકેતુર્મહાયશાઃ ।
દુઃસહઃ સમરે ક્રુદ્ધઃ શૈશુપાલિર્મહારથઃ ॥

તેન વશ્ચેદિરાજેન પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ।
અક્ષૌહિણ્યા પરિવૃતઃ પાણ્ડવાન્યોભિસંશ્રિતઃ ॥

યઃ સંશ્રયઃ પાણ્ડવાનાં દેવાનામિવ વાસવઃ ।
તેન વો વાસુદેવેન પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત ॥

યથા ચેદિપતેર્ભ્રાતા શરભો ભરતર્ષભ ।
કરકર્ષેણ સહિતસ્તાભ્યાં વસ્તેઽભ્યયુઞ્જત ॥

તારાસન્ધિઃ સહદેવો જયત્સેનશ્ચ તાવુભૌ ।
યુદ્ધે પ્રતિરથે વીરૌ પાણ્ડવાર્થે વ્યવસ્થિતૌ ॥

દ્રુપદશ્ચ મહાતેજા બલેન મહતા વૃતઃ ।
ત્યક્તાત્મા પાણ્ડવાર્થાય સોત્સ્યમાનો વ્યવસ્થિતઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રાચ્યોદીચ્યા મહીક્ષિતઃ ।
શતશો યાનુપાશ્રિતા ધર્મરાજો વ્યવસ્થિતઃ ॥