મહાભારત · અધ્યાય 5.49

સમવેતેષુ સર્વેષુ તેષુ રાજસુ ભારત ।
દુર્યોધનમિદં વાક્યં ભીષ્મઃ શાન્તનવોઽબ્રવીત્ ॥

બૃહસ્પતિશ્ચોશના ચ બ્રહ્માણં પર્યુપસ્થિતૌ ।
મરુતશ્ચ સહેન્દ્રેણ વસવશ્ચાગ્રિના સહ ॥

આદિત્યાશ્ચૈવ સાધ્યાશ્ચ યે ચ સપ્તર્પયો દિવિ ।
વિશ્વાવસુશ્ચ ગન્ધર્વઃ શુભાશ્ચાપ્સરસાં ગણાઃ ॥

નમસ્કૃત્યોપજગ્મુસ્તે લોકવૃદ્ધં પિતામહમ્ ।
પરિવાર્ય ચ વિશ્વેશં પર્યાસત દિવૌકસઃ ॥

તેષાં મનશ્ચ તેજશ્ચાપ્યાદદાનાવિવૌજસા ।
પૂર્વદેવૌ વ્યતિક્રાન્તૌ નરનારાયણાવૃષી ॥

બૃહસ્પતિસ્તુ પપ્રચ્છ બ્રહ્માણં કાવિમાવિતિ ।
ભવન્તં નોપતિષ્ઠેતે તૌ નઃ શંસ પિતામહ ॥
બ્રહ્મોવાચ ।

યાવેતૌ પૃથિવીં દ્યાં ચ ભાસયન્તૌ તપસ્વિનૌ ।
જ્વલન્તૌ રોચમાનૌ ચ વ્યાપ્યાતીતૌ મહાબલૌ ॥

નરનારાયણાવેતૌ લોકાલ્લોકં સમાસ્થિતૌ ।
ઊર્જિતૌ સ્વેન તપસા મહાસત્વપરાક્રમૌ ॥

એતૌ હિ કર્મણા લોકં નન્દયામાસતુર્ધ્રુવમ્ . દ્વિધાભૂતૌ મહાપ્રાજ્ઞૌ વિદ્ધિ બ્રહ્મન્પરન્તપૌ ।
અસુરાણાં વિનાશાય દેવગન્ધર્વપૂજિતૌ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

જગામ શક્રસ્તચ્છ્રત્વા યત્ર તૌ તેપતુસ્તપઃ ।
સાર્ધં દેવગણૈઃ સર્વૈર્બૃહસ્પતિપુરોગમૈઃ ॥

તદા દેવાસુરે યુદ્ધે ભયે જાતે દિવૌકસામ્ ।
અયાચત મહાત્માનૌ નરનારાયણૌ વરમ્ ॥

તાવબ્રૂતાં વૃણીષ્વેતિ તદા ભરતસત્તમ ।
અથૈતાવબ્રવીચ્છકઃ સાહ્યં નઃ ક્રિયતામિતિ ॥

તતસ્તૌ શક્રમબ્રૂતાં કરિષ્યાવો યદિચ્છસિ ।
તાભ્યાં ચ સહિતઃ શક્રો વિજિગ્યે દૈત્યદાનવાન્ ॥

નર ઇન્દ્રસ્ય સન્ગ્રામે હત્વા શત્રૂન્પરન્તપઃ ।
પૌલોમાન્કાલખઞ્જાંશ્ચ સહસ્રાણિ શતાનિ ચ ॥

એષ ભ્રાન્તે રથે તિષ્ઠન્ભલ્લેનાપાહરચ્છિરઃ ।
જમ્ભસ્ય ગ્રસમાનસ્ય તદા હ્યર્જુન આહવે ॥

એષ પારે સમુદ્રસ્ય હિરણ્યપુરમારુજત્ ।
હત્વા ષષ્ટિં સહસ્રાણિ નિવાતકવચાન્રણે ॥

એષ દેવાન્સહેન્દ્રેણ જિત્વા પરપુરઞ્જયઃ ।
અતર્પયન્મહાબાહુરર્જુનો જાતવેદસમ્ ॥

નારાયણસ્તથૈવાત્ર ભૂયસોઽન્યાઞ્જઘાન હ ।
એવમેતૌ મહાવીર્યૌ તૌ પશ્યત સમાગતૌ ॥

વાસુદેવાર્જુનૌ વીરૌ સમવેતૌ મહારથૌ ।
નરનારાયણૌ દેવૌ પૂર્વદેવાવિતિ શ્રુતિઃ ॥

અજેયૌ માનુષે લોકે સેન્દ્રૈરપિ સુરાસુરૈઃ . એષ નારાયણઃ કૃષ્ણઃ ફાલ્ગુનશ્ચ નરઃ સ્મૃતઃ ।
નારાયણો નરશ્ચૈવ સત્ત્વમેકં દ્વિધા કૃતમ્ ॥

એતૌ હિ કર્મણા લોકાનશ્રુવાતેઽક્ષયાન્ધ્રુવાન્ ।
તત્રતત્રૈવ જાયેતે યુદ્ધકાલે પુનઃપુનઃ ॥

તસ્માત્કર્મૈવ કર્તવ્યમિતિ હોવાચ નારદઃ ।
એતદ્ધિ સર્વમાચષ્ટ વૃષ્ણિચક્રસ્ય વેદવિત્ ॥

શઙ્ખચક્રગદાહસ્તં યદા દ્રક્ષ્યસિ કેશવમ્ ।
પર્યાદદાનં ચાસ્ત્રાણિ ભીમધન્વાનમર્જુનમ્ ॥

સનાતનૌ મહાત્માનૌ કૃષ્ણાવેકરથે સ્થિતૌ ।
દુર્યોધન તદા તાત સ્મર્તાસિ વચનં મમ ॥

નોચેદયમભાવઃ સ્યાત્કુરૂણાં પ્રત્યુપસ્થિતઃ ।
અર્થાચ્ચ તાત ધર્માચ્ચ તવ બુદ્ધિરુપપ્લુતા ॥

ન ચેદ્ગ્રહીષ્યસે વાક્યં શ્રોતામિ સુબહૂન્હતાન્ ।
તવૈવ હિ મતં સર્વે કુરવઃ પર્યુપાસતે ॥

ત્રયાણામેવ ચ મતં તત્ત્વમેકોઽનુમન્યસે ।
રામેણ ચૈવ શપ્તસ્ય કર્ણસ્ય ભરતર્ષભ ॥

દુર્જાતેઃ સુતપુત્રસ્ય શકુનેઃ સૌબલસ્ય ચ ।
તથા ક્ષુદ્રસ્ય પાપસ્ય ભ્રાતુર્દુઃશાસનસ્ય ચ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

નૈવમાયુષ્મતા વાચ્યં યન્મામાત્થ પિતામહ ।
ક્ષત્રધર્મે સ્થિતો હ્યસ્મિ સ્વધર્માદનપેયિવાન્ ॥

કિઞ્ચાન્યન્મયિ દુર્વૃત્તં યેન માં પરિગર્હસે ।
ન હિ મે વૃજિનં કિઞ્ચિદ્ધાર્તરાષ્ટ્રા વિદુઃ ક્વચિત્ ॥

નાચરં વૃજિનં કિઞ્ચિદ્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય નિત્યશઃ ।
અહં હિ પાણ્ડવાન્સર્વાન્હનિષ્યામિ રણે સ્થિતાન્ ॥

પ્રાગ્વિરુદ્ધૈઃ શમં સદ્ભિઃ કથં વા ક્રિયતે પુનઃ । રાજ્ઞો હિ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય સર્વં કાર્યં પ્રિયં મયા ।
તથા દુર્યોધનસ્યાપિ સ હિ રાજ્યે સમાહિતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

કર્ણસ્ય તુ વચઃ શ્રુત્વા ભીષ્મઃ શાન્તનવઃ પુનઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રં મહારાજમાભાષ્યેદં વચોઽબ્રવીત્ ॥

યદયં કત્થતે નિત્યં હન્તાહં પાણ્ડવાનિતિ ।
નાયં કલાપિ સમ્પૂર્ણા પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ॥

અનયો યોયમાગન્તા પુત્રાણાં તે દુરાત્મનામ્ ।
તદસ્ય કર્મ જાનીહિ સૂતપુત્રસ્ય દુર્મતેઃ ॥

એતમાશ્રિત્ય પુત્રસ્તે મન્દબુદ્ધિઃ સુયોધનઃ ।
અવામન્યત તાન્વીરાન્દેવપુત્રાનરિન્દમાન્ ॥

કિઞ્ચાપ્યેતેન તત્કર્મ કૃતપૂર્વં સુદુષ્કરમ્ ।
તૈર્યથા પાણ્ડવૈઃ સર્વૈરેકૈકેન કૃતં પુરા ॥

દૃષ્ટ્વા વિરાટનગરે ભ્રાતરં નિહતં પ્રિયમ્ ।
ધનઞ્જયેન વિક્રમ્ય કિમનેન તદા કૃતમ્ ॥

સર્વે હ્યસ્ત્રિવિદઃ શૂરાઃ સર્વે પ્રાપ્તા મહદ્યશઃ । અપિ સર્વામરૈશ્વર્યં ત્યજેયુર્ન પુનર્જયમ્ ॥

સહિતાન્હિ કુરૂન્સર્વાનભિયાતો ધનઞ્જયઃ ।
પ્રમથ્ય ચાચ્છિનદ્વાસઃ કિમયં પ્રોષિતસ્તદા ॥

ગન્ધર્વૈર્ઘોષયાત્રાયાં હ્રિયતે યત્સુતસ્તવ ।
ક્વ તદા સૂતપુત્રોઽભૂદ્ય ઇદાનીં વૃષાયતે ॥

નનુ તત્રાપિ ભીમેન પાર્થેન ચ મહાત્મના ।
યમાભ્યામેવ સન્ગમ્ય ગન્ધર્વાસ્તે પરાજિતાઃ ॥

એતાન્યસ્ય મૃષોક્તાનિ બહૂનિ ભરતર્ષભ ।
વિકત્થનસ્ય ભદ્રં તે સદા ધર્માર્થલોપિનઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ભીષ્મસ્ય તુ વચઃ શ્રુત્વા ભારદ્વાજો મહામતાઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રમુવાચેદં રાજમધ્યેઽભિપૂજયન્ ॥

યદાહ ભરતશ્રેષ્ઠો ભીષ્મસ્તત્ક્રિયતાં નૃપ ।
ન કામમવલિપ્તાનાં વચનં કર્તુમર્હસિ ॥

પુરા યુદ્ધાત્સાધુ મન્યે પાણ્ડવૈઃ સહ સઙ્ગતમ્ ।
યદ્વાક્યમર્જુનેનોક્તં સઞ્જયેન નિવેદિતમ્ ॥

સર્વં તદભિજાનામિ કરિષ્યતિ ચ પાણ્ડવઃ ।
ન હ્યસ્ય ત્રિષુ લોકેષુ સદૃશોઽસ્તિ ધનુર્ધરઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

અનાદૃત્ય તુ તદ્વાક્યમર્થવદ્દ્રોણભીષ્મયોઃ ।
તતઃ સ સઞ્જયં રાજા પર્યપૃચ્છત પાણ્ડવાન્ ॥

તદૈવ કુરવઃ સર્વે નિરાશા જીવિતેઽભવન્ ।
ભીષ્મદ્રોણૌ યદા રાજા ન સમ્યગનુભાષતે ॥