મહાભારત · અધ્યાય 5.51

સર્વ એતે મહોત્સાહા યે ત્વયા પરિકીર્તિતાઃ ।
એકતસ્ત્વેવ તે સર્વે સમેતા ભીમ એકતઃ ॥

ભીમસેનાદ્ધિ મે ભૂયો ભયં સઞ્જાયતે મહત્ ।
ક્રુદ્ધાદમર્ષણાત્તાત વ્યાઘ્રાદિવ મહારુરોઃ ॥

જાગર્મિ રાત્રયઃ સર્વા દીર્ઘમુષ્ણં ચ નિઃશ્વસન્ ।
ભીતો વૃકોદરાત્તાત સિંહાત્પશુરિવાપરઃ ॥

ન હિ તસ્ય મહાબાહોઃ શક્રપ્રતિમતેજસઃ ।
સૈન્યેઽસ્મિન્પ્રતિપશ્યામિ ય એનં વિષહેદ્યુધિ ॥

અમર્ષણશ્ચ કૌન્તેયો દૃઢવૈરશ્ચ પાણ્ડવઃ ।
અનર્મહાસી સોન્માદસ્તિર્યક્પ્રેક્ષી મહાસ્વનઃ ॥

મહાવેગો મહોત્સાહો મહાબાહુર્મહાબલઃ ।
મન્દાનાં મમ પુત્રાણાં યુદ્ધેનાન્તં કરિષ્યતિ ॥

ઉરુગ્રાહગૃહીતાનાં ગદાં બિભ્રદ્વૃકોદરઃ ।
કુરૂણામૃષભો યુદ્ધે દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ ॥

અષ્ટાશ્રિમાયસીં ઘોરાં ગદાં કાઞ્ચનભૂષણામ્ ।
મનસાહં પ્રપશ્યામિ બ્રહ્મદણ્ડમિવોદ્યતમ્ ॥

યથા મૃગાણાં યૂથેષુ સિંહો જાતબલશ્ચરેત્ ।
મામકેષુ તથા ભીમો બલેષુ વિચરિષ્યતિ ॥

સર્વેષાં મમ પુત્રાણાં સ એકઃ ક્રૂરવિક્રમઃ ।
બહ્વાશી વિપ્રતીપશ્ચ બાલ્યેપિ રભસઃ સદા ॥

ઉદ્વેપતે મે હૃદયં યે મે દુર્યોધનાદયઃ ।
બાલ્યેઽપિ તેન યુદ્ધ્યન્તો વારણેનેવ મર્દિતાઃ ॥

તસ્ય વીર્યેણ સન્ક્લિષ્ટા નિત્યમેવ સુતા મમ ।
સ એવ હેતુર્ભેદસ્ય ભીમો ભીમપરાક્રમઃ ॥

ગ્રસમાનમનીકાનિ નરવારણવાજિનામ્ ।
પશ્યામીવાગ્રતો ભીમં ક્રોધમૂર્છિતમાહવે ॥

અસ્ત્રે દ્રોણાર્જુનસમં વાયુવેગસમં જવે ।
મહેશ્વરસમં ક્રોધે કો હન્યાદ્ભીમમાહવે ॥

સઞ્જયાચક્ષ્વ મે શૂરં ભીમસેનમમર્ષણમ્ . 5-51-15બ્ ॥ યેઽહં યત્તેન રિપુઘાતિના ।
॥ . સર્વે પુત્રાઃ મમ મનસ્વિના ॥

યેન ભીમબલા યક્ષા રાક્ષસાશ્ચ પુરા હતાઃ ।
કથં તસ્ય રણે વેગં માનુષઃ પ્રસહિષ્યતિ ॥

ન સ જાતુ વશે તસ્થૌ મમ બાલ્યેઽપિ સઞ્જય ।
કિં પુનર્મમ દુષ્પુત્રૈઃ ક્લિષ્ટઃ સમ્પ્રતિ પાણ્ડવઃ ॥

નિષ્ઠુરો રોષણોઽત્યર્થં ભજ્યેતાપિ ન સન્નમેત્ ।
તિર્યક્પ્રેક્ષીં સંહતભ્રૂઃ કથં શામ્યેદ્વૃકોદરઃ ॥

શૂરસ્તથાઽપ્રતિબલો ગૌરસ્તાલ ઇવોન્નતઃ ।
પ્રમાણતો ભીમસેનઃ પ્રાદેશેનાધિકોઽર્જુનાત્ ॥

જવેન વાજિનોઽત્યેતિ બલેનાન્ત્યેતિ કુઞ્જરાન્ ।
અવ્યક્તજલ્પી મધ્વક્ષો મધ્યમઃ પાણ્ડવો બલી ॥

ઇતિ બાલ્યે શ્રુતઃ પૂર્વં મયા વ્યાસમુખાત્પુરા ।
રૂપતો વીર્યતશ્ચૈવ યાથાતથ્યેન પાણ્ડવઃ ॥

આયસેન સ દણ્ડેન રથન્નાગાન્નરાન્હયાન્ ।
હનિષ્યતિ રણે ક્રુદ્ધો રૌદ્રઃ ક્રૂરપરાક્રમઃ ॥

અમર્ષી નિત્યસંરબ્ધો ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
મયા તાત પ્રતીપાનિ કુર્વન્પૂર્વં વિમાનિતઃ ॥

નિષ્કર્ણામાયસીં સ્થૂલાં સુપાર્શ્વાં કાઞ્ચનીં ગદામ્ ।
શતઘ્નીં શતનિર્હાદાં કથં શક્ષ્યન્તિ મે સુતાઃ ॥

અપારમપ્લવાગાધં સમુદ્રં શરવેધનમ્ ।
ભીમસેનમયં દુર્ગં તાત મન્દાસ્તિતીર્ષવઃ ॥

ક્રોશતો મે ન શ્રૃણ્વન્તિ બાલાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ ।
વિષમં ન હિ મન્યન્તે પ્રાપતં મધુદર્શિનઃ ॥

સંયુગે યે ગમિષ્યન્તિ નરરૂપેણ મૃત્યુના ।
નિયતં ચોદિતા ધાત્રા સિંહેનેવ મહામૃગાઃ ॥

શૈક્યાં તાત ચતુષ્કિષ્કું ષડશ્રિમમિતૌજસમ્ ।
પ્રહિતાં દુઃખસંસ્પર્શાં કથં શક્ષ્યન્તિ મે સુતાઃ ॥

ગદાં ભ્રામયતસ્તસ્ય ભિન્દતો હસ્તિમસ્તકાન્ ।
સૃક્કિણી લેલિહાનસ્ય બાષ્પમુત્સૃજતો મુહુઃ ॥

ઉદ્દિશ્ય નાગાન્પતતઃ કુર્વતો ભૈરવાન્રવાન્ ।
પ્રતીપં પતતો મત્તાન્કુઞ્જરાન્પ્રતિ ગર્જતઃ ॥

વિગાહ્ય રથમાર્ગેષુ વરાનુદ્દિશ્ય નિઘ્નતઃ ।
અગ્નેઃ પ્રજ્વલિતસ્યેવ અપિ મુચ્યેત મે પ્રજા ॥

વીથીં કુર્વન્મહાબાહુર્દ્રાવયન્મમ વાહિનીમ્ ।
નૃત્યન્નિવ ગદાપાણિર્યુગાન્તં દર્શયિષ્યતિ ॥

પ્રભિન્ન ઇવ માતઙ્ગઃ પ્રભઞ્જન્પુષ્પિતાન્દ્રુમાન્ ।
પ્રવેક્ષ્યતિ રણે સેનાં પુત્રાણાં મે વૃકોદરઃ ॥

કુર્વન્રથાન્વિપુરુષાન્વિસારથિહયધ્વજાન્ ।
આરુજન્પુરુષવ્યાઘ્રો રથિનઃ સાદિનસ્તથા ॥

ગઙ્ગાવેગ ઇવાનૂપાંસ્તીરજાન્વિવિધાન્દ્રુમાન્ ।
પ્રભઙ્ક્ષ્યતિ રણે સેનાં પુત્રાણાં મમ સઞ્જય ॥

વધં નૂનં ગમિષ્યન્તિ ભીમસેનભયાર્દિતાઃ ।
મમ પુત્રાશ્ચ ભૃત્યાશ્ચ રાજાનશ્ચૈવ સઞ્જય ॥

યેન રાજા મહાવીર્યઃ પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં પુરા ।
વાસુદેવસહાયેન જરાસન્ધો નિપાતિતઃ ॥

કૃત્સ્નેયં પૃથિવી દેવી જરાસન્ધેન ધીમતા ।
માગધેન્દ્રેણ બલિના વશે કૃત્વા પ્રતાપિતા ॥

ભીષ્મપ્રતાપાત્કુરવો નયેનાન્ધકવૃષ્ણયઃ ।
યન્ન તસ્ય વશે જગ્મુઃ કેવલં દૈવમેવ તત્ ॥

સ ગત્વા પાણ્ડુપુત્રેણ તરસા બાહુશાલિના ।
અનાયુધેન વીરેણ નિહતઃ કિં તતોઽધિકમ્ ॥

દીર્ઘકાલસમાસક્તં વિશમાશીવિષો યથા ।
સ મોક્ષ્યતિ રણે તેજઃ પુત્રેષુ મમ સઞ્જય ॥

મહેન્દ્ર ઇવ વજ્રેણ દાનવાન્દેવસત્તમઃ ।
ભીમસેનો ગદાપાણિઃ સૂદયિષ્યતિ મે સુતાન્ ॥

અવિષહ્યમનાવાર્યં તીવ્રવેગપરાક્રમમ્ ।
પશ્યામીવાતિતામ્રાક્ષમાપતન્તં વૃકોદરમ્ ॥

અગદસ્યાપ્યધનુષો વિરથસ્ય વિવર્મણઃ ।
બાહુભ્યાં યુધ્યમાનસ્ય કસ્તિષ્ઠેદગ્રતઃ પુમાન્ ॥

ભીષ્મો દ્રોણશ્ચ વિપ્રોઽયં કૃપઃ શારદ્વતસ્તથા ।
જાન્ત્યેતે યથૈવહં વીર્યજ્ઞસ્તસ્ય ધીમતઃ ॥

આર્યવ્રતં તુ જાનન્તઃ સઙ્ગરાન્તં વિધિત્સવઃ ।
સેનામુખેષુ સ્થાસ્યન્તિ મામકાનાં નરર્ષભાઃ ॥

બલીયઃ સર્વતો દિષ્ટં પુરુષસ્ય વિશેષતઃ ।
પશ્યન્નપિ જયં તેષાં ન નિયચ્છામિ યત્સુતાન્ ॥

તે પુરાણં મહેષ્વાસા માર્ગમૈન્દ્રં સમાસ્થિતાઃ ।
ત્યક્ષ્યન્તિ તુમુલે પ્રાણાન્રક્ષન્તઃ પાર્થિવં યશઃ ॥

યથૈષાં મામકાસ્તાત તથૈષાં પાણ્ડવા અપિ ।
પૌત્રા ભીષ્મસ્ય શિષ્યાશ્ચ દ્રોણસ્ય ચ કૃપસ્ય ચ ॥

યે ત્વસ્મદાશ્રયં કિઞ્ચિદ્દત્તમિષ્ટં ચ સઞ્જય ।
તસ્યાપચિતિમાર્યત્વાત્કર્તારઃ સ્થવિરાસ્ત્રયઃ ॥

આદદાનસ્ય શસ્ત્રં હિ ક્ષત્રધર્મં પરીપ્સતઃ ।
નિધનં ક્ષત્રિયસ્યાજૌ વરમેવાદ્દુરુત્તમમ્ ॥

સ વૈ શોચામિ સર્વાન્વૈ યે યુયુત્સન્તિ પાણ્ડવૈઃ ।
વિક્રુષ્ટં વિદુરોણાદૌ તદેતદ્ભયમાગતમ્ ॥

ન તુ મન્યે વિઘાતાય જ્ઞાનં દુઃખસ્ય સઞ્જય ।
ભવત્યતિબલં હ્યેતજ્જ્ઞાનસ્યાપ્યુપઘાતકમ્ ॥

ઋષયો હ્યપિ નિર્મુક્તાઃ પશ્યન્તો લોકસઙ્ગ્રહાન્ ।
સુખૈર્ભવન્તિ સુખિનસ્તથા દુઃખેન દુઃખિતાઃ ॥

કિં પુનર્મોહમાસક્તસ્તત્ર તત્ર સહસ્રધા ।
પુત્રેષુ રાજ્યદારેષુ પૌત્રેષ્વપિ ચ બન્ધુષુ ॥

સંશયે તુ મહત્યસ્મિન્કિં નુ મે ક્ષમમુત્તરમ્ ।
વિનાશં હ્યેવ પશ્યામિ કુરૂણામનુચિન્તતયન્ ॥

દ્યૂતપ્રમુખમાભાતિ કુરૂણાં વ્યસનં મહત્ ।
મન્દેનૈશ્વર્યકામેન લોભાત્પાપમિદં કૃતમ્ ॥

મન્યે પર્યાયધર્મોઽયં કાલસ્યાત્યન્તગામિનઃ ।
ચક્રે પ્રધિરિવાસક્તો નાસ્ય શક્યં પલાયિતુમ્ ॥

કિં નુ કુર્યાં કથં કુર્યાં ક્વ નુ ગચ્છામિ સઞ્જય ।
એતે નશ્યન્તિ કુરવો મન્દાઃ કાલવશં ગતાઃ ॥

અવશોઽહં તદા તાત પુત્રાણાં નિહતે શતે ।
શ્રોષ્યામિ નિનદં સ્ત્રીણાં કથં માં મરણં સ્પૃશેત્ ॥

યથા નિદાઘે જ્વલનઃ સમદ્ધો દહેત્કક્ષં વાયુના ચોદ્યમાનઃ ।
ગદાહસ્તઃ પાણ્ડવો વૈ તથૈવ હન્તા મદીયાન્સહિતોઽર્જુનેન ॥