મહાભારત · અધ્યાય 5.26

કાં નુ વાચં સઞ્જય મે શૃણોષિ । યુદ્ધૈષિણીં યેન યુદ્ધાદ્બિભેષિ ।
અયુદ્ધં વૈ તાત યુદ્ધાદ્ગરીયઃ કસ્તલ્લબ્ધ્વા જાતુ યુદ્ધ્યેત સૂત ॥

અકુર્વતશ્ચેત્પુરુષસ્ય સઞ્જય સિદ્ધ્યેત્સઙ્કલ્પો મનસા યં યમિચ્છેત્ ।
ન કર્મ કુર્યાદ્વિદિતં મમૈત- દન્યત્ર યુદ્ધાદ્બહુ યલ્લઘીયઃ ॥

કુતો યુદ્ધં જાતુ નરોઽવગચ્છે- ત્કો દેવશપ્તો હિ વૃણીત યુદ્ધમ્ ।
સુખૈષિણઃ કર્મ કુર્વન્તિ પાર્થા ધર્માદહીનં યચ્ચ લોકસ્ય પથ્યમ્ ॥

ધર્મોદયં સુખમાશંસમાનાઃ કૃચ્છ્રોપાયં તત્ત્વતઃ કર્મ દુઃખમ્ ।
સુખં પ્રેપ્સુર્વિજિઘાંસુશ્ચ દુઃખં કર્મારભેદ્યચ્ચ ધર્માનપેતમ્ ॥

ક ઇન્દ્રિયાણાં પ્રીતિવશાનુરાનાં કર્માભિજ્ઞઃ સ્વશરીરં દુનોતિ ।
યયા પ્રમુક્તો ન કરોતિ દુઃખં તૃષ્ણાં ત્યજેત્સર્વધર્માદપેતામ્ ॥

યથેધ્યમાનસ્ય સમિદ્ધતેજસો ભૂયો બલં વર્ધતે પાવકસ્ય ।
કામાર્થલાભેન તથૈવ ભૂયો ન તૃપ્યતે સર્પિષેવાગ્નિરિદ્ધઃ . સમ્પશ્યેમં ભોગચયં મહાન્તં સહાસ્માભિર્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય રાજ્ઞઃ ॥

નાશ્રેયાનીશ્વરો વિગ્રહાણાં નાશ્રેયાન્વૈ ગીતશબ્દં શ્રૃણોતિ ।
નાશ્રેયાન્વૈ સેવતે માલ્યગન્ધા- ન્ન ચાપ્યશ્રેયાનનુલેપનાનિ ॥ નાશ્રેયાન્વૈ પ્રાવારાન્સંવિવસ્તે કથં ત્વસ્માન્સમ્પ્રણુદેત્કુરુભ્યઃ ॥

અત્રૈવ સ્યાદવુધસ્યૈવ કામઃ ।
પ્રાયઃ શરીરે હૃદયં દુનોતિ ॥

સ્વયં રાજા વિષમસ્થઃ પરેષુ સામર્થ્યમન્વિચ્છતિ તન્ન સાધુ ।
યથાઽત્મનઃ પશ્યતિ વૃત્તમેવ તથા પરેતામપિ સોઽભ્યુપૈતિ ॥

આસન્નમગ્નિં તુ નિદાઘકાલે ગમ્ભીરકક્ષે ગહને વિસૃજ્ય ।
યથા વિવૃદ્ધં વાયુવશેન શોચે- ત્ક્ષેમં મુમુક્ષુઃ શિશિરવ્યપાયે ॥

પ્રાપ્તૈશ્વર્યો ધૃતરાષ્ટ્રોઽદ્ય રાજા લાલપ્યતે સઞ્જય કસ્ય હેતોઃ ।
પ્રગૃહ્ય દુર્બુદ્ધિમનાર્જવે રતં પુત્રં મન્દં મૂઢમમન્ત્રિણં તુ ॥

અનાપ્તવચ્ચાપ્તતમસ્ય વાચઃ સુયોધનો વિદુરસ્યાવમત્ય ।
સુતસ્ય રાજા ધૃતરાષ્ટ્રઃ પ્રિયૈષી સમ્બુધ્યમાનો વિશતેઽધર્મમેવ ॥

મેધાવિનં હ્યર્થકામં કુરૂણાં બહુશ્રુતં વાગ્મિનં શીલવન્તમ્ ।
સ તં રાજા ધૃતરાષ્ટ્રઃ કુરુભ્યો ન સસ્માર વિદુરં પુત્રકામ્યાત્ ॥

માનઘ્નસ્યાસૌ માનકામસ્ય ચેર્ષોઃ સંરમ્ભિણશ્ચાર્થધર્માતિગસ્ય ।
દુર્ભાષિણો મન્યુવશાનુગસ્ય કામાત્મનો દૌર્હૃદૈર્ભાવિતસ્ય ॥

અનેયસ્યાશ્રેયસો દીર્ઘમન્યો- ર્મિત્રદ્રુહઃ સઞ્જય પાપબુદ્ધેઃ ।
સુતસ્ય રાજા ધૃતરાષ્ટ્રઃ પ્રિયૈષી પ્રપશ્યમાનઃ પ્રાજહાદ્ધર્મકામૌ ॥

તદૈવ મે સઞ્જય દીવ્યતોઽભૂ- ન્મતિઃ કુરૂણામાગતઃ સ્યાદભાવઃ ।
કાવ્યાં વાચં વિદુરો ભાષમાણો ન વિન્દતે યદ્ધાર્તરાષ્ટ્રાત્પ્રશંસામ્ ॥

ક્ષત્તુર્યદા નાન્વવર્તન્ત બુદ્ધિં કૃચ્છ્રં કુરૂન્સૂત તદાઽભ્યાજગામ ।
યાવત્પ્રજ્ઞામન્વવર્તન્ત તસ્ય તાવત્તેષાં રાષ્ટ્રવૃદ્ધિર્બભૂવ ॥

તદર્થલુબ્ધસ્ય નિબોધ મેઽદ્ય યે મન્ત્રિણો ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૂત ।
દુઃશાસનઃ શકુનિઃ સૂતપુત્રો ગાવલ્ગણે પશ્ય સમ્મોહમસ્ય ॥

સોઽહં ન પશ્યામિ પરીક્ષમાણઃ કથં સ્વસ્તિ સ્યાત્કુરુસૃઞ્જયાનામ્ ।
આત્તૈશ્વર્યો ધૃતરાષ્ટ્રઃ પરેભ્યઃ પ્રવ્રાજિતે વિદુરે દીર્ઘદૃષ્ટૌ ॥

આશંસતે વૈ ધૃતરાષ્ટ્રઃ સપુત્રો મહારાજ્યમસપત્નં પૃથિવ્યામ્ ।
તસ્મિઞ્શમઃ કેવલં નોપલભ્યઃ સર્વં સ્વકં મદ્ગતે મન્યતેઽર્થમ્ ॥

યત્તત્કર્ણો મન્યતે પારણીયં યુદ્ધે ગૃહીતાયુધમર્જુનં વૈ ।
આસંશ્ચ યુદ્ધાનિ પુરા મહાન્તિ કથં કર્ણો નાભવદ્દ્વીપ એષામ્ ॥

કર્ણશ્ચ જાનાતિ સુયોધનશ્ચ દ્રોણશ્ચ જાનાતિ પિતામહશ્ચ ।
અન્યે ચ યે કુગ્વસ્તત્ર સન્તિ યથાઽર્જુનાન્નામ્ત્યપરો ધનુર્ધરઃ ॥

જાનન્ત્યેતન્કુરવઃ સર્વ એવ યે ચાપ્યન્યે ભૂમિપાલાઃ સમેતાઃ ।
દુર્યોધને રાજ્યમિહાભવદ્યથા અરિન્દમે ફાલ્ગુનેઽવિદ્યમાને ॥

તેનાનુબન્ધં મન્યતે ધાર્તરાષ્ટ્રઃ શક્યં હર્તું પાણ્ડવાનાં મમત્વમ્ ।
કિરીટિના તાલમાત્રાયુધેન તદ્વેદિના સંયુગં તત્ર ગત્વા ॥

ગાણ્ડીવવિષ્ફારિતશબ્દમાત્રં શ્રુત્વૈવ તે ધાર્તરાષ્ટ્રા મ્રિયન્તે ।
ક્રુદ્ધં ન ચેદીક્ષતે ભીમસેનં સુયોધનો મન્યતે સિદ્ધમર્થમ્ ॥

ઇન્દ્રોઽપ્યેતન્નોત્સહેત્તાત હર્તુ- મૈશ્વર્યં નો જીવતિ ભીમસેને ।
ધનઞ્જયે નકુલે ચૈવ સૂત તથા વીરે સહદેવેઽસહિષ્ણૌ ॥

સચેદેતાં પ્રતિપદ્યેત બુદ્ધિં વૃદ્ધો રાજા સહ પુત્રેણ સૂત ।
એવં રણે પાણ્ડવકોપદગ્ધા ન નશ્યેયુઃ સઞ્જય ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ ॥

જાનામિ ત્વં ક્લેશમસ્માસુ વૃત્તં ત્વાં પૂજયન્મઞ્જયાહં ક્ષમેયમ્ ।
વચ્ચાસ્માકં કૌરવૈર્ભૃતપૂર્વં યા નો વૃત્તિધાર્તરાષ્ટ્રે તદાઽસીત્ ॥

અદ્યાપિ સા તત્ર તથૈવ વર્તતાં યાન્તિ ગમિષ્યામિ યથા ન્વમાત્થ ।
દ્વન્દ્રાપ્રવ્યે ભવતુ મમૈવ રાજ્યં સૂયોધનો યચ્છતુ ભાગ્નાગ્ર્યઃ ॥