મહાભારત · અધ્યાય 5.105

ગરુડસ્તત્ર શુશ્રાવ યથાવૃત્તં મહાબલઃ ।
આયુઃપ્રદાનં શક્રેણ કૃતં નાગસ્ય ભારત ॥

પક્ષવાતેન મહતા રુદ્ધ્વા ત્રિભુવનં ખગઃ ।
સુપર્ણઃ પરમક્રુદ્ધો વાસવં સમુપાદ્રવત્ ॥
ગરુડ ઉવાચ ।

ભગવન્કિમવજ્ઞાનાદ્વૃત્તિઃ પ્રતિહતા મમ ।
કામકારવરં દત્ત્વા પુનશ્ચલિતવાનસિ ॥

નિસર્ગાત્સર્વભૂતાનાં સર્વભૂતેશ્વરેણ મે ।
આહારો વિહિતો ધાત્રા કિમર્થં વાર્યતે ત્વયા ॥

વૃતશ્ચૈષ મહાનાગઃ સ્થાપિતઃ સમયશ્ચ મે ।
અનેન ચ મયા દેવ ભર્તવ્યઃ પ્રસવો મહાન્ ॥

એતસ્મિંસ્તુ તથાભૂતે નાન્યં હિંસિતુમુત્સહે ।
ક્રીડસે કામકારેણ દેવરાજ યથેચ્છકમ્ ॥

સોઽહં પ્રાણાન્વિમોક્ષ્યામિ તથા પરિજનો મમ ।
યે ચ ભૃત્યા મમ ગૃહે પ્રીતિમાન્ભવ વાસવ ॥
કણ્વ ઉવાચ ।

શ્રુત્વા સુપર્ણવચનં સુમુખો દુર્મુખસ્તદા । ત્યક્ત્વા રૂપં વિવર્ણસ્તુ સર્પરૂપધરોઽભવત્ ।
ગત્વા વિષ્ણુસમીપં તુ પાદપીઠં સમાશ્લિષત્ ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

ન મત્કૃતં વૈનતેય ન માં ક્રોદ્ધું ત્વમર્હસિ । દત્તાભયઃ સ સુમુખો વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
શ્રત્વા પુરન્દરેણોક્તમુવાચ વિનતાસુતઃ ॥

એતચ્ચૈવાહમર્હામિ ભૂયશ્ચ બલવૃત્રહન્ ।
ત્રૈલોક્યસ્યેશ્વરો યોઽહં પરભૃત્યત્વમાગતઃ ॥

ત્વયિ તિષ્ઠતિ દેવેશ ન વિષ્ણુઃ કારણં મમ ।
ત્રૈલોક્યરાજરાજ્યં હિ ત્વયિ વાસવ શાશ્વતમ્ ॥

મમાપિ દક્ષસ્ય સુતા જનની કશ્યપઃ પિતા ।
અહમત્યુત્સહે લોકાન્સમન્તાદ્વોઢુમોજસા ॥

અસહ્યં સર્વભૂતાનાં મમાપિ વિપુલં બલમ્ ।
મયાઽપિ સુમહત્કર્મ કૃતં દૈતેયવિગ્રહે ॥

શ્રુતશ્રીઃ શ્રુતસેનશ્ચ વિવસ્વાન્રોચનામુખઃ ।
પ્રસ્રુતઃ કાલકાક્ષશ્ચ મયાઽપિ દિતિજા હતાઃ ॥

યત્તુ ધ્વજસ્થાનગતો યત્નાત્પરિચરામ્યહમ્ ।
વહામિ ચૈવાનુજં તે તેન મામવમન્યસે ॥

કોઽન્યો ભારસહો હ્યસ્તિ કોઽન્યોસ્તિ બલવત્તરઃ ।
મયા યોઽહં વિશિષ્ટઃ સન્વહામીમં સબાન્ધવં ॥

અવજ્ઞાય તુ યત્તેઽહં ભોજનાદ્વ્યપરોપિતઃ ।
તેન મે ગૌરવં નષ્ટં ત્વત્તશ્ચાસ્માચ્ચ વાસવ ॥

અદિત્યાં ય ઇમે જાતા બલવિક્રમશાલિનઃ ।
ત્વમેષાં કિલ સર્વેષાં બલેન બલવત્તરઃ ॥

સોઽહં પક્ષૈકદેશેન વહામિ ત્વાં ગતક્લમઃ ।
વિમૃશ ત્વં શનૈસ્તાત કોઽન્વત્ર બલવાનિતિ ॥
કણ્વ ઉવાચ ।

સ તસ્ય વચનં શ્રુત્વા ખગસ્યોદર્કદારુણમ્ ।
અક્ષોભ્યં ક્ષોભયંસ્તાર્ક્ષ્યમુવાચ રથચક્રભૃત્ ॥

ગરુત્મન્મન્યસેત્માનં બલવન્તં સુદુર્બલમ્ ।
અલમસ્મત્સમક્ષં તે સ્તોતુમાત્માનમણ્ડજ ॥

ત્રૈલોક્યમપિ મે કૃત્સ્નમશક્તં દેહધારણે ।
અહમેવાત્મનાત્માનં વહામિ ત્વાં ચ ધારયે ॥

ન ત્વં વહસિ માં દોર્ભ્યાં મોઘં તવ વિકત્થનમ્ . ઇમં તાવન્મમૈકં ત્વં બાહું સવ્યેતરં વહ ।
યદ્યેનં ધારયસ્યેકં સફલં તે વિકત્થિતમ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાંસ્તસ્ય સ્કન્ધે બાહું સમાસજત્ . આરોપિતં સમુદ્વોઢું ભારં તં નાશકદ્બલાત્ ।
નિપપાત સ ભારાર્તો વિહલો નષ્ટચેતનઃ ॥

યાવાન્હિ ભારઃ કૃત્સ્નાયાઃ પૃથિવ્યાઃ પર્વતૈઃ સહ ।
એકસ્યા દેહશાખાયાસ્તાવદ્ભારમમન્યત ॥

ન ત્વેનં પીડયામાસ બલેન બલવત્તરઃ ।
તતો હિ જીવિતં તસ્ય ન વ્યનીનશદચ્યુતઃ ॥

વ્યાત્તાસ્યઃ સ્રસ્તકાયશ્ચ વિચેતા વિહ્વલઃ ખગઃ ।
મુમોચ પત્રાણિ તદા ગુરુભારપ્રપીડિતઃ ॥

સ વિષ્ણું શિરસા પક્ષી પ્રણમ્ય વિનતાસુતઃ ।
વિચેતા વિહ્વલો દીનઃ કિઞ્ચિદ્વચનમબ્રવીત્ ॥

ભગવઁલ્લોકસારસ્ય સદૃશેન વપુષ્મતા ।
ભુજેન સ્વૈરમુક્તેન નિષ્પિષ્ટોઽસ્મિ મહીતલે ॥

ક્ષન્તુમર્હસિ મે દેવ વિહ્વલસ્યાલ્પચેતસઃ ।
બલદાહવિદગ્ધસ્ય પક્ષિણો ધ્વજવાસિનઃ ॥

ન હિ જ્ઞાતં બલં દેવ મયા તે પરમ વિભો ।
તેન મન્યામ્યહં વીર્યમાત્મનો ન સમં પરૈઃ ॥
કણ્વ ઉવાચ ।

તતશ્ચક્રે સ ભગવાન્પ્રસાદં વૈ ગરુત્મતઃ ।
મૈવં ભૂય ઇતિ સ્નેહાત્તદા ચૈનમુવાચ હ ॥

પાદાઙ્ગુષ્ઠેન ચિક્ષેપ સુમુખં ગરુડોરસિ ।
તતઃ પ્રભૃતિ રાજેન્દ્ર સહસર્પેણ વર્તતે ॥

એવં વિષ્ણુબલાક્રાન્તો ગર્વનાશમુપાગતઃ ।
ગરુડો બલવાન્રાજન્વૈનતેયો મહાયશાઃ ॥
કણ્વ ઉવાચ ।

તથા ત્વમપિ ગાન્ધારે યાવત્પાણ્ડુસુતાન્રણે ।
નાસાદયસિ તાન્વીરાંસ્તાવજ્જીવસિ પુત્રક ॥

ભીમઃ પ્રહરતાં શ્રેષ્ઠો વાયુપુત્રો મહાબલઃ ।
ધનઞ્જયશ્ચેન્દ્રસુતો ન હન્યાતાં તુ કં રણે ॥

વિષ્ણુર્વાયુશ્ચ શક્રશ્ચ ધર્મસ્તૌ ચાશ્વિનાવુભૌ ।
એતે દેવાસ્ત્વયા કેન હેતુના વીક્ષિતું ક્ષમાઃ ॥

તદલં તે વિરોધેન શમં ગચ્છ નૃપાત્મજ ।
વાસુદેવેન તીર્થેન કુલં રક્ષિતુમર્હસિ ॥

પ્રત્યક્ષદર્શી સર્વસ્ય નારદોઽયં મહાતપાઃ ।
માહાત્મ્યસ્ય તદા વિષ્ણોઃ સોઽયં ચક્રગદાધરઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

દુર્યોધનસ્તુ તચ્છ્રુત્વા નિશ્વસન્ભૃકુટીમુખઃ ।
રાધેયમભિસમ્પ્રેક્ષ્ય જહાસ સ્વનવત્તદા ॥

કદર્થીકૃત્ય તદ્વાક્યમૃષેઃ કણ્વસ્ય દુર્મતિઃ ।
ઊરું ગજકરાકારં તાડયન્નિદમબ્રવીત્ ॥

યથૈવેશ્વરસૃષ્ટોઽસ્મિ યદ્ભાવિ યા ચ મે ગતિઃ ।
તથા મહર્ષે વર્તામિ કિં પ્રલાપઃ કરિષ્યતિ ॥

તતઃ કણ્વોઽબ્રવીત્ક્રુદ્ધો દુર્યોધનમપણ્ડિતમ્ . યસ્માદૂકં તાડયસિ ઊરૌ મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ॥