મહાભારત · અધ્યાય 4.78

તતસ્ત્રયોદશે વર્ષે નિવૃત્તે પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ ।
ઉપપ્લાવ્યે વિરાટસ્ય વાસં ચક્રુઃ પુરોત્તમે ॥

દૂતાન્મિત્રેષુ સર્વેષુ જ્ઞાતિસમ્બન્ધિકેષ્વપિ ।
પ્રેષયામાસ કૌન્તેયો વિરાટશ્ચ મહીપતિઃ ॥

તેષુ તત્રોપવિષ્ટેષુ પ્રેષિતેષુ તતસ્તતઃ ।
તત્રાગમન્મહાબાહુર્વનમાલી બલાનુજઃ ॥

તસ્મિન્કાલે નિશમ્યાથ દૂતવાક્યં જનાર્દનઃ । દયિતં સ્વસ્ત્રિયં પુત્રં સુભદ્રાયાઃ સુમાનિતમ્ ।
અભિમન્યું સમાદાય રામેણ સહિતસ્તદા ॥

સર્વયાદવમુખ્યૈશ્ચ સંવૃતઃ પરવીરહા ।
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્વિરાટનગરં યયૌ ॥

કૃતવર્મા ચ હાર્દિક્યો યુયુધાનશ્ચ સાત્યકિઃ । અનાધૃષ્ટિસ્તથાઽક્રૂરઃ સામ્બો નિશઠ એવ ચ ।
પ્રદ્યુમ્નશ્ચ મહાબાહુરુલ્મુકશ્ચ મહાબલઃ ॥

અભિમન્યુમુપાદાય સહ માત્રા પરન્તપાઃ ।
કૃષ્ણેન સહિતાઃ સર્વે પાણ્ડવાન્દ્રષ્ટુમાગતાઃ ॥

ઇન્દ્રસેનાદયશ્ચૈવ રથૈસ્તૈઃ સુસમાહિતૈઃ ।
ઉપેયુઃ સહિતાઃ સર્વે પરિસંવત્સરોષિતાઃ ॥

દશનાગસહસ્રાણિ હયાનાં દ્વિગુણં તથા ।
રથાનાં નિયુતં પૂર્ણં નિખર્વં ચ પદાતયઃ ॥

વૃષ્ણ્યન્ધકાશ્ચ શતશો ભોજાશ્ચ પરમૌજસઃ ।
અન્યુર્વૃષ્ણિશાર્દૂલં વાસુદેવં મહાબલમ્ ॥

વાસુદેવં તથાઽયાન્તં શ્રુત્વા પાણ્ડુસુતાસ્તદા ।
માત્સ્યેન સહિતાઃ સર્વે પ્રત્યુદ્યાતા જનાર્દનમ્ ॥

શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્મઙ્ગલૈશ્ચ જનાર્દનમ્ . વવન્દુર્મુદિતાઃ સર્વે પાદયોસ્તસ્ય પાણ્ડવાઃ ।
માત્સ્યેન સહિતાઃ સર્વે આનન્દાશ્રુપરિપ્લુતાઃ ॥
પાણ્ડવા ઊચુઃ ।

તવ કૃષ્ણ પ્રસાદાદ્વૈ વર્ષાણ્યેતાનિ સર્વશઃ ।
ત્રયોદશોપિ દાશાર્હ યથા સ સમયઃ કૃતઃ ॥

ઉષિતાઃ સ્મો જગન્નાથ ત્વં નાથો નો જનાર્દન ।
રક્ષસ્વ દેવદેવેશ ત્વામાર્ય શરણં ગતાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તાન્વન્દૂમાનાન્સહસા પરિષ્વજ્ય જનાર્દનઃ ।
વિરાટસ્ય સહાયાંસ્તાન્સર્વયાદવસંવૃતઃ ॥

યથાર્હં પૂજયામાસ મુદા પરમયા યુતઃ ।
વૃષ્ણિવીરાશ્ચ તાન્સર્વાન્યથાર્હં પ્રતિપેદિરે ॥

કૃષ્ણા ચ દેવકીપુત્રં વવન્દે પાદયોસ્તથા । તામુદ્યમ્ય સુકેશાન્તાં નયને પરિમૃજ્ય ચ ।
ઉવાચ વાક્યં દેવેશઃ સર્વયાદવસન્નિધૌ ॥

મા શોકં કુરુ કલ્યાણિ ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સમાહિતાન્ ।
અચિરાદ્ધાતયિત્વાઽહં પાર્થેન સહિતઃ ક્ષિતિમ્ ॥

યુધિષ્ઠિરાય દાસ્યામિ યાતુ તે માનસો જ્વરઃ ।
અભિમન્યુના ચ પાર્થેનરૌક્મિણેયેન તે શપે ॥

સત્યમેતદ્વચો મહ્યમવૈહિ ત્વમનિન્દિતે । ઇત્યુક્ત્વા તાં વિસૃજ્યાથ પ્રીયમાણો યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અન્વાસ્ત વૃષ્ણિશાર્દૂલઃ સહ વૃષ્ણ્યન્ધકૈસ્તથા ॥

કાશિરાજશ્ચ શૈબ્યશ્ચ ભજમાનૌ યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અક્ષૌહિણીભ્યાં સહિતાવાગતૌ પૃથિવીપતી ॥

અક્ષૌહિણીભિઃ પાઞ્ચાલસ્તિસૃભિશ્ચ મહાબલઃ ।
દ્રૌપદ્યાશ્ચ સુતા વીરાઃ શિખણ્ડી ચાપરાજિતઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ દુર્ધર્ષઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરઃ ।
ઉપપ્લાવ્યં યયુઃ શીઘ્રં પાણ્ડવાર્થે મહાબલાઃ ॥

તતઃ શતસહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ।
સમીપમભિવર્તન્તે યોધા યૌધિષ્ઠિરં બલમ્ ॥

સમુદ્રમિવ ધર્માન્તે સ્રોતઃશ્રેષ્ઠાઃ પૃથક્પૃથક્ । આપૂરયન્મહીપાલા યજ્વાનો ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
વેદાવભૃથસમ્પન્નાઃ શૂરાઃ સર્વે તનુત્યજઃ ॥

તાનાગતાનભિપ્રેક્ષ્ય પાર્થો જ્ઞાનભૃતાં વરઃ ।
પૂજયામાસ વિધિવદ્યથાર્હં રાજસત્તમાન્ ॥

પારિબર્હં દદૌ કૃષ્ણઃ પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ।
સ્ત્રિયો વાસાંસિ રત્નાનિ પૃથક્પૃથગનેકશઃ ॥

રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ નિવૃત્તે સમયે તથા । યથાંર્હ પાણ્ડવશ્રેષ્ઠૈરવર્તન્તાભિપૂજિતાઃ ।
આસન્પ્રહૃષ્ટમનસઃ પારિબર્હં દદુસ્તદા ॥

સર્વેષુ સમવેતેષુ રાજભિર્વૃષ્ણિભિઃ સહ ।
વિવાહો વિધવદ્રાજન્વવૃધે કુરુમાત્સ્યયોઃ ॥

તતઃ શઙ્ખા મૃદઙ્ગાશ્ચ ગોમુખા ડિણ્ડિમાસ્તદા ।
અભિમન્યોર્વિવાહે તુ નેદુર્માત્સ્યસ્ય વેશ્મનિ ॥

ઉચ્ચાવચાન્મૃગાઞ્જઘ્નુર્મેધ્યાંશ્ચ શતશસ્તથા ।
ભક્ષ્યાન્નભોજ્યપાનાનિ પ્રભૂતાન્યભ્યહારયન્ ॥

ગાયનાખ્યાનશીલાશ્ચ નટા વૈતાલિકાસ્તથા ।
સ્તુવન્તસ્તાનુપાતિષ્ઠન્સૂતાશ્ચ સહ માગધૈઃ ॥

સ્ત્રિયો વૃદ્ધાસ્તરુણ્યશ્ચ ઉત્સવે તસ્ય મઙ્ગલે ।
દ્રૌપદ્યન્તઃપુરે ચૈવ વિરાટસ્ય ગૃહે સ્ત્રિયઃ ॥

સુદેષ્ણાં તુ પુરસ્કૃત્ય મત્સ્યાનામપિ ચ સ્ત્રિયઃ ।
આજગ્મુશ્ચારુપીનાઙ્ગ્યઃ સુમૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ ॥

વર્ણોપપન્નાસ્તા નાર્યો રૂપવન્તયઃ સ્વલન્કૃતાઃ ।
સર્વાસામભવત્કૃષ્ણા રૂપેણ વપુષાઽધિકા ॥

પરિવાર્યોત્તરાં શ્લાઘ્યાં રાજપુત્રીમલન્કૃતામ્ ।
સુતામિવ મહેન્દ્રસ્ય પુરસ્કૃત્યોપતસ્થિરે ॥

ભૃઙ્ગારું તુ સમાદાય સૌવર્ણં જલપૂરિતમ્ । પાર્થસ્ય હસ્તે સહસા સુતામિન્દીવરેક્ષણામ્ ।
સ્નુષાર્થં પ્રાક્ષિપદ્વારિ વિરાટો વાહિનીપતિઃ ॥

તાં પ્રત્યગૃહ્ણાકૌન્તેયઃ સુતસ્યાર્થે મહામનાઃ ।
સૌભદ્રાશ્ચાનવદ્યાઙ્ગો વિરાટતનયાં તદા ॥

તત્રાતિષ્ઠદ્ગૃહીત્વા તુ રૂપમિન્દ્રાસ્ય ધારયન્ ।
સ્નુષાં તાં પરિગૃહ્ણાનઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

દ્રુપદશ્ચ વિરાટશ્ચ શિખણ્ડી ચ મહાબલઃ ।
યુયુધાનશ્ચ શૈબ્યશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ સાત્યકિઃ ॥

સપ્તૈતેઽક્ષૌહિણીપાલા યજ્વાનો ભૂરિદક્ષિણાઃ ।
પાણ્ડવં પરિવાર્યૈતે નિવેશં ચક્રિરે તદા ॥

તત્રસ્થાયાં તુ સેનાયાં માત્સ્યો ધર્મભૃતાંવરઃ ।
પ્રીતો દુહિતરં ગૃહ્ય પ્રદદાવભિમન્યવે ॥

પ્રતિગૃહ્યોત્તરાં પાર્થઃ પુરસ્કૃત્ય જનાર્દનમ્ ।
વિવાહં કારયામાસ સૌભદ્રસ્ય મહાત્મનઃ ॥

તતો વિવાહો વવૃધે સ્ફીતઃ સર્વગુણાન્વિતઃ ।
સૌભદ્રસ્યાદ્ભુતં કર્મ પિતુસ્તવ પિતુસ્તદા ॥

ધૌમ્યઃ શિષ્યૈઃ પરિવૃતો જુહાવાગ્નૌ વિધાનતઃ ।
અગ્નિં પ્રદક્ષિણીકુર્વન્સૌભદ્રઃ પાણિમગ્રહીત્ ॥

તતઃ પાર્થાય સંહૃષ્ટો માત્સ્યરાજો ધનં મહત્ ।
તસ્મૈ શતસહસ્રાણિ હયાનાં વાતરંહસામ્ ॥

દ્વે ચ નાગશતે મુખ્યે ધનં બહુવિધં તદા ।
પ્રાદાન્માત્સ્યપતિર્હૃષ્ટઃ કન્યાધનમનુત્તમમ્ ॥

પારિબર્હં ચ પાર્થેભ્યઃ પ્રદદૌ મત્સ્યપુઙ્ગવઃ ।
કૃષ્ણેન સહ કૌન્તેયઃ પ્રત્યગૃહ્ણાત્પ્રભૂતવત્ ॥

કૃતે વિવાહે તુ તદા ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ વિત્તં યદુપાહરદચ્યુતઃ ॥

ગોસહસ્રાણિ વસ્ત્રાણિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
ભૂષણાનિ ચ સર્વાણિ યાનાનિ શયનાનિ ચ ॥

નાગરાન્પ્રીતિભિર્દિવ્યૈસ્તર્પયામાસ ભૂપતિઃ ॥

તન્મહોત્સવસન્કાશં હૃષ્ટપુષ્ટજનાકુલમ્ ।
નગરં મત્સ્યરાજસ્ય શુશુભે ભરતર્ષભ ॥

પુરોહિતૈરમાત્યૈશ્ચ પૌરૈર્જાનપદૈઃ સહ । વિરાટો નૃપતિઃ શ્રીમાન્સૌભદ્રાયાભિમન્યવે ।
તાં સુતામુત્તરાં દત્ત્વા મુમુદે પરમં તદા ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

વૃત્તે વિવાહે હૃષ્ટાત્મા યદુવાચ યુધિષ્ઠિરઃ ।
તત્સર્વં કથયસ્વેહ કૃતવન્તો યદુત્તરમ્ ॥