મહાભારત · અધ્યાય 4.69

સ વિજિત્ય ધનં ચાપિ વિરાટો વાહિનીપતિઃ ।
પ્રાવિશન્નગરં હૃષ્ટશ્ચતુર્ભિઃ સહ પાણ્ડવૈઃ ॥

જિત્વા ત્રિગર્તાન્સન્ગ્રામે ગાશ્ચૈવાનાય્ય કેવલાઃ ।
અશોભત મહારાજઃ સહ પાર્થૈઃ શ્રિયા વૃતઃ ॥

તમાસનગત વીરં સુહૃદાં પ્રીતિવર્ધનમ્ ।
તપતસ્થુઃ પ્રકૃતયઃ સમન્તાદ્બ્રાહ્મણૈઃ સહ ॥

સભાજિતઃ સભાસદ્ભિઃ પ્રતિનન્દ્ય સ મત્સ્યરાટ્ ।
વિસર્જયામાસ તદા દ્વિજાંશ્ચ પ્રકૃતીસ્તથા ॥

તતઃ સ રાજા માત્સ્યાનાં વિરાટો વાહિનીપતિઃ । પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં રમ્યં સ્ત્રીશતૈરુપશોભિતમ્ ।
ઉત્તરં તત્ર નાપશ્યત્ક્વ યાત ઇતિ ચાબ્રવીત્ ॥

આચખ્યુસ્તત્ર સંહૃષ્ટાઃ સ્ત્રિયઃ કન્યાશ્ચ વેશ્મનિ ।
અન્તઃપુરચરાશ્ચૈવ કુરુભિર્ગોધનં હૃતમ્ ॥

તાઞ્જેતુમભિસંરબ્ધ એક એવાતિસાહસાત્ ।
બૃહન્નલાસહાયશ્ચ નિર્યાતઃ પૃથિવીઞ્જયઃ ॥

ઉપયાતાનતિરથાન્દ્રોણં શાન્તનવં કૃપમ્ ।
કર્ણં દુર્યોધનં ચૈવ દ્રોણપુત્રં ચ ષડ્રથાન્ ॥

તતો વિરાટઃ પરમાભિતપ્તઃ પુત્રં નિશમ્યૈકરથેન યાતમ્ ।
બૃહન્નલાસારથિમાજિમર્દનં પ્રોવાચ સર્વાનથ મન્ત્રિમુખ્યાન્ ॥

ગવાં શતસહસ્રાણિ ઉભિભૂય મમાત્મજમ્ ।
કુસ્વઃ કાલયન્તિ સ્મ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ ॥

તસ્માદ્ગચ્છતુ મે યોધા બલેન મહતા વૃતાઃ ।
ઉત્તરસ્ય પરીપ્સાર્થં યે ત્રિગર્તૈરવિક્ષતાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

હયાંશ્ચ નાગાંશ્ચ રથાંશ્ચ શીઘ્રં વાદિત્રસઙ્ઘાંશ્ચ તતઃ પ્રભૂતાન્ ।
પ્રસ્થાપયામાસ સુતસ્ય હેતો- ર્વિચિત્રચિત્રાભરણોપપન્નાન્ ॥

એવં સ રાજા માત્સ્યાનાં મહાનક્ષોહિણીપતિઃ ।
વ્યાદિદેશાથ સ ક્ષિપ્રં વાહિનીં ચતુરઙ્ગિણીમ્ ॥

કુમારમાશુ જાનીત યદિ જીવતિ વા નવા ।
યસ્ય યન્તા ગતઃ ષણ્ડો મન્યેઽહં સ ન જીવતિ ॥

તમબ્રવીદ્ધર્મસુતો વિરાટ- માર્તં વિદિત્વા કુરુભિઃ પ્રતપ્તમ્ ।
બૃહન્નલા સારથિશ્ચેન્નરેન્દ્ર પરે ન નેષ્યન્તિ તવાદ્ય ગાશ્ચ ॥

સર્વાન્મહીપાન્સહિતાન્કુરૂંશ્ચ તથૈવ દેવાસુરનાગયક્ષાન્ ।
અલં વિજેતું સમરે સુતસ્તે અનુષ્ઠિતઃ સારથિના હિ તેન ॥

સર્વથા કુરવશ્ચાપિ યે ચાન્યે વસુધાધિપાઃ ।
ત્રિગર્તાન્નિર્જિતાઞ્શ્રુત્વા ન સ્થાસ્યન્તિ કથઞ્ચન ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

અથોત્તરેણ પ્રહિતા દૂતાસ્તે શીઘ્રગામિનઃ ।
વિરાટનગરં પ્રાપ્ય જયં પ્રાવેદયંસ્તદા ॥

રાજાનં વૃતમાચખ્યુર્મન્ત્રિભિર્જયમુત્તમમ્ ।
પરાજયં કુરૂણાં ચ ઉપાયાન્તં તથોત્તરમ્ ॥

સર્વા વિનિર્જિતા ગાવઃ કુરવશ્ચ પરાજિતાઃ ।
ઉત્તરઃ સહ સૂતેન કુશલી ચ પરન્તપઃ ॥
કઙ્ક ઉવાચ ।

દિષ્ટ્યા તે નિર્જિતા ગાવઃ કુરવશ્ચ પરાજિતાઃ ।
દિષ્ટ્યા તે વિજયી પુત્રઃ શ્રૂયતે પાર્થિવર્ષભઃ ॥

નાદ્ભુતં ત્વિહ મન્યેઽહં યત્તે પુત્રોઽજયત્કુરૂન્ ।
ધ્રુવ એવ જયસ્તસ્ય યસ્ય યન્તા બૃહન્નલા ॥

દેવેન્દ્રસારથિશ્ચૈવ માતલિઃ ખ્યાતવિક્રમઃ ।
કૃષ્ણસ્ય સારથિશ્ચૈવ ન બૃહન્નલયા સમૌ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતો વિરાટો નૃપતિઃ સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહ । શ્રુત્વા તુ વિજયં તસ્ય કુમારસ્યામિતૌજસઃ ।
સન્તોષયિત્વા દૂતાંસ્તાન્ધનરત્નૈશ્ચ સર્વશઃ ॥

ગતે ત્વનુજને તસ્મિન્દૂતવાક્યં નિશમ્ય ચ ।
ઉત્તરસ્ય જયાત્પ્રીતો વિરાટઃ પ્રત્યભાષત ॥

રાજમાર્ગાઃ ક્રિયન્તાં વૈ પતાકાભિરલન્કૃતાઃ ।
પુષ્પોપહારૈરર્ચ્યતાં દેવતાશ્ચાપિ સર્વશઃ ॥

કુમારા યોધમુખ્યાશ્ચ ગણિકાશ્ચ સ્વલન્કૃતાઃ ।
વાદિત્રાણિ ચ સર્વાણિ પ્રત્યુદ્યાન્તુ સુતં મમ ॥

ભવન્તુ તે લબ્ધજયે સુતે મે પૌરાશ્ચ મર્ત્યાશ્ચ પરે ચ નાર્યઃ ।
તે શુક્લવસ્ત્રાઃ પ્રભવન્તુ માર્ગે સુગન્ધમાલ્યાભરણાશ્ચ નાર્યઃ ॥

ભજન્તુ સર્વા ગણિકાઃ સુતં મે નાર્યશ્ચ કન્યાઃ સહસૈનિકાશ્ચ ।
સ્વલન્કૃતાસ્તાઃ સુભગાઃ સુવેષાઃ પુત્રસ્ય પન્થાનમનુવ્રજન્તુ ॥

ઘણ્ટાપણવકાઃ શીઘ્રં મત્તમારુહ્ય કુઞ્જરમ્ ।
શૃઙ્ગાટકેષુ સર્વેષુ સમાખ્યાન્તુ જયં મમ્ ॥

ઉત્તરા ચ કુમારીભિર્બહ્વાભરણભૂષિતા ।
સખીં વિજિતસન્ગ્રામાં પ્રત્યુદ્યાતુ બૃહન્નલામ્ ॥

શ્રુત્વા તુ વચનં તસ્ય પાર્થિવસ્ય મહાત્મન ।
તથૈવ ચક્રુઃ સંહૃષ્ટાઃ પૌરાઃ સ્વસ્તિકપાણયઃ ॥

મૂતાશ્ચ સર્વે સહમાગધાશ્ચ હૃષ્ટા વિરાટસ્ય પુરે જનૌઘાઃ ।
ભેર્યશ્ચ તૂર્યાણિ ચ વારિજાશ્ચ વેપૈઃ પરાર્ધ્યૈઃ પ્રમદાજનાશ્ચ ॥

વન્દિપ્રવાદાઃ પણવાદિકાશ્ચ તથૈવ વાદ્યાનિ ચ વંશશબ્દાઃ ।
કાંસ્યં સતાલં મધુરં ચ ગીત- માદાય નાર્યો નગરાન્નિરીયુઃ ॥

પ્રત્યુદ્યયુઃ પુત્રમનન્તવીર્યં તે બ્રાહ્મણાઃ શાન્તિપરાઃ પ્રધાનાઃ ।
સ્વાધ્યાયવેદાધ્યયનક્રમજ્ઞાઃ સ્વસ્તિક્રિયાગીતજપપ્રધાનાઃ ॥