મહાભારત · અધ્યાય 4.44

તતઃ પાર્થં સ વૈરાટિઃ પ્રાઞ્જલિસ્ત્વભ્યવાદયત્ ।
અહં ભૂમિઞ્જયો નામ પ્રણતોસ્મિ ધનઞ્જય ॥

દિષ્ટ્યા ત્વાં પાર્થ પશ્યામિ સ્વાગતં તે ધનઞ્જય ।
લોહિતાક્ષ મહાબાહો નાગરાજવરોપમ ॥

યદજ્ઞાનાદવોચં ત્વાં પ્રમાદેન નરોત્તમ ।
અકૃત્વા હૃદયે સર્વં ક્ષન્તુમર્હસિ તન્મમ ॥

યતસ્ત્વયા કૃતં પૂર્વં ચિત્રં કર્મ સુદુષ્કરમ્ ।
અતો ભયં વ્યપેતં મે પ્રીતિશ્ચ પરમા ત્વયિ ॥

દાસોઽહં તે ભવિષ્યામિ પશ્ય મામનુકમ્પયા ॥

યા પ્રતિજ્ઞા કૃતા પૂર્વં તવ સારથ્યકારણાત્ ।
સેયં પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણા મે હર્ષશ્ચાર્જુન જાયતે ॥

દેવેન્દ્રતનયસ્યેહ સારથિઃ સ્યાં મહામૃધે ।
ઇતિ પૂર્વં કૃતાઽસ્માભિઃ પ્રતિજ્ઞા યુદ્ધદુર્મદ ॥

પ્રતિજ્ઞા મમ સમ્પૂર્ણા તવ સારથ્યકારણાત્ ।
મનસ્સ્વાસ્થ્યં ચ મે જાતં જાતં ભાગ્યં ચ મે મહત્ ॥

આસ્થાય વિપુલં વીર રથં સારથિના મયા ।
દુર્યોધનં ચ જિત્વાઽજૌ નિવર્તય પશૂન્મમ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

પ્રીતોસ્મિ રાજપુત્રાદ્ય ન ભયં વિદ્યતે તવ ।
સર્વાન્નુદામિ તે શત્રૂન્રણે રણવિશારદ ॥

સ્વસ્થો ભવ મહાન્યુદ્ધે પશ્ય માં શત્રુભિઃ સહ ।
યુધ્યમાનં વિમર્દેઽસ્મિન્કુર્વાણં ભૈરવં રવમ્ ॥

ગાણ્ડીવં દેવદત્તં ચ શરાન્કનકભૂષણાન્ । એતાન્સર્વાનુપાસઙ્ગાન્ક્ષિપ્રં બધ્નીહિ મે રથે ।
એકં ચાહર નિસ્ત્રિંશં જાતરૂપપરિષ્કૃતમ્ ॥

અહં વૈ કુરુભિર્યોત્સ્યે મોક્ષયિષ્યામિ તે પશૂન્ ।
તોષયિષ્યામિ રાજાનં પ્રવેક્ષ્યામિ પુરં પુનઃ ॥

સન્કલ્પાગાધપરિધં બાહુપ્રાકારતોરણમ્ ।
ત્રિદણ્ડતૂણસમ્બાધં નૈકધ્વજસમાકુલમ્ ॥

જ્યાક્ષેપનિનદારાવં નેમીનિનદદુન્દુભિઃ . શરજાલવિતાનાઢ્યમાક્ષ્વેડિતમહાસ્વનમ્ ।
નગરં તે મયા ગુપ્તં રથોપસ્થં ભવિષ્યતિ ॥

અધિષ્ઠિતો મયા સઙ્ખ્યે રથો ગાણ્ડીવધન્વિના ।
અજય્યઃ શત્રુસૈન્યાનાં વૈરાટે વ્યેતુ તે ભયમ્ ॥
ઉત્તર ઉવાચ ।

બહુના કિં પ્રલાપેન શૃણુ મે પરમં વચઃ ।
નાહં બિભેમિ કૌન્તેય સાક્ષાદપિ શતક્રતોઃ ॥

યમવાયુકુબેરેભ્યો દ્રોણભીષ્મશતાદપિ . બિભેમિ નાહમેતેભ્યો જાનામિ ત્વાં સ્થિરં યુધિ ।
કેશવેનાપિ સન્ગ્રામે સાક્ષાદિન્દ્રેણ વા સમમ્ ॥

ઇદં તુ ચિન્તયન્નેવ પરિમુહ્યામિ કેવલમ્ ।
નિશ્ચયં નાધિગચ્છામિ નાવગચ્છામિ કિઞ્ચન ॥

એવં વરાઙ્ગરૂપસ્ય લક્ષણૈઃ સૂચિતસ્ય ચ ।
કેન કર્મવિપાકેન ક્લીબત્વં ત્વામુપાગતમ્ ॥

મન્યે ત્વાં ક્લીબરૂપેણ ચરન્તં શૂલપાણિનમ્ ।
ગન્ધર્વરાજપ્રતિમં દેવં વાઽપિ શતક્રતુમ્ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

ભ્રાતુર્નિયોગાઞ્જ્યેષ્ઠસ્ય સંવત્સરમિદં વ્રતમ્ ।
ચરામિ બ્રહ્મચર્યં વૈ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

નાસ્મિ ક્લીબો મહાબાહો પરવાન્ધર્મસંયુતઃ ।
ઉર્વશીશાપસમ્ભૂતં ક્લૈબ્યં સમુપસંસ્થિતમ્ ॥

પુરાઽહમાજ્ઞયા ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્યાસ્મિ સુરાલયમ્ ।
પ્રાપ્તવાનુર્વશી દૃષ્ટા સુધર્માયાં મયા તદા ॥

નૃત્યન્તીં પરમં રૂપં બિભ્રતીં વજ્રિસન્નિધૌ ।
અપશ્યં તામનિમિષં કૂટસ્થામન્વયસ્ય મે ॥

રાત્રૌ સમાગતા મહ્યં શયનં રન્તુમિચ્છયા ।
અહં તામભિવાદ્યૈવ માતૃસત્કારમાચરમ્ ॥

સા ચ મામશપત્ક્રુદ્ધા શિખણ્ડી ત્વં ભવેતિ વૈ ।
શ્રુત્વા તમિન્દ્રો મામાહ મા ભૈસ્ત્વં પાર્થ ષણ્ડતા ॥

ઉપકારો ભવેત્તુભ્યમજ્ઞાતવસતૌ પુરા ।
ઇતીન્દ્રો મામનુગ્રાહ્ય તતઃ પ્રેષિતવાન્વૃષા ॥

તદિદં સમનુપ્રાપ્તં વ્રતં ચીર્ણં મયાઽનઘ ।
સમાપ્તવ્રતમુત્તીર્ણં વિદ્ધિ માં ત્વં નૃપાત્મજ ॥
ઉત્તર ઉવાચ ।

પરમોઽનુગ્રહો મેઽદ્ય યત્પ્રતર્કો ન મે વૃથા ।
ન હીદૃશાઃ ક્લીબરૂપા ભવન્તિ તુ નરોત્તમાઃ ॥

સહાયવાનસ્મિ રણે યુદ્ધ્યેયમમરૈરપિ ।
સાધ્વસં તત્પ્રનષ્ટં મે કિં કરોમિ બ્રવીહિ મે ॥

અહં તે સન્ગ્રહીષ્યામિ હયાઞ્શત્રુનિર્બહણ ।
શિક્ષિતો હ્યસ્મિ સારથ્યે નિષ્ઠિતઃ પુરુષર્ષભ ॥

દારુકો વાસુદેવસ્ય યથા શક્રસ્ય માતલિઃ ।
તથા માં વિદ્ધિ સારથ્યે શિક્ષિતં નરપુઙ્ગવ ॥

અશ્વા હ્યેતે મહાબાહો તવૈવાહવદુર્જયાઃ ।
યોગ્યા રથવરે યુક્તાઃ પ્રાણવન્તો જિતશ્રમાઃ ॥

યસ્ય યાતેન પશ્યન્તિ ભૂમૌ ક્ષિપ્તં પદમ્પદમ્ ।
દક્ષિણાં યો ધુરં વોઢા સુગ્રીવોણ સમો હયઃ ॥

યોઽયં હયો ધુર્યવરો વામાં વહતિ શોભનઃ ।
તં મન્યે મેઘપુષ્પસ્ય જવેન સદૃશં હયમ્ ॥

યોઽયં વહતિ વૈ પાર્ષ્ણિં દક્ષિણામઞ્ચિતોદ્યતઃ ।
વલાહકાદભિમતસ્તેજસા વીર્યવત્તરઃ ॥

યોઽયં કાઞ્ચનસન્નાહો વામં વહતિ શોભનઃ ।
ધુર્યં શૈબ્યસ્ય તં મન્યે જવેન બલવત્તરમ્ ॥

ત્વામેવાયં રથો વોઢું સન્ગ્રામેઽર્હતિ ધન્વિનમ્ . ત્વં ચે ॥ રથમાસ્થાય યોદ્ધુમર્હો મતો મમ ।
શર્વશત્રુભિરાયાતો દેવરાજ ઇવાસુરૈઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતો રથાદવસ્કન્દ્ય વીર્યવાનરિમર્દનઃ ।
પ્રણમ્ય દેવાન્ગાણ્ડીવમાદાય રુરુચે શ્રિયા ॥

તતો વિમુચ્ય બાહુભ્યાં સઙ્ખચૂડાનિ પાણ્ડવઃ ।
તૌ ચ દુન્દુભિસન્નાદૌ પ્રતિબદ્ધ્ય તલાવુભૌ ॥

ઇન્દ્રદત્તે ચ તે દિવ્યે ઉદ્ધૃત્યામુચ્ય કુણ્ડલે ।
શ્લક્ષ્ણાન્કેશાન્મૃદૂન્સ્નિગ્ધાઞ્શ્વેતેનોદ્ગ્રથ્ય વાસસા ॥

અથાસૌ પ્રાઙ્મુખો ભૂત્વા શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ ।
અભિદધ્યૌ મહાબાહુઃ સર્વાસ્ત્રાણિ રથોત્તમે ॥

ઊચુશ્ચ પાર્થં સર્વાણિ પ્રાઞ્જલીનિ નૃપાત્મજમ્ ।
ઇમાનિ સ્મો મહોદાર કિઙ્કરાણીન્દ્રનન્દન ॥

પ્રણિપત્ય તતઃ પાર્થઃ સમાલભ્ય ચ પાણિના ।
સર્વાણિ માનસાનીહ ભવતેત્યભ્યભાષત ॥

પ્રતિગૃહ્ય તતોઽસ્ત્રાણિ પ્રહ્લષ્ટવદનોઽભવત્ ।
અધિજ્યં તરસા કૃત્વા ગાણ્ડીવં વ્યાક્ષિપદ્ધનુઃ ॥

તસ્ય વિક્ષિપ્યમાણસ્ય ધનુષોઽભૂન્મહાસ્વનઃ ।
યથા શૈલસ્ય મહતઃ શૈલાનાક્ષિપ્ય જઘ્રુષઃ ॥

સનિર્ઘાતાઽભવદ્ભૂમિર્દિક્ષુ વાયુર્વવૌ ભૃશમ્ ।
ભ્રાન્તદ્વિજં ખમભવત્પ્રાકમ્પન્ત મહાદ્રુમાઃ ॥

તં શબ્દં કુરવો રાજન્વિસ્ફોટમશનેરિવ ।
તાર્ક્ષ્યં શબ્દમિવ શ્રુત્વા વિત્રેસુર્દીનમાનસાઃ ॥

યથેન્દ્રો વ્યાક્ષિપદ્ભીમં વિસ્ફોટમશનેર્ભુવિ ।
તથાઽર્જુનો ધનુઃશ્રેષ્ઠં બાહુભ્યામાક્ષિપદ્બલી ॥

મહાશનિમહાશબ્દસદૃશો જ્યાસ્વનો મહાન્ ।
શત્રૂન્વીરાંશ્ચ સન્તર્જ્ય નિગ્રહસ્થો રથે સ્થિતઃ ॥
ઉત્તર ઉવાચ ।

એકસ્ત્વં પાણ્ડવશ્રેષ્ઠ બહૂનોતાન્મહારથાન્ ।
કથં જેષ્યસિ સન્ગ્રામે સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપારગાન્ ॥

અસહાયો.સિ કોન્તેય સસહાયાશ્ચ કૌરવાઃ ।
અત એવ મહાબાહો ભીતસ્તિષ્ઠામિ તેઽગ્રતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઉવાચ પાર્થો મા ભૈષીઃ પ્રહસ્ય સ્વનવત્તદા ॥

યુધ્યમાનસ્ય મે વીર ગન્ધર્વૈઃ સુમહાબલૈઃ ।
સહાયો ઘોષયાત્રાયાં કસ્તદાસીત્સખા મમ ॥

તથા પ્રતિભયે તસ્મિન્દેવદાનવસન્કુલે ।
ખાણ્ડવે યુધ્યમાનસ્ય કસ્તદાસીત્સખા મમ ॥

નિવાતકવચૈઃ સાર્ધં પૌલોમૈશ્ચ મહાબલૈઃ ।
યુધ્યતો દેવરાજાર્થે કઃ સહાયસ્તદાઽભવત્ ॥

સ્વયંવરે તુ પાઞ્ચાલ્યા રાજભિઃ સહ સંયુગે ।
યુધ્યતો બહુભિસ્તાત કઃ સહાયસ્તદાઽભવત્ ॥

ઉપજીવ્ય ગુરું દ્રોણં શુક્રં વૈશ્રવણં યમમ્ । વરુણં પાવકં ચૈવ કૃપં કૃષ્ણં ચ માધવમ્ ।
પિનાકપાણિનં ચૈવ કથમેતાન્ન યોધયે ॥

રથં વાહય મે શીઘ્રં વ્યેતુ તે માનસો જ્વરઃ ॥