મહાભારત · અધ્યાય 4.45

ઉત્તરં સાંરથિં કૃત્વા શમીં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
આયુધં સર્વમાદાય તતઃ પ્રાયાદ્ધનઞ્જયઃ ॥

ધ્વજં ચ સિંહં માત્સ્યસ્ય ભ્રાતૄણામાયુધાનિ ચ ।
પ્રણિધાય શમીમધ્યે પ્રયાતુમુપચક્રમે ॥

તતઃ કાઞ્ચનલાઙ્ગૂલં ધ્વજં વાનરલક્ષણમ્ . દિવ્યં માયામયં યુક્તં વિહિતં વિશ્વકર્મણા ।
મનસા ચિન્તયામાસ પ્રસાદં પાવકસ્ય ચ ॥

સ ચ તચ્ચિન્તિતં જ્ઞાત્વા ધ્વજે ભૂતાન્યયોજયત્ ।
રથે વાનરમુચ્છ્રિત્ય ગાણ્ડીવં વ્યાક્ષિપદ્ધનુઃ ॥

સપતાકં વિચિત્રાઙ્ગં સોપાસઙ્ગં મહાબલમ્ ।
ખાત્પપાત રથે તૂર્ણં દિવ્યરૂપં મનોરમમ્ ॥

રથમાસ્થાય બીભત્સુઃ કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ । બદ્ધાસિઃ સતલત્રાણઃ પ્રગૃહીતશરાસનઃ ।
તતઃ પ્રાયાદુદીચીં સ કપિપ્રવરકેતનઃ ॥

સૈન્યાભ્યાશં સ સમ્પ્રાપ્ય ગૃહીત્વા શઙ્ખમુત્તમમ્ . સ્વનવન્તં મહાશબ્દં દેવદત્તં ધનઞ્જયઃ ।
શશાઙ્કરૂપં બીભત્સુઃ પ્રાધ્માપયદરિન્દમઃ ॥

[ શશાઙ્કકુન્દધવલં મુખે નિક્ષિપ્ય વાસવિઃ ।
ઉચ્છ્વસદ્ગણ્ડયુગલં સિરાલ્યાચિતફાલકમ્ ॥

આરક્તનિમ્નનયનં હ્રસ્વસ્થૂલશિરોધરમ્ ।
અતિશ્લિષ્ટોદરોરસ્કં તિર્યગાનનશોભિતમ્ ॥

યાવત્સ્વશક્તિસામગ્ર્યં ત્રૈલોક્યં ક્ષોભયન્નિવ ।
મરુદ્ભિર્દશભિશ્ચૈવ પ્રાધ્માપયદરિન્દમઃ ] ॥

શઙ્ખશબ્દોસ્ય સોત્યર્થં શ્રૂયતે કાલમેઘવત્ ॥

તસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન ધનુપો નિસ્વનેન ચ । વાનરસ્ય નિનાદેન રથનેમિસ્વનેન ચ ।
જઙ્ગમસ્ય ભયં ઘોરમકરોત્પાકશાસનિઃ ॥

શઙ્ખશબ્દેન પાર્થસ્ય મુખેનાશ્વાઃ પતન્ક્ષિતૌ ।
ઉત્તરશ્ચાપિ સન્ત્રસ્થો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ॥

અથાશ્વાન્રશ્મિભિઃ પાર્થઃ સમુદ્યમ્ય પરન્તપઃ ।
અભ્રાજત રથોપસ્થે ભાનુર્મેરાવિવોત્તરે ॥

શઙ્ખઘોષેણ વિત્રસ્તં જ્યાઘાતેન ચ મૂર્છિતમ્ ।
ઉત્તરં સમ્પરિષ્વજ્ય સમાશ્વાસયદર્જુનઃ ॥

મા ભૈસ્ત્વં રાજપુત્રાગ્ર્ય ક્ષત્રિયોસિ પરન્તપ ।
કથં પુરુષશાર્દૂલ શત્રુમધ્યે વિષીદસિ ॥

શ્રુતાસ્તે શઙ્ખશબ્દાશ્ચ ભેરીશબ્દાશ્ચ સર્વશઃ ।
કુઞ્જરાણાં ચ નિનદા વ્યૂઢાનીકેષુ નિત્યશઃ ॥

સ ત્વં કથમિવાનેન શઙ્ખશબ્દેન ભીષિતઃ ।
વિપણ્ણરૂપો વિત્રસ્તઃ પુરુષઃ પ્રાકૃતો યથા ॥
ઉત્તર ઉવાચ ।

શ્રુતા મે શઙ્ખશબ્દાશ્ચ ભેરીશબ્દાશ્ચ નિત્યશઃ ।
કુઞ્જરાણાં ચ નિનદા વ્યૂઢાનીકેષુ તિષ્ઠતઃ ॥

નૈવંવિધાઃ શઙ્ખશબ્દાઃ પુરા જાતુ મયા શ્રુતાઃ । ધ્વજસ્ય ચાપિ રૂપં મે દૃષ્ટપૂર્વં નહીદૃશમ્ ।
ધનુષશ્ચાપિ ઘોષશ્ચ શ્રુતપૂર્વો ન મે ક્વચિત્ ॥

અસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન ધનુષો નિસ્વનેન ચ । અમાનુષાણાં શબ્દેન ભૂતાનાં નિસ્વસેન ચ ।
રથનેમિપ્રણાદેન મનો કમે મુહ્યતે ભૃશમ્ ॥

વ્યાકુલાશ્ચ દિશઃ સર્વા હૃદયં વ્યથતીવ ચ । ધ્વજેન પિહિતાઃ સર્વા દિશો ન પ્રતિભાન્તિ મે ।
ગાણ્ડીવસ્ય ચ શબ્દેન કર્ણૌ મે બધિરીકૃતૌ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પુનર્ધ્વજં પુનઃ શઙ્ખં ધનુશ્ચૈવ પુનઃ પુનઃ ।
સ મૂઢચેતા વૈરાટિરર્જુનં સમુદૈક્ષત ॥

સ મુહૂર્તં પ્રયાતં તુ પાર્થો વૈરાટિમબ્રવીત્ ॥

સ્થિરો ભવ મહાબાહો સઞ્જ્ઞાં ચાત્માનમાનય । એકાન્તે રથમાસ્થાય પદ્ભ્યાં ત્વમવપીડ્ય ચ ।
દૃઢં ચ રશ્મીન્સંયચ્છ શઙ્ખં ધ્માસ્યામ્યહં પુનઃ ॥

એવમુક્ત્વા મહાબાહુઃ સવ્યસાચી પરન્તપઃ । તતઃ શઙ્ખમુપાધ્માસીદ્દારયન્નિવ પર્વતાન્ ।
ગુહા ગિરીણાં ચ તદા દિશઃ શૈલાંસ્તથૈવ ચ ॥

જ્યાઘોષં તલઘોષં ચ કૃત્વા ભૂતાન્યમોહયત્ । ઉત્તરશ્ચાપિ સંલીનો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ।
તં સમાશ્વાસયામાસ પુનરેવ ધનઞ્જયઃ ।

તસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન રથનેમિસ્વનેન ચ ।
ગાણ્ડીવસ્ય ચ શબ્દેન પૃથિવી સમકમ્પત ॥