મહાભારત · અધ્યાય 4.29

કીચકે તુ હતે રાજા વિરાટઃ પરવીરહા ।
શોકમાહારયત્તીવ્રં સામાત્યઃ સપુરોહિતઃ ॥ 1 ॥

કીચકસ્ય વધં ઘોરં સાનુજસ્ય વિશામ્પતે ।
અત્યાહિતં ચિન્તયિત્વા વ્યસ્મયન્ત પૃથગ્જનાઃ ॥ 2 ॥

તસ્મિન્પુરે જનપદે જજલ્પુશ્ચાપિ સર્વશઃ ।
વીર્યવાન્દયિતો રાજ્ઞો દર્પોત્સિક્તશ્ચ કીચકઃ ॥ 3 ॥

સામ્પરાયે પરિક્રુષ્ટો બલવાન્દુર્જયો રણે । આસીત્પ્રહર્તા શત્રૂણાં દારદર્શી ચ દુર્મતિઃ ।
સ હતઃ કિલ ગન્ધર્વૈઃ સૈરન્ધ્રીકારણાન્નિશિ ॥ 4 ॥

ઇત્યજલ્પન્મહારાજ કીચકસ્ય વિનાશનમ્ ।
દેશેદેશે મનુષ્યાશ્ચ વિસ્મિતઃ કીચકે હતે ॥ 5 ॥

અથ વૈઃ ધાર્તરાષ્ટ્રેણ પ્રયુક્તા યે બહિશ્ચરાઃ ।
મૃગયિત્વા બહૂન્દેશાન્ગ્રામાંશ્ચ નગરાણિ ચ ॥ 6 ॥

સંવિધાય યથાઽદિષ્ટં યથાદેશં પ્રદર્શકાઃ ।
કૃતસન્કેતનાઃ સર્વે ન્યવર્તન્ત પુરં તતઃ ॥ 7 ॥

આગમ્ય હાસ્તિનપુરં ધાર્તરાષ્ટ્રમરિન્દમમ્ ।
તત્ર દૃષ્ટ્વા તુ રાજાનં કૌરવ્યં ધૃતરાષ્ટ્રજમ્ ॥ 8 ॥

દ્રોણકર્ણકૃપૈઃ સાર્ધં ભીષ્મેણ ચ મહાત્મના ।
સન્ગતં ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં ત્રિગર્તૈશ્ચ મહારથૈઃ ॥ 9 ॥

પ્રણમ્ય શિરસા ભૂમૌ વર્ધયિત્વા જયાશિષા ।
આસીનં સૂર્યસન્કાશે કાઞ્ચને પરમાસને ॥ 10 ॥

ઉપાસ્યમાનં સચિવૈર્મરુદ્ભિરિવ વાસવમ્ ।
વિદ્વદ્ભિર્ગાયકૈઃ સાર્ધં કવિભિઃ સ્તુતિપાઠકૈઃ ॥ 11 ॥

અનેકૈરપિ રાજન્યૈઃ સેવિતં સપરિચ્છદૈઃ ।
દુર્યોધનં સભામધ્યે આસીનમિદમબ્રુવન્ ॥ 12 ॥

કૃતોઽસ્માભિઃ પરો યત્નસ્તેષામન્વેષણે સદા ।
પાણ્ડવાનાં મનુષ્યેન્દ્ર તસ્મિન્મહતિ કાનને ॥ 13 ॥

નિર્જને વ્યાલસન્કીર્ણે નાનાભ્રમરસન્કુલે ।
લતાપ્રતાનગહને નાનાગુલ્મસમાવૃતે ॥ 14 ॥

ન ચ વિદ્મો ગતા યેન પાર્થાઃ સુદૃઢવિક્રમાઃ ।
માર્ગમાણાઃ પદન્યાસમાશ્રમેષુ વનેષુ ચ ॥ 15 ॥

ગિરિકૂટેષુ તુઙ્ગેષુ નાનાજનપદેષુ ચ ।
જનાકીર્ણેષુ દેશેષુ ચત્વરેષુ પુરેષુ ચ ॥ 16 ॥

નરેન્દ્ર સહસા નષ્ટાન્નૈવ વિદ્મ ચ પાણ્ડવાન્ ।
અત્યન્તાદર્શનાન્નષ્ટા ભદ્રં તુભ્યં નરર્ષભ ॥ 17 ॥

ગિરીણાં કૂટકુઞ્જેષુ કન્દરોદરસાનુષુ ।
નદીપ્રસ્રવણેષ્વેવ હ્રદેષુ ચ સરસ્સુ ચ ॥ 18 ॥

ગહ્વરેષુ ચ દુર્ગેષુ ગ્રામેષૂ પવનેષુ ચ ।
દુર્વિજ્ઞેયા ગતિસ્તેષાં મૃગ્યતેઽસ્માભિરેવ ચ ॥
ગજવ્યાઘ્રસમીપેષુ સિંહાન્તે શરભાન્તરે ॥ 19 ॥

વત્મન્યન્વિચ્છમાનાસ્તુ રથાનાં રથિસત્તમ ।
કઞ્ચિત્કાલં મનુષ્યેન્દ્ર સૂતાનનુગતા વયમ્ ॥ 20 ॥

મૃગયિત્વા યથાન્યાયં વિદિતાર્થાશ્ચ તત્વતઃ ।
પ્રાપ્તા દ્વારવતીં સૂતા વિના પાર્થૈઃ પરન્તપ ॥ 21 ॥

ન તત્ર કૃષ્ણા રાજેન્દ્ર પાણ્ડવાશ્ચ મહાવ્રતાઃ ।
નરદેવ યથોદ્દિષ્ટં ન ચ વિદ્માત્ર પાણ્ડવાન્ ॥ 22 ॥

નિર્વૃતો ભવ નષ્ટાસ્તે સ્વસ્થો ભવ પરન્તપ ।
સર્વથૈવ પ્રનષ્ટાસ્તે નમસ્તે ભરતર્ષભ ॥ 23 ॥

સર્વા ચ પૃથિવી કૃત્સ્ના સશૈલવનકાનના . સરાષ્ટ્રનગરગ્રામા પત્તનૈશ્ચ સમન્વિતા ।
અન્વેષિતા ચ સર્વત્ર ન ચ પશ્યામા પાણ્ડવાન્ ॥ 24 ॥

પુનઃ શાધિ મનુષ્યેન્દ્ર અત ઊર્ધ્વં વિશામ્પતે ।
અન્વેષણે પાણ્ડવાનાં ભૂયઃ કિં કરવામહે ॥ 25 ॥

ઇમાં ચ નઃ પ્રિયાં વીર વાચં ભદ્રવતીં શૃણુ ॥ 26 ॥

યેન ત્રિગર્તા નિહતા બલેન બહુશો નૃપ । સૂતેન રાજ્ઞો મત્સ્યસ્ય કીચકેન બલીયસા ।
સ હતઃ પતિતઃ શેતે ગન્ધર્વૈર્નિશિ ભારત ॥ 27 ॥

સ્યાલો રાજ્ઞો વિરાટસ્ય સેનાપતિરુદારધીઃ ।
સુદેષ્ણાયાનુજઃ ક્રૂરઃ શૂરો વીરો ગતવ્યથઃ ॥ 28 ॥

ઉત્સાહવાન્મહાવીર્યો નીતિમાન્બલવાનપિ ।
યુદ્ધજ્ઞો રિપુવીર્યઘ્નઃક સિંહતુલ્યપરાક્રમઃ ॥ 29 ॥

પ્રજારક્ષણદક્ષશ્ચ શત્રુગ્રહણશક્તિમાન્ ।
વિજિતારિર્મહાયુદ્ધે પ્રચણ્ડો માનતત્પરઃ ॥ 30 ॥

નરનારીમનોહ્લાદી ધીરો વાગ્મી રણપ્રિયઃ ।
પુણ્યકર્માઽર્થકામાનાં ભાજનં મનુજોત્તમઃ ॥ 31 ॥

સ હતો નિશિ ગન્ધૈર્વઃ સ્ત્રીનિમિત્તં નરાધિપ । અમૃષ્યમાણો દુષ્ટાત્મા નિશીથે સહ સોદરૈઃ ।
સુહૃદશ્ચાસ્ય નિહતા યોધાશ્ચ પ્રહરૈર્હતાઃ ॥ 32 ॥

ગન્ધર્વાણાં ચ મહિષી કાચિદસ્તિ નિતમ્બિની ।
સૈરન્ધ્રી નામ તાં દૃપ્તો દુષ્ટાત્માઽકામયદ્બલી ॥ 33 ॥

ઇત્યેવં શ્રુતમસ્માભિર્ગન્ધર્વૈર્નિહતો નિશિ ॥ 34 ॥

બાન્ધવૈર્બહુભિઃ સાર્ધં કીચકો નિહતો યતઃ । અદ્યપ્રભૃતિ રાજેન્દ્ર પાણ્ડવાન્વેષણં પ્રતિ ।
ચારાંશ્ચ સર્વતશ્ચર્તું પ્રેષયેતિ મતિર્હિ નઃ ॥ 35 ॥

નિહતો નિશિ ગન્ધર્વૈર્દુષ્ટાત્મા ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
એતાવચ્છ્રુતમસ્માભિર્ભદ્રં તેઽસ્તુ નરાધિપ ॥ 36 ॥

પ્રિયમેતદુપશ્રુત્ય શત્રૂણાં ચ પરાભવમ્ ।
કૃતકૃત્યશ્ચ કૌરવ્ય વિધત્સ્વ યદનન્તરમ્ ॥ 37 ॥