મહાભારત · અધ્યાય 4.28

તે દૃષ્ટ્વા નિહતાન્સૂતાન્ભીમસેનેન ભારત । પૌરાશ્ચ સહિતાઃ સર્વે રાજ્ઞે ગત્વા ન્યવેદયન્ ।
ગન્ધર્વેણ હતા રાજન્સૂતપુત્રાઃ પરશ્શતમ્ ॥ 1 ॥

યથા વજ્રેણ દીર્ણં વૈ પર્વતસ્ય મહચ્છિરઃ ।
વિનિકાર્ણાઃ પ્રદૃશ્યન્તે તથા સૂતા મહીતલે ॥ 2 ॥

સૈરન્ધ્રી ચાપિ મુક્તા સા પુનરાયાતિ તે ગૃહમ્ ।
સર્વં સંશયિતં રાજન્નગરં તે ભવિષ્યતિ ॥ 3 ॥

તથારૂપા હિ સૈરન્ધ્રી ગન્ધર્વાશ્ચ મહાબલાઃ ।
પુંસામિષ્ટશ્ચ વિષયો મૈથુનાય ન સંશયઃ ॥ 4 ॥

યથા સૈરન્ધ્રિદોષેણ નેદં રાજન્પુરં તવ ।
વિનાશમેતિ વૈ ક્ષિપ્રં તથા સાધુ વિધીયતામ્ ॥ 5 ॥

સર્વાઙ્ગસૌષ્ઠવયુતાં રૂપલાવણ્યશાલિનીમ્ . પશ્યતામનિમેષેણ ચક્ષુષા વનિતાં શુભામ્ ।
મનસશ્ચક્ષુષશ્ચૈવ પ્રતિબન્ધો ન વિદ્યતે ॥ 6 ॥

તસ્માત્તાં યઃ પુમાન્દૃષ્ટ્વા રૂપેણાપ્રતિમાં ભુવિ ।
ગચ્છેત્કામવશં મૂઢો ગન્ધર્વૈઃ સ નિહન્યતે ॥ 7 ॥

નિષ્કાસયૈનાં ભવનાત્પુરાચ્ચૈવ વિશેષતઃ ।
કાલઃ પ્રવિશ્ય સૈરન્ધ્રીં પુરં નાશયતે ધ્રુવમ્ ॥ 8 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા વિરાટો વાહિનીપતિઃ ।
અબ્રવીત્ક્રિયતામેષાં સૂતાનામપરક્રિયા ॥ 9 ॥

એકસ્મિન્નેવ તે સર્વે સુસમિદ્ધે હુતાશને ।
દહ્યન્તાં કીચકાઃ સર્વે સર્વગન્ધૈશ્ચ સર્વશઃ ॥ 10 ॥

ઇત્યુક્ત્વા પરમોદ્વગ્નિઃ પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં શુભમ્ ।
સુદેષ્ણાં ચાબ્રવીદ્રાજા મહિષીં જાતસાધ્વસઃ ॥ 11 ॥

સૈરન્ધ્રીમાગતાં બ્રૂયા મમૈવ વચનાદિહ . ગચ્છ સૈરન્ધ્રિ ભદ્રં તે યથાકામં ચરાધુના ।
બિભેતિ રાજા સૈરન્ધિ ગન્ધર્વેભ્યઃ પરાભવાત્ ॥ 12 ॥

ન હિ તામુત્સહે વક્તું સ્વયં ગન્ધર્વરક્ષિતામ્ ।
સ્ત્રિયાસ્ત્વદોષસ્તાં વક્તુમતસ્ત્વાં પ્રબ્રવીમ્યહમ્ ॥ 13 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એકસ્મિન્નેવ તે સર્વે સુસમિદ્ધે હુતાશને ।
અદહન્કીચકાન્સર્વાન્સંસ્કારૈશ્ચૈવ સર્વશઃ ॥ 14 ॥

અથ મુક્તા ભયાત્કૃષ્ણા સૂતપુત્રાન્નિરસ્ય ચ ।
મોક્ષિતા ભીમસેનેન જગામ નગરં પ્રતિ ॥ 15 ॥

ત્રાસિતેવ મૃગી બાલા શાર્દૂલેન મનસ્વિની ।
સા તુ ગાત્રાણિ વાસશ્ચ પ્રક્ષાલ્ય પ્રવિવેશ હ ॥ 16 ॥

તાં દૃષ્ટ્વા પુરુષા રાજન્પ્રાદ્રવન્ત દિશો દશ ।
ગન્ધર્વાણાં ભયત્રસ્તાઃ કેચિદ્દૃષ્ટિં ન્યમીલયન્ ॥ 17 ॥

પ્રદુદ્રુવુશ્ચાપ્યપરે તથા જના હસ્તૈશ્ચ ચક્ષૂંષિ પિધાય મોહિતાઃ ।
મા પશ્યત સ્મેતિ ચ તાં બ્રુવન્તસ્તથા જનાશ્ચુક્રુશુરાર્તરૂપાઃ ॥ 18 ॥

તામદ્ય યઃ પશ્યતિ રૂપશાલિનીં શયીત ભગ્નોઽત્ર યથૈવ કીચકાઃ ।
ઇતિ બ્રુવન્તો ભયવિગ્નચેતસો ભયેન ગન્ધર્વગતેન મોહિતાઃ ॥ 19 ॥

તતો મહાનસદ્વારે ભીમસેનમવસ્થિતમ્ ।
દદર્શ રાજન્પાઞ્ચાલી યથા મત્તં મહાદ્વિપમ્ ॥ 20 ॥

સોપહાસં તુ શનકૈઃ સઞ્જ્ઞાભિરિદમબ્રવીત્ ।
નમો ગન્ધર્વરાજાય યેનાસ્મિ પરિમોક્ષિતા ॥ 21 ॥

કીચકેભ્યો વિનિર્દોષામનાથાં વસતીં ગૃહે ।
યો માં રક્ષતિ સન્ત્રસ્તાં ગન્ધર્વાય નમોસ્તુ તે ॥ 22 ॥
ભીમ ઉવાચ ।

યે યસ્યા વિચરન્તીહ પુરુષા વશવર્તિનઃ ।
તેષાં ચ વશગા નિત્યં વિચર ત્વં યથેષ્ટતઃ ॥ 23 ॥

યે પુરા વિચરન્તીહ પુરુષા વશવર્તિનઃ ।
તસ્યાસ્તે વચનં શ્રુત્વા હ્યનૃણા વિહરન્ત્વિતઃ ॥ 24 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તયોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા જઝિરે નેતરે જનાઃ ।
તતઃ પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતા ચાપિ જગામ હ ॥ 25 ॥

તતઃ સા નર્તનાગારે ધનઞ્જયમપશ્યત ।
રાજ્ઞઃ કન્યા વિરાટસ્ય નર્તયન્તં મહાભુજમ્ ॥ 26 ॥

તતસ્તા નર્તનાગારાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય સહાર્જુનાઃ ।
કન્યા દદૃશુરાયાન્તીં કૃષ્ણાં ક્લિષ્ટામનાગસમ્ ॥ 27 ॥
કાન્યા ઊચુઃ ।

દિષ્ટ્યા સૈરન્ધ્રિ મુક્તાઽસિ દિષ્ટ્યાઽસિ પુનરાગતા ।
દિષ્ટ્યા ચ નિહતાઃ સૂતા યે ત્વાં ક્લિશ્યન્ત્યનાગસમ્ ॥ 28 ॥
બૃહન્નલોવાચ ।

કથં સૈરન્ધ્રિ મુક્તાઽસિ કથં પાપાશ્ચ તે હતાઃ ।
ઇચ્છામિ તે કથાં શ્રોતું કથયસ્વ યથાતથમ્ ॥ 29 ॥
સૈરન્ધ્યુવાચ ।

બૃહન્નલે કિન્નુ તવ સૈરન્ધ્ર્યા કાર્યમદ્ય વૈ ।
યા ત્વં રંસ્યસિ કલ્યાણિ સદા કન્યાપુરે સુખં ॥ 30 ॥

ન હિ દુઃખ સમાપ્નોષિ સૈરન્ધ્રી યદુપાશ્રુતે । સુખેન વર્તસે યેહ ન તદ્દુઃખમવાપ્યતે ।
તેન માં દુઃખિતામેવં પૃચ્છસિ પ્રહસન્ત્યપિ ॥ 31 ॥
બૃહન્નલોવાચ ।

બૃહન્નલાઽપિ કલ્યાણિ દુઃખમાપ્નોત્યનન્તકમ્ ।
તિર્યગ્યોનિગતેવેયં ન ચૈનામવબુધ્યસે ॥ 32 ॥

ત્વયા સહોષિતા ચાસ્મિ ત્વં ચ સર્વૈઃ સહોષિતા । ત્વત્તઃ કૃચ્છ્રતરં વાસં વસેયમહમઙ્ગને ।
ક્લિશ્યન્ત્યાં ત્વયિ સુશ્રોણિ કોનુ દુઃખં ન ચિન્તયેત્ । ॥ 33 ॥

ન તુ કેનચિદન્યન્તં કસ્યચિદ્ધૃદયં ક્વચિત્ ।
વેદિતું શક્યતે નૂનં તેન માં નાવબુધ્યસે ॥ 34 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતઃ સહૈવ કન્યાભિર્દ્રૌપદી રાજવેશ્મ તત્ ।
પ્રવિવેશ સુદેષ્ણાયાઃ સમીપમનસૂયિની ॥ 35 ॥

તામબ્રવીદ્રાજપત્ની વિરાટવચનાદિદમ્ . સૈરન્ધ્રિ ગમ્યતાં શીઘ્રં યત્ર કામયસે ગતિમ્ ।
રાજા બિભેતિ સૈરન્ધ્રિ ગન્ધર્વેભ્યઃ પરાભવાત્ ॥ 36 ॥

ત્વં ચાપિ તરુણી સુભ્રૂ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ।
ચિત્તાનિ ચ નૃણાં ભદ્રે રક્તાનિ સ્પર્શજે સુખે ॥ 37 ॥

તસ્માત્ત્વત્તો ભયં મહ્યં રાષ્ટ્રસ્ય નગરસ્ય ચ ।
ગચ્છાદ્યૈવ યથેષ્ટં ત્વં નગરાદ્યત્ર રંસ્યસે ॥ 38 ॥

ત્વન્નિમિત્તં શુભે મહ્યં સર્વો બન્ધુજનો હતઃ ।
નૃશંસા ખલુ તે બુદ્ધિર્ભ્રાતૄણાં મે કૃતો વધઃ ॥ 39 ॥

તસ્માદ્ગન્ધર્વરાજેભ્યો ભયમદ્ય પ્રવર્તતે ।
યથેષ્ટં ગચ્છ સૈરન્ધ્રિ સ્વસ્તિ ચેહ યથા ભવેત્ ॥ 40 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સુદેષ્ણાયા વચઃ શ્રુત્વા સૈરન્ધ્રી ચેદમબ્રવીત્ ।
ત્રયોદશાહમાત્રં તુ રાજા ક્ષામ્યતુ ભામિનિ ॥ 41 ॥

કૃતકૃત્યા અવિષ્યન્તિ ગન્ધર્વાસ્તે ન સંશયઃ ।
તતો મામુપનેષ્યન્તિ કરિષ્યન્તિ ચ તે પ્રિયમ્ ॥ 42 ॥

ધ્રુવં ચ શ્રેયસા રાજા યોક્ષ્યતે સહ બાન્ધવૈઃ . રાજ્ઞઃ કૃતોપકારાશ્ચ કૃતજ્ઞાશ્ચ સદા શુભે ।
સાધવશ્ચ બલોત્સિક્તાઃ કૃતપ્રતિકૃતેપ્સવઃ ॥ 43 ॥

અર્થિની મા બ્રવીત્યેષા યદ્વાતદ્વેતિ ચિન્તય ।
ભરસ્વ તદહર્માત્રં તત્તે શ્રેયો ભવિષ્યતિ ॥ 44 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા કૈકેયી દુઃખમોહિતા ।
ઉવાચ દ્રૌપદીમાર્તા ભ્રાતૃવ્યસનકર્શિતા ॥ 45 ॥

વસ ભદ્રે યથેષ્ટં ત્વં ત્વામહં શરણં ગતા ।
ત્રાયસ્વ મમ ભર્તારં પુત્રાંશ્ચૈવ વિશેષતઃ ॥ 46 ॥

ઇત્યુક્તવા રાજશાર્દૂલ રાજ્ઞે સર્વં ન્યવેદયત્ . ત્રિંશદ્રાત્રિમિમાં ભીરુઃ કૃતકૃત્યા નિવાસયે ॥ 47 ॥