મહાભારત · અધ્યાય 4.23

અહં સૈરન્ધ્રિવેષેણ વસન્તી રાજવેશ્મનિ ।
વશગાઽસ્મિ સુદેષ્ણાયા અક્ષધૂર્તસ્ય કારણાત્ ॥ 1 ॥

વિક્રિયાં પશ્ય મે તીવ્રાં રાજપુત્ર્યાઃ પરન્તપ ।
આસે કાલમુપાસીના સર્વદુઃખસહા પુનઃ ॥ 2 ॥

અનિત્યાઃ ખલુ મર્ત્યાનામર્થાશ્ચ વ્યસનાનિ ચ ।
ઇતિ મત્વા પ્રતીક્ષામિ ભર્તૄણામુદયં પુનઃ ॥ 3 ॥

ચક્રવત્પરિવર્તન્તે હ્યર્થાશ્ચ વ્યસનાનિ ચ ।
ઇતિ કૃત્વા પ્રતીક્ષામિ ભર્તૄણામુદયં પુનઃ ॥ 4 ॥

ય એવ હેતુર્ભવતિ પુરુષસ્ય જયાવહઃ ।
પરાજયે ચ હેતુઃ સ ઇતિ ચ પ્રતિપાલયે ॥ 5 ॥

દત્ત્વા યાચન્તિ પુરુષા હત્વા હન્યન્ત એવ તે ।
પાતયિત્વા ચ પાત્યન્તે પરૈરિતિ ચ મે શ્રુતમ્ ॥ 6 ॥

ન દૈવસ્યાતિભારોસ્તિ ન ચૈવાસ્યાતિવર્તનમ્ ।
ઇતિ ચાપ્યાગમં ભૂયો દૈવસ્ય પ્રતિપાલયે ॥ 7 ॥

સ્થિતં પૂર્વં જલં યત્ર ન પુનસ્તત્ર તિષ્ઠતિ ।
ઇતિ પર્યાયમિચ્છન્તિ પ્રતીક્ષામ્યુદયં પુનઃ ॥ 8 ॥

દૈવેન કિલ યસ્યાર્થઃ સુનીતોપિ વિપદ્યતે ।
સદા દૈવાગમે યત્નસ્તેન કાર્યો વિજાનતા ॥ 9 ॥

કિન્નુ મે વચનસ્યાદ્ય કથિતસ્ય પ્રયોજનમ્ ।
પૃચ્છ માં દુઃખિતામેનામપૃષ્ટાઽપિ બ્રવીમિ તે ॥ 10 ॥

મહિષી પાણ્ડુપુત્રાણાં દુહિતા દ્રુપદસ્ય ચ ।
ઇમામવસ્થાં સમ્પ્રાપ્તા મદન્યા કા જિજીવિષેત્ ॥ 11 ॥

કુરૂન્પરિહરન્સર્વાન્પાઞ્ચાલાનપિ ભારત ।
પાણ્ડવેયાંશ્ચ સમ્પ્રાપ્તો મમ શોકો હ્યરિન્દમ ॥ 12 ॥

ભ્રાતૃભિઃ શ્વશુરૈઃ પુત્રૈર્બહુભિઃ પરિવારિતા ।
એવં સમુદિતા નારી કાન્વેયં દુઃખભાગિની ॥ 13 ॥

નૂનં બાલતયા ધાતુર્મયા વૈ વિપ્રિયં કૃતમ્ ।
તસ્ય પ્રભાવાદ્દુર્નીતં પ્રાપ્તાઽસ્મિ ભરતર્ષભ ॥ 14 ॥

વર્ણં વિકારમપિ મે પશ્ય પાણ્ડવ યાદૃશમ્ ।
ઈદૃશો મે ન તત્રાસીદ્દુઃખે પરમકે પુરા ॥ 15 ॥

ત્વમેવ ભીમ જાનીષે યન્મે પાર્થ સુખં પુરા ।
સાઽહં દાસીત્વમાપન્ના ન શાન્તિં મનસા લભે ॥ 16 ॥

તદ્દૈવિકમિદં મન્યે યત્ર પાર્થો ધનઞ્જયઃ ।
ભીમધન્વા મહારઙ્ગે ચાસ્તે શાન્ત ઇવાનલઃ ॥ 17 ॥

અશક્યા વેદિતું પાર્થ પ્રાણિનાં વૈ ગતિર્નરૈઃ ।
વિનિપાતમિમં પશ્ય યુષ્માકમવિચિન્તિતમ્ ॥ 18 ॥

યસ્યા મમ મુખપ્રેક્ષા યૂયમિન્દ્રસમાઃ સદા ।
સા પ્રેક્ષ્ય મુખમન્યાસામવરાણાં વરા સતી ॥ 19 ॥

પશ્ય પાણ્ડવ મેઽવસ્થાં યથા નાર્હામિ વૈ તથા ।
યુષ્માસુ ધ્રિયમાણેષુ પાઞ્ચાલેષુ ચ માનદ ॥ 20 ॥

યસ્યાઃ સાગરપર્યન્તા પૃથિવી વશવર્તિની ।
આસીત્સાઽદ્ય સુદેષ્ણાયાઃ પાઞ્ચાલી વશવર્તિની ॥ 21 ॥

યસ્યાઃ પુરશ્ચરા હ્યાસન્પૃષ્ઠતશ્ચાનુગામિનઃ ।
સાહમદ્ય સુદેષ્ણાયાઃ પુરઃ પશ્ચાચ્ચ ગામિની ॥ 22 ॥

ઇદં તુ દુઃખં કૌન્તેય મમાસહ્યં નિબોધ તત્ । યા ન જાતુ સ્વયં પિંષે ગાત્રોદ્વર્તનમાત્મનઃ ।
અન્યત્ર કુન્ત્યા ભદ્રં તે સા પિનષ્મ્યદ્ય ચન્દનં ॥ 23 ॥

પશ્ય કૌન્તેય પાણી મે નૈવં વૈ ભવતઃ પુરા ।
ઇત્યસ્મૈ દર્શયામાસ કિણવન્તૌ કરાવુભૌ ॥ 24 ॥

બિભેમિ કુન્ત્યા યા નાઽહં યુષ્માકં વા કદાચન ।
સાઽદ્યાગ્રતો વિરાટસ્ય ભીતા તિષ્ઠામિ કિન્કરી ॥ 25 ॥

કિન્નુ વક્ષ્યતિ સમ્રાણ્માં વર્ણકઃ સુકૃતો ન વા ।
નાન્યપિષ્ટં વિરાટસ્ય ચન્દનં કિલ રોચતે ॥ 26 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સા કીર્તયન્તી દુઃખાનિ ભીમસેનસ્ય ભામિની ।
રુરોદ શનકૈઃ કૃષ્ણા ભીમસ્યોરસ્સમાશ્રિતા ॥ 27 ॥

સા બાષ્પકલયા વાચા નિશ્વસન્તી પુનઃપુનઃ ।
હૃદયં ભીમસેનસ્ય ઘટયન્તીદમબ્રવીત્ ॥ 28 ॥

નાલ્પં કૃતં મયા ભીમ દેવાનાં કિલ્બિષં પુરા ।
અભાગ્યા યા તુ જીવામિ મર્તવ્યે સતિ પાણ્ડવ ॥ 29 ॥

કીચકં ચેન્ન હન્યાસ્ત્વં સ્વાત્માનં નાશયામ્યહમ્ । વિષમાલોડ્ય પાસ્યામિ પ્રવેક્ષ્યામ્યથવાઽનલમ્ ।
અભાગ્યાઽહમપુણ્યાઽહં નિત્યદુઃખા ચ વિક્લવા ॥ 30 ॥

પાપે નિપતિતાયાશ્ચ કિં ફલં જીવિતેન મે ।
ઇત્યસ્મૈ દર્શયામાસ કિણબદ્ધૌ કરાવુભૌ ॥ 31 ॥

તતસ્તસ્યાઃ કરૌ પીનૌ કિણબદ્ધૌ વૃકોદરઃ ।
મુખમાનીય વેપન્ત્યા રુરોદ પરવીરહા ॥ 32 ॥

તૌ ગૃહીત્વા ચ કૌન્તેયો બાષ્પમુત્સૃજ્ય વીર્યવાન્ ।
તતઃ પરમદુઃખાર્ત ઇદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 32 ॥