મહાભારત · અધ્યાય 3.98

યુધિષ્ઠિર નિબોધેદં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
ભૃગોસ્તીર્થં મહારાજ મહર્ષિગણસેવિતમ્ ॥

યત્રોપસ્પૃષ્ટવાન્રામો હૃતન્તેજસ્તદાપ્તવાન્ ।
અત્ર ત્વમ્ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં કૃષ્ણયા ચૈવ પાણ્ડવ ॥

દુર્યોધનહૃતન્તેજઃ પુનરાદાતુમર્હસિ ।
કૃતવૈરેણ રામેણ યથા કચોપહૃતં પુનઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સ તત્રભ્રાતૃભિશ્ચૈવ કૃષ્ણયા ચૈવ પાણ્ડવઃ ।
સ્નાત્વા દેવાન્પિતૄંશ્ચૈવ તર્પયામાસ ભારત ॥

તસ્ય તીર્થસ્ય રૂપં વૈ દીપ્તાદ્દીપ્તતરં બભૌ ।
અપ્રવૃષ્યતરશ્ચાસીચ્છાત્રવાણાં નરર્ષભ ॥

અપૃચ્છચ્ચૈવ રાજેન્દ્ર લોમશં પાણ્ડુનન્દનઃ । ભગવન્કિમર્થં રામસ્ય હૃતમાસીદ્વપુઃ પ્રભો ।
કથં પ્રત્યાહૃતઞ્ચૈવ એતદાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ॥
લોમશ ઉવાચ ।

શૃણુ રામસ્ય રાજેન્દ્ર ભાર્ગવસ્ય ચ ધીમતઃ ।
જાતો દશરથસ્યાસીત્પુત્રો રામો મહાત્મનઃ ॥

વિષ્ણુઃ સ્વેન શરીરેણ રાવણસ્ય વધાય વૈ ।
પશ્યામસ્તમયોધ્યાયાં જાતં દાશરથિં તતઃ ॥

ઋચીકનન્દનો રાભો ભાર્ગવો રેણુકાસુતઃ ।
તસ્ દાશરથેઃ શ્રુત્વા રરામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ॥

કૌતૂહલાન્વિતો રામસ્ત્વયોધ્યામગમત્પુનઃ ।
જિજ્ઞાસમાનો રામસ્ય વીર્યં દાશરથેસ્તદા ॥

તં વૈ દશરથઃ શ્રુત્વા વિયાન્તમુપાગતમ્ ।
પ્રેષયામાસ રામસ્ય રામં પુત્રં પુરસ્કૃતમ્ ॥

સ તમભ્યાગતં દૃષ્ટ્વા ઉદ્યતાસ્ત્રમવસ્થિતમ્ ।
પ્રહસન્નિવ કોન્તેય રામો વચનમબ્રવીત્ ॥

કૃતકાલં હિ રાજેન્દ્ર ધનુરેતન્મયા વિભો ।
સમારોપય યત્નેન યદિ શક્નોષિ પાર્તિવ ॥

ઇત્યુક્તસ્ત્વાહ ભગવંસ્ત્વં નાધિક્ષેપ્તુમર્હસિ । નાહમપ્યધમો ધર્મે ક્ષત્રિયાણાં દ્વિજાતિષુ ।
ઇશ્ર્વાકૂણાં વિશેષેણ બાહુવીર્યે ન કત્થનમ્ ॥

તમેવં વાદિનં તત્ર રામો વચનમબ્રવીત્ ।
અલં વૈ વ્યપદેશેન ધનુરાયચ્છ રાઘવ ॥

તતો જગ્રાહ રોષેણ ક્ષત્રિયર્ષભમૂદનમ્ ।
રામો દાશરથિર્દિવ્યં હસ્તાદ્રામસ્ય કાર્મુકમ્ ॥

ધનુરારોપયામાસ સલીલ ઇવ ભારત । જ્યાશબ્દમકરોચ્ચૈવ સ્મયમાનઃ સ વીર્યવાન્ ।
તસ્ય શબ્દસ્ ભૂતાનિ વિત્રસન્ત્યશનેરિવ ॥

અથાબ્રવીત્તદા રામો રામં દાશરથિસ્તદા ।
ઇદમારોપિતં બ્ર્હમન્કિમન્યત્કરવાણિ તે ॥

તસ્ય રામો દદૌ દિવ્યં જામદગ્ન્યો મહાત્મનઃ ।
શરમાકર્ણદેશાન્તમયમાકૃષ્યતામિતિ ॥
લોમશ ઉવાચ ।

એતચ્છ્રુત્વાઽબ્રવીદ્રામઃ પ્રદીપ્ત ઇવ મન્યુના ।
શ્રૂયતે ક્ષમ્યતે ચૈવ દર્પપૂર્ણોસિ ભાર્ગવ ॥

ત્વયા હ્યધિગતં તેજઃ ક્ષત્રિયેભ્યો વિશેષતઃ । પિતામહપ્રસાદેન તેન માં ક્ષિપસિ ધ્રુવમ્ ।
પશ્ય માં સ્વેન રૂપેણ ચક્ષુસ્તે વિતરામ્યહમ્ ॥

તતો રામશરીરે વૈ રામઃ પશ્યતિ ભાર્ગવઃ ।
આદિત્યાન્સવસૂન્રુદ્રાન્સાધ્યાંશ્ચ સમરુદ્ગણાન્ ॥

પિતરો હુતાશનશ્ચૈવ નક્ષત્રાણિ ગ્રહાસ્તથા ।
ગન્ધર્વા રાક્ષસા યક્ષા નદ્યસ્તીર્થાનિ યાનિ ચ ॥

ઋષયો વાલખિલ્યાશ્ચ બ્ર્હમભૂતાઃ સનાતનાઃ ।
દેવર્ષયશ્ચ કાર્ત્સ્ન્યેન સમુદ્રાઃ પર્વતાસ્તથા ॥

વેદાશ્ચ સોપનિષદો વષટ્કારૈઃ સહાધ્વરૈઃ । ચેતોમન્તિ ચ સામાનિ ધનુર્વેદશ્ચ ભારત ।
મેઘવૃન્દાનિ વર્ષાણિ વિદ્યુતશ્ચ યુધિષ્ઠિર ॥

તતઃ સ ભગવાન્વિષ્ણુસ્તં વૈ બાણં મુમોચ હ ।
શુષ્કાશનિસમાકીર્ણં મહોલ્કાભિશ્ચ ભારત ॥

પાંસુવર્ષેણ મહતા મેઘવર્ષૈશ્ચ ભૂતલમ્ ।
ભૂમિકમ્પૈશ્ચ નિર્ઘાતૈર્નાદૈશ્ચ વિપુલૈરપિ ॥

સ રામં વિહ્વલં કૃત્વા તેજશ્ચાક્ષિપ્ય કેવલમ્ ।
આગચ્છજ્જ્વલિતો બાણો રામબાહુપ્રચોદિતઃ ॥

સ તુ વિહ્વલતાં ગત્વા પ્રતિલભ્ય ચ ચેતનામ્ ।
રામઃ પ્રત્યાગતપ્રાણઃ પ્રાણમદ્વિષ્ણુતેજસમ્ ॥

વિષ્ણુના સોભ્યનુજ્ઞાતો મહેન્દ્રમગમત્પુનઃ ।
ભીતસ્તુ તત્રન્યવસદ્બ્રીડિતસ્તુ મહાતપાઃ ॥

તતઃ સંવત્સરેઽતીતે હૃતૌજસમવસ્થિતમ્ ।
નિર્મદં દુઃખિતં દૃષ્ટ્વા પિતરો રામમબ્રુવન્ ॥

ન વૈ સમ્યગિદં પુત્ર વિષ્ણુમાસાદ્ય વૈકૃતમ્ ।
સ હિ પૂજ્યશ્ચ માન્યશ્ચ ત્રિષુ લોકેષુ સર્વદા ॥

ગચ્છ પુત્રનદીં પુણ્યાં વધૂસરકૃતાહ્વયામ્ ।
તત્રોપસ્પૃશ્ય તીર્થેષુ પુનર્વપુરવાપ્સ્યસિ ॥

દીપ્તોદં નામ તત્તીર્થં યત્રતે પ્રતિતામહઃ ।
ભૃગુર્દેવયુગે રામ તપ્તવાનુત્તમં તપઃ ॥

તત્તથા કૃતવાન્રામઃ કૌન્તેય વચનાત્પિતુઃ ।
પ્રાપ્તવાંશ્ચ પુનસ્તેજસ્તીર્થેઽસ્મિન્પાણ્ડુનન્દન ॥

એતદીદૃશકં તાત રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા । પ્રાપ્તમાસીન્મહારાજ વિષ્ણુમાસાદ્ય વૈ પુરા ॥