મહાભારત · અધ્યાય 3.81

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર કુરુક્ષેત્રમભિષ્ટુતમ્ ।
પાપેભ્યોવિપ્રમુચ્યન્તે તદ્ગતાઃ સર્વજન્તવઃ ॥

કુરુક્ષેત્રં ગમિષ્યામિ કુરુક્ષેત્રે વસામ્યહમ્ ।
ય એવં સતતં બ્રૂયાત્સોઽપિ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

પાંસવોઽપિકુરુક્ષેત્રે વાયુના સમુદીરિતાઃ ।
અપિદુષ્કૃતકર્માણં નયન્તિ પરમાં ગતિમ્ ॥

દક્ષિણેન સરસ્વત્યા દૃષદ્વત્યુત્તરેણ ચ ।
યે વસન્તિ કુરુક્ષેત્રે તે વસન્તિ ત્રિવિષ્ટપે ॥

તત્ર માસં વસેદ્ધીરઃ સરસ્વત્યાં યુધાંવર ।
યત્રબ્રહ્માદયો દેવા ઋષયઃ સિદ્ધચારણાઃ ॥

ગન્ધર્વાપ્સરસો યક્ષાઃ પન્નગાશ્ચ મહીપતે ।
બ્રહ્મક્ષેત્રં મહાપુણ્યમભિગચ્છન્તિ ભારત ॥

મનસાઽપ્યભિકામસ્ય કુરુક્ષેત્રં યુધાંવર ।
પાપાનિ વિપ્રણશ્યન્તિ બ્રહ્મલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

ગત્વા હિ શ્રદ્ધયા યુક્તઃ કરુક્ષેત્રં કુરૂદ્વહ ।
રાજસૂયાશ્વમેધાભ્યાં ફલમાપ્નોતિ માનવઃ ॥

તતશ્ચ મન્તુકં રાજન્દ્વારપાલં મહાબલમ્ ।
યક્ષં સમભિવાદ્યૈવ ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ વિષ્ણો સ્થાનમનુત્તમમ્ ।
સતતં નામ રાજેન્દ્ર યત્રસન્નિહિતો હરિઃ ॥

તત્રસ્નાત્વાઽર્ચયિત્વા ચ ત્રિલોકપ્રભવં હરિમ્ ।
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ વિષ્ણુલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

તતઃ પરિપ્લવં ગચ્છેત્તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
અગ્નિષ્ટોમાતિરાત્રાભ્યાં ફલં પ્રાપ્નોતિ ભારત ॥

પૃથિવીતીર્થમાસાદ્ય ગોસહસ્રફલં લભેત્ ।
તતઃ શાલૂકિની ગત્વા તીર્થસેવી નરાધિપ ॥

દશાશ્વમેધે સ્નાત્વા ચ તદેવ ફલમાપ્નુયાત્ ।
સર્પદર્વીં સમાસાદ્ય નાગાનાં તીર્થમુત્તમમ્ ॥

અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ નાગલોકં ચ વિન્દતિ ।
તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ દ્વારપાલમરુન્તુકમ્ ॥

તત્રોષ્ય રજનીમેકાં ગોસહસ્રફલં લભેત્ ।
તતઃ પઞ્ચનદં ગત્વા નિયતો નિયતાશનઃ ॥

કોટિતીર્થમુપસ્પૃશ્ય હયમેધફંલ લભેત્ ।
અશ્વિનોસ્તીર્થમાસાદ્ય રૂપવાનમિજાયતે ॥

તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ વારાહં તીર્થમુત્તમમ્ ।
વિષ્ણુર્વારાહરૂપેણ પૂર્વં યત્ર સ્થિતો વિભુઃ ॥

તત્રસ્નાત્વા નરશ્રેષ્ઠ અગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ।
તતો જયન્ત્યાં રાજેન્દ્ર સોમતીર્થં સમાવિશેત્ ॥

સ્નાત્વા ફલમવાપ્નોતિ રાજસૂયસ્ય માનવઃ ।
એકહંસે નરઃ સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

શતશૌચં સમાસાદ્ય તીર્થસેવી નરાધિપ ।
પૌણ્ડરીકમવાપ્નોતિ કૃતશૌચો ભવેચ્ચ સઃ ॥

તતો મુઞ્જવટં નામ સ્થાણોઃ સ્થાનં મહાત્મનઃ ।
ઉપોષ્ય રજનીમેકાં ગાણપત્યમવાપ્નુયાત્ ॥

તત્રૈવ ચ મહારાજ યક્ષિણી લોકવિશ્રુતા ।
તાં ચાભિગમ્યરાજેન્દ્ર સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥

કુરુક્ષેત્રસ્ તદ્દ્વારં વિશ્રુતં ભરતર્ષભ ।
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય તીર્થસેવી સમાહિતઃ ॥

સમ્મિતે પુષ્કરાણાં ચ સ્નાત્વાઽર્ચ્ય પિતૃદેવતાઃ ।
જામદગ્ન્યેન રામેણ કૃતં તત્સુમહાત્મના ॥

કૃતકૃત્યો ભવેદ્રાજન્નશ્વમેધં ચ વિન્દતિ ।
તતો રામહ્રદાનાર્ચ્છેત્તીર્થસેવી સમાહિતઃ ॥

તત્રરામેણ રાજેનદ્્રતરસા દીપ્તતેજસા ।
ક્ષત્રમુત્સાદ્ વીરેણ હ્રદાઃ પઞ્ચ નિવેશિતાઃ ॥

પૂરયિત્વા નરવ્યાઘ્ર રુધિરેણેતિ નઃ શ્રુતમ્ ।
પિતરસ્તર્પિતાઃ સર્વે તથૈવ પ્રપિતાગહાઃ ॥

તતસ્તે પિતરઃ પ્રીતા રામમૂચુર્નરાધિપ ।
રામરામ મહાભાગ પ્રીતાઃ સ્મ તવ ભાર્ગવ ॥

અનયા પિતૃભક્ત્યા ચ વિક્રમેણ ચ તે વિભો ।
વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે કિમિચ્છસિ મહાદ્યુતે ॥

એવમુક્તઃ સ રાજેન્દ્ર રામ પ્રહરતાંવરઃ ।
અબ્રવીત્પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં પિતૄન્સ ગગને સ્થિતાન્ ॥

ભવન્તો યદિ મે પ્રીતા યદ્યનુગ્રાહ્યતા મયિ ।
પિતૃપ્રસાદાદિચ્છેયં તપઃસ્વાધ્યયનં પુનઃ ॥

યચ્ચ રોષાભિભૂતેન ક્ષત્રમુત્સાદિતં મયા ।
તતશ્ચ પાપાન્મુચ્યેયં યુષ્માકં તેજસાઽપ્યહમ્ ॥

હ્રદાશ્ચ તીર્થભૂતા મે ભવેયુર્ભુવિ વિશ્રુતાઃ ।
એતચ્છ્રુત્વા શુભં વાક્યં રામસ્ય પિતરસ્તદા ॥

પ્રત્યૂચુઃ પરમપ્રીતા રામં હર્પસમન્વિતાઃ ।
તપસ્તે વર્ધતાં ભૂયઃ પિતૃભક્ત્યા વિશેષતઃ ॥

યચ્ચ રોપાભિભૂતેન ક્ષત્રમુત્સાદિતં ત્વયા ।
તતશ્ચ પાપાન્મુક્તસ્ત્વં પાતિતાસ્તે સ્વકર્મભિઃ ॥

હ્રદાશ્ચ તવ તીર્થત્વં ગમિષ્યન્તિ ન સંશયઃ ।
હ્રદેષુ તેષુ યઃ સ્નાત્વા પિતૄન્સન્તર્પયિષ્યતિ ॥

પિતરસ્તસ્ વૈ પ્રીતા દાસ્યન્તિ ભુવિ દુર્લભમ્ ।
ઈપ્સિતં ચ મનઃકામં સ્વર્ગલોકં ચ શાશ્વતમ્ ॥

એવં દત્ત્વા વરાન્રાજન્રામસ્ય પિતરસ્તદા ।
આમન્ત્ર્ય ભારગ્વં પ્રીત્યા તત્રૈવાન્તર્હિતાસ્તતઃ ॥

એવં રામહ્રદાઃ પુણ્યા ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ ।
સ્નાત્વા હ્રહેષુ રામસ્ય બ્રહ્મચારી શુચિવ્રતઃ ॥

રામમભ્યર્ચ્ય રાજેન્દ્ર લભેદ્બહુ સુવર્ણકમ્ ।
વંશમૂલકમાસાદ્ય તીર્થસેવી કુરૂદ્વહ ॥

સ્વવંશમુદ્ધરેદ્રાજન્સ્નાત્વા વૈ વંશમૂલકે ।
કાયશોધનમાસાદ્ય તીર્થં ભરતસત્તમ ॥
શરીરશુદ્ધિઃ સ્નાતસ્ય તસ્મિંસ્તીર્થે ન સંશયઃ ।

શરીરશુદ્ધિઃ સ્નાતસ્ય તસ્મિંસ્તીર્થે ન સંશયઃ ।
શુદ્ધદેહશ્ચ સંયાતિ યુભાઁલ્લોકાનનુત્તમાન્ ॥

તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
લોકા યત્રોદ્ધૃતાઃ પૂર્વં વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥

લોકોદ્ધારં સમાસાદ્ય તીર્થં ત્રૈલોક્યપૂજિતમ્ ।
સ્નાત્વા તીર્થવરે રાજઁલ્લોકાનુદ્ધરતે સ્વકાન્ ॥

શ્રીતીર્થં ચ સમાસાદ્ય સ્નાત્વા નિયતમાનસઃ ।
અર્ચયિત્વા પિતૄન્દેવાન્વિન્દતે શ્રિયમુત્તમામ્ ॥

કપિલાતીર્થમાસાદ્ય બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ।
તત્ર સ્નાત્વાઽર્ચયિત્વા ચ પિતૄન્સ્વાન્દૈવતાન્યપિ ॥

કપિલાનાં સહસ્રસ્ય ફલંવિન્દતિ માનવઃ ।
સૂર્યતીર્થં સમાસાદ્ય સ્નાત્વા નિયતમાનસઃ ॥

અર્ચયિત્વા પિતૄન્દેવાનુપવાસપરાયણઃ ।
અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ સૂર્યલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

ગવાં ભગવનાસાદ્ય તીર્થસેવી યથાક્રમમ્ ।
તત્રાભિષેકં કુર્વાણો ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

શઙ્ખિનીતીર્થમાસાદ્ય તીર્થસેવી કુરૂદ્વહ ।
દેવ્યાસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા લભતે રૂપમુત્તમમ્ ॥

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્રદ્વારપાલમરુન્તુકમ્ ।
તચ્ચ તીર્થં સરસ્વત્યાં યક્ષેન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ ॥

તત્રસ્નાત્વા નરો રાજન્નગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ।
તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર બ્રહ્માવર્તં નરોત્તમઃ ॥

બ્રહ્માવર્તે નરઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મલોકમવાપ્નુયાત્ ।
તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર સુતીર્થકમનુત્તમમ્ ॥

તત્રસન્નિહિતા નિત્યં પિતરો દૈવતૈઃ સહ ।
તત્રાભિષેકં કુર્વીત પિતૃદેવાર્ચને રતઃ ॥

અશ્વમેધમાવાપ્નોતિ પિતૃલોકં ચ ગચ્છતિ ।
તતોમ્બુમત્યાં ધર્મજ્ઞ સુતીર્થકમનુત્તમમ્ ॥

કોશેશ્વરસ્ય તીર્થેષુ સ્નાત્વા ભરતસત્તમ ।
સર્વવ્યાધિવિનિર્મુક્તો બ્રહ્મલોકે મહીયતે ॥

માતૃતીર્થં ચ તત્રૈવ યત્રસ્નાતસ્ય ભારત ।
પ્રજા વિવર્ધતે રાજન્ન તન્વીં શ્રિયમશ્નુતે ॥

તતઃ શીતવનં ગચ્છેન્નિયતો નિયતાશનઃ ।
તીર્થં તત્રમહારાજ મહદન્યત્ર દુર્લભમ્ ॥

પુનાતિ ગમનાદેવ કુલમેકં નરાધિપ ।
કેશાનભ્યુક્ષ્ વૈ તસ્મિન્પૂતો ભવતિ ભારત ॥

તીર્થં તત્ર મહારાજ શ્વાનલોમાપહં સ્મૃતમ્ ।
યત્ર વિપ્રા નરવ્યાઘ્ર વિદ્વાંસસ્તીર્થતત્પરાઃ ॥

ગતિં ગચ્છન્તિ પરમાં સ્નાત્વા ભરતસત્તમ ।
શ્વાનલોમાપનયને તીર્થે ભરતસત્તમ ॥

પ્રાણાયામૈર્નિર્હરન્તિ સ્વલોમાનિ દ્વિજોત્તમાઃ ।
પૂતાત્માનશ્ચ રાજેન્દ્રપ્રયાન્તિ પરમાં ગતિમ્ ॥

દશાશ્વમેધિકં ચૈવ તસ્મિંસ્તીર્થે મહીપતે ।
તત્ર સ્નાત્વા નરવ્યાઘ્ર ગચ્છેત પરમાં ગતિમ્ ॥

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર માનુષં લોકવિશ્રુતમ્ ।
યત્ર કૃષ્ણમૃગા રાજન્વ્યાધેન પરિપીડિતાઃ ॥

વિગાહ્ય તસ્મિન્સરસિ માનુષત્વમુપાગતાઃ ।
તસ્મિંસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ॥

સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।
માનુષસ્ય તુ પૂર્વેણ ક્રોશમાત્રે મહીપતે ॥

આપગા નામ વિખ્યાતા નદીસિદ્ધનિષેવિતા ।
શ્યામાકભોજનં તત્રયઃ પ્રયચ્છતિ માનવઃ ॥

દેવાન્પિતૄન્સમુદ્દિશ્ય તસ્ય ધર્મફલં મહત્ ।
એકસ્મિન્ભોજિતે વિપ્રે કોટિર્ભવતિ ભોજિતા ॥

તત્રસ્નાત્વાઽર્ચયિત્વા ચ પિતૃન્વૈ દૈવતાનિ ચ ।
ઉષિત્વા રજનીમેકામગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર બ્રહ્મણઃ સ્થાનમુત્તમમ્ ।
બ્રહ્મોદુમ્બરમિત્યેવ પ્રકાશં ભુવિ ભારત ॥

તત્રસપ્તર્ષિકુણ્ડેષુ સ્નાતસ્ યનરપુઙ્ગવ ।
કેદારે ચૈવરાજેન્દ્રકપિઞ્જલમહામુનેઃ ॥

બ્રહ્માણમધિગત્વા ચ શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા બ્રહ્મલોકં પ્રપદ્યતે ॥

કપિઞ્જલસ્ય કેદારં સમાસાદ્ય સુદુર્લભમ્ ।
અન્તર્ધાનમવાપ્નોતિ તપસા દગ્ધકિલ્વિષઃ ॥

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર શઙ્કરં લોકવિશ્રુતમ્ ।
કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશ્યામભિગમ્ય વૃષધ્વજમ્ ॥

લભેત સર્વકામાન્હિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ।
તિસ્રઃ કોટ્યસ્તુ તીર્થાનાં શઙ્કરે કુરુનન્દન ॥

રુદ્રકોટ્યાં તથા કૂપે હ્રદેષુ ચ મહીપતે ।
શુદ્ધાસ્પદં ચ તત્રૈવ તીર્થં ભરતસત્તમ ॥

તત્રસ્નાત્વાઽર્ચયિત્વા ચ દૈવતાનિ પિતૄનથ ।
ન દુર્ગતિમવાપ્નોતિ વાજપેયં ચ વિન્દતિ ॥

કિન્દાને ચ નરઃ સ્નાત્વા કિઞ્જપ્યે ચ મહીપતે ।
અપ્રમેયમવાપ્નોતિ દાનં જપ્યં ચ ભારત ॥

કલશ્યાં વાર્યુપસ્પૃશ્ય શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ ।
અગ્નિષ્ટોમસ્ યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥

શન્કરસ્ય તુ પૂર્વેણ નારદસ્ય મહાત્મનઃ ।
તીર્થં કુરુકુલશ્રેષ્ઠ અજાનન્તેતિ વિશ્રુતમ્ ॥

તત્રતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા પ્રાણાનુત્સૃજ્ય ભારત ।
નારદેનાભ્યનુજ્ઞાતો લોકાન્પ્રાપ્નોત્યનુત્તમાનન્ ॥

શુક્લપક્ષે દશમ્યાં ચ પુણ્ડરીકં સમાવિશેત્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્પૌણ્ડરીકફલં લભેત્ ॥

તતસ્ત્રિવિષ્ટપં ગચ્છેત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
તત્ર વૈતરણી પુણ્યા નદી પાપપ્રણાશિની ॥

તત્ર સ્નાત્વાઽર્ચયિત્વા ચ શૂલપાણિં વૃષધ્વજમ્ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા ગચ્છેત પરમાં ગતિમ્ ॥

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર ફલકીવનમુત્તમમ્ ।
તત્ર દેવાઃ સદા રાજન્ફલકીવનમાશ્રિતાઃ ॥

તપશ્ચરન્તિ વિપુલં બહુવર્ષસહસ્રકમ્ ।
દૃષદ્વત્યાં નરઃ સ્નાત્વા તર્પયિત્વા ચ દેવતાઃ ॥

અગ્નિષ્ટોમાતિરાત્રાભ્યાં ફલં વિન્દતિ ભારત ।
તીર્તે ચ સર્વદેવાનાં સ્નાત્વા ભરતસત્તમ ॥

ગોસહસ્રસ્ય રાજેન્દ્ર ફલં વિન્દતિ માનવઃ ।
પાણિસ્વાતે નરઃ સ્નાત્ત્વા તર્પયિત્વા ચ દેવતાઃ ॥

અગ્નિષ્ટોમાતિરાત્રાભ્યાં ફલં વિન્દતિ ભારત ।
રાજસૂયમાવાપ્નોતિ ઋષિલોકં ચ વિન્દતિ ॥

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર મિશ્રકં તીર્થમુત્તમમ્ ।
તત્ર તીર્થાનિ રાજેન્દ્ર મિશ્રિતાનિ મહાત્મના ॥

વ્યાસેન નૃપશાર્દૂલ દ્વિજાર્થમિતિ નઃ શ્રુતમ્ ।
સર્વતીર્થેષુ સ સ્નાતિ મિશ્રકે સ્નાતિ યો નરઃ ॥

તતો વ્યાસવનં ગચ્છેન્નિયતો નિયતાશનઃ ।
મનોજવે નરઃ સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

ગત્વા મધુવટીં ચૈવ દેવ્યાઃ સ્થાનં નરઃ શુચિઃ ।
તત્ર સ્નાત્વાઽર્ચયિત્વા ચ પિતૄન્દેવાંશ્ચ પૂરુષઃ ॥

સ દેવ્યા સમનુજ્ઞાતો ગોસહસ્રફલં લભેત્ ।
કૌશિક્યાઃ સન્ગમે યસ્તુ દૃષદ્વત્યાશ્ચ ભારત ॥

સ્નાતિ વૈ નિયતાહાર સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
તતો વ્યાસસ્થલી નામ યત્રવ્યાસેન ધીમતા ॥

પુત્રશોકાભિતપ્તેન દેહત્યાગે કૃતા મતિઃ ।
તતો દેવૈસ્તુ રાજેન્દ્ર પુનરુત્થાપિતસ્તદા ॥

અભિગત્વા સ્થલીં તસ્ય ગોસહસ્રફલં લભેત્ ।
કિન્દત્તં કૂપમાસાદ્ય તિલપ્રસ્થં પ્રદાય ચ ॥

ગચ્છેત પરમાં સિદ્ધિમૃણૈર્મુક્તઃ કુરૂદ્વહ ।
વેદીતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

અહસ્છ સુદિનં ચૈવ દ્વે તીર્થે લોકવિશ્રુતે ।
તયોઃ સ્નાત્વા નરવ્યાઘ્ર સૂર્યલોકમવાપ્નુયાત્ ॥

મૃગધૂમં તતો ગચ્છેત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
તત્રાભિષેકં કુર્વીત ગઙ્ગાયાં નૃપસત્તમ ॥

અર્ચયિત્વા મહાદેવમશ્વમેધફલં લભેત્ ।
દેવ્યાસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

તતો વામનકં ગચ્છેત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
તત્રવિષ્ણુપદે સ્નાત્વા અર્ચયિત્વા ચ વામનમ્ ॥

સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ।
કુલપુને નરઃ સ્નાત્વા પુનાતિ સ્વકુલં તતઃ ॥

પવનસ્ય હ્રદે સ્નાત્વા મરુતાં તીર્થમુત્તમમ્ ।
તત્રસ્નાત્વા નખ્યાઘ્ર વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥

અમરાણાં હ્રદે સ્નાત્વા સમભ્યર્ચ્યામરાધિપમ્ ।
અમરાણાં પ્રભાવેન સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥

શાલિહોત્રસ્ય તીર્થે ચ શાલિશૂર્પે યથાવિધિ ।
સ્નાત્વા નરવરશ્રેષ્ઠ ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

શ્રીકુઞ્જં ચ સરસ્વત્યાસ્તીર્થં ભરતસત્તમ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરશ્રેષ્ઠ અગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥

તતો નૈમિપકુઞ્જં ચ સમાસાદ્ય કુરૂદ્વહ ।
ઋષયઃ કિલ રાજેન્દ્ર નૈમિષેયાસ્તપસ્વિનઃ ॥

તીર્થયાત્રાં પુરસ્કૃત્ય કુરુક્ષેત્રં ગતાઃ પુરા । તત્ર તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા વાજિમેધફલં લભેત્ ।
તતઃ કુઞ્જઃ સરસ્વત્યાઃ કૃતો ભરતસત્તમ ॥

ઋપીણામવકાશઃ સ્યાદ્યથા તુષ્ટિકરો મહાન્ ।
કન્યાતીર્થે નરઃ સ્નાત્વાગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ કન્યાતીર્થમનુત્તમમ્ ।
કન્યાતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા અગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર બ્રહ્મણસ્તીર્થમુત્તમમ્ ।
તત્રવર્ણાવરઃ સ્નાત્વા બ્રાહ્મણ્યં લભતે નરઃ ॥

બ્રાહ્મણશ્ચ વિશુદ્ધાત્મા ગચ્છેત પરમાં ગતિમ્ ।
તતો ગચ્છેન્નરશ્રેષ્ઠ સોમતીર્થમનત્તમમ્ ॥

તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્સોમલોકમવાપ્નુયાત્ ।
સપ્તસારસ્વતં તીર્થં તતો ગચ્છેન્નરાધિપ ॥

યત્ર મઙ્કણકઃ સિદ્ધો મહર્ષિર્લોકવિશ્રુતઃ ।
પુરા મઙ્કણકો રાજન્કુશાગ્રેણેતિ નઃશ્રુતમ્ ॥

ક્ષતઃ કિલ કરે રાજંસ્તસ્ય શાકરસોઽસ્રવત્ ।
સ વૈ શાકરસં દૃષ્ટ્વા હર્ષાવિષ્ટઃ પ્રનૃત્તવાન્ ॥

તતસ્તસ્મિન્પ્રનૃત્તે તુ સ્થાવરં જઙ્ગમં ચ યત્ ।
પ્રનૃત્તમુભયં વીર તેજસા તસ્ય મોહિતમ્ ॥

બ્રહ્માદિભિઃ સુરૈ રાજનૃષિભિશ્ચ તપોધનૈઃ ।
ક્ષિપ્તો વૈ મહાદેવ ઋષેરર્થે નરાધિપ ॥

નાયં નૃત્યેદ્યથા દેવ તથા ન્વં કર્તુમર્હસિ । તં પ્રનૃત્તં સમાસાદ્ય હર્ષાવિષ્ટેન ચેતસા ।
સુરાણાં હિતકામાર્થમૃષિં દેવોઽભ્યભાષત ॥

ભોભો મહર્ષે ધર્મજ્ઞ કિમર્થં નૃત્યતે ભવાન્ ।
હર્ષસ્થાનં કિમર્થં વા તવાદ્ય મુનિપુઙ્ગવ ॥
ઋષિરુવાચ ।

તપસ્વિનો ધર્મપથે સ્થિતસ્ય દ્વિજસત્તમ ।
કિં ન પશ્યસિ મે બ્રહ્મન્કરાચ્છાકરસં સ્રુતમ્ ॥

યં દૃષ્ટ્વાઽહં પ્રનૃત્તોઽહં હર્ષેણ મહતાઽન્વિતઃ ।
તં પ્રહસ્યાબ્રવીદ્દેવ ઋષિં રાગેણ મોહિતમ્ ॥

અહં તુ વિસ્મયં વિપ્ર ન ગચ્છામીતિ પશ્ય મામ્ ।
એવમુક્ત્વા નરશ્રેષ્ઠ મહાદેવેન ધીમતા ॥

અઙ્ગુલ્યગ્રેણ રાજેન્દ્રસ્વાઙ્ગુષ્ઠસ્તાડિતોઽનઘ ।
તતો ભસ્મ ક્ષતાદ્રાજન્નિર્ગતં હિમસન્નિભમ્ ॥

તદ્દૃષ્ટ્વા વ્રીડિતો રાજન્સ મુનિઃ પાદયોર્ગતઃ ।
નાન્યદ્દેવાત્પરં મેને રુદ્રાત્પરતરં મહત્ ॥

સુરાસુરસ્ય જગતો ગતિસ્ત્વમસિ શૂલધૃત્ ।
ત્વયા સર્વમિદં સૃષ્ટં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥

ત્વમેવ સર્વાન્ગ્રસસિ પુનરેવ યુગક્ષયે ।
દેવૈરપિ ન શક્યસ્ત્વં પરિજ્ઞાતું કુતો મયા ॥

ત્વયિ સર્વે પ્રદૃશ્યન્તે સુરા બ્રહ્માદયોઽનઘ ।
સર્વસ્ત્વમસિ લોકાનાં કર્તાકારયિતા ચ હ ॥

ત્વત્પ્રસાદાત્સુરાઃ સર્વે નિવસન્ત્યકુતોભયાઃ ।
એવં સ્તુત્વા મહાદેવમૃષિર્વચનમબ્રવીત્ ॥

ત્વત્પ્રસાદાન્મહાદેવ તપો મે ન ક્ષરેત વૈ ।
તતો દેવઃ પ્રહૃષ્ટાત્મા બ્રહ્મર્ષિમિદમબ્રવીત્ ॥

તપસ્તે વર્ધતાં વિપ્ર મત્પ્રસાદાત્સહસ્રશઃ ।
આશ્રમે ચેહ વત્સ્યામિ ત્વયા સહ મહામુને ॥

સપ્તસારસ્વતે સ્નાત્વા અર્ચયિષ્યન્તિ યે તુ મામ્ ।
ન તેષાં દુર્લભં કિઞ્ચિદિહ લોકે પરત્ર ચ ॥

સારસ્વતં ચ તે લોકં ગમિષ્યન્તિ ન સંશયઃ ।
એવમુક્ત્વા મહાદેવસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ॥
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।

તતસ્ત્વૌશનસં ગચ્છેત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
યત્રબ્રહ્માદયો દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ॥

કાર્તિકેયશ્ચ ભગવાંસ્ત્રિસન્ધ્યં કિલ ભારત ।
સાન્નિધ્યમકરોન્નિત્યં ભાર્ગવપ્રિયકામ્યયા ॥

કપાલમોચનં તીર્થં સર્વપાપપ્રમોચનમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરવ્યાઘ્ર સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

અગ્નિતીર્થં તતો ગચ્છેત્તત્ર સ્નાત્વા નરર્ષભ ।
અગ્નિલોકમવાપ્નોતિ કુલં ચૈવ સુમુદ્ધરેત્ ॥

વિશ્વામિત્રસ્ય તત્રૈવ તીર્થં ભરતસત્તમ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરશ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ્યમધિગચ્છતિ ॥

બ્રહ્મયોનિં સમાસાદ્ય શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરવ્યાઘ્ર બ્રહ્મલોકં પ્રપદ્યતે ॥

પુનાત્યાસપ્તમં ચૈવ કુલં નાસ્ત્યત્રસંશયઃ ।
તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ॥

પૃથૂદકમિતિ ખ્યાતં કાર્તિકેયસ્ય વૈ નૃપ ।
તત્રાભિષેકં કુર્વીત પિતૃદેવાર્ચને રતઃ ॥

અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાઽપિસ્ત્રિયા વા પુરુષેણ વા ।
યત્કિઞ્ચિદશુભં કર્મ કૃતં માનુષબુદ્ધિના ॥

તત્સર્વં નશ્યતે તત્ર સ્નાતમાત્રસ્ય ભારત ।
અશ્વમેધફલં ચાસ્ય સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

પુણ્યમાહુઃ કુરુક્ષેત્રં કુરુક્ષેત્રાત્સરસ્વતી ।
સરસ્વત્યાશ્ચ તીર્થાનિ તીર્થેભ્યશ્ પૃથૂદકમ્ ॥

ઉત્તમે સર્વતીર્થાનાં યસ્ત્યજેદાત્મનસ્તનુમ્ ।
પૃથૂદકે જપ્યપરો નૈવ શ્વો મરણં તપેત્ ॥

ગીતં સનત્કુમારેણ વ્યાસેન ચ મહાત્મના ।
વેદે ચ નિયતં રાજન્નભિગચ્છેત્પૃથૂદકમ્ ॥

પૃથૂદકાત્તીર્થતમં નાન્યત્તીર્થં કુરૂદ્વહ ।
તન્મેધ્યં તત્પવિત્રં ચ પાવનં ચ ન સંશયઃ ॥

તત્રસ્નાત્વા દિવં યાન્તિ યેઽપિ પાપકૃતો નરાઃ ।
પૃથૂદકે નરશ્રેષ્ઠ એવમાહુર્મનીષિણઃ ॥

મધુસ્રવં ચ તત્રૈવ તીર્થં ભરતસત્તમ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર તીર્થં દેવ્યા યથાક્રમમ્ ।
સરસ્વત્યારુણાયાશ્ચ સન્ગમે લોકવિશ્રુતે ॥

ત્રિરાત્રોપોષિતઃ સ્નાત્વા મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા ।
અગ્નિષ્ટોમાતિરાત્રાભ્યાં ફલં વિન્દતિ માનવઃ ॥

આસપ્તમં કુલં ચૈવ પુનાતિ ભરતર્ષભ ।
અવતીર્ણં ચ તત્રૈવ તીર્થં કુરુકુલોદ્વહ ॥

વિપ્રાણામનુકમ્પાર્થં શાર્ઙ્ગિણા નિર્મિનં પુરા ।
વ્રતોપનયનાભ્યાં ચાપ્યુપવાસેન વાઽપ્યુત ॥

ક્રિયામન્ત્રૈશ્ચ સંયુક્તો બ્રાહ્મણઃ સ્યાન્ન સંશયઃ । ક્રિયામન્ત્રવિહીનોઽપિ તત્ર સ્નાત્વા નરર્ષભ ।
ચીર્ણવ્રતો ભવેદ્વિદ્વાન્દૃષ્ટમેતત્પુરાતનૈઃ ॥

સમુદ્રાશ્ચાપિ ચત્વારઃ સમાનીતાશ્ દર્ભિણા ।
તેષુ સ્નાતો નરશ્રેષ્ઠ ન દુર્ગતિમવાપ્નુયાત્ ॥

ફલાનિ ગોસહસ્રાણાં ચતુર્ણાં વિન્દતે ચ સઃ ।
તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ તીર્થં શતસહસ્રકમ્ ॥

સાહસ્રકં ચ તત્રૈવ દ્વે તીર્થે લોકવિશ્રુતે ।
ઉભયોર્હિ નરઃ સ્નાત્વા ગોસરસ્રફંલ લભેત્ ॥

દાનં વાઽપ્યુપવાસો વા સહસ્રગુણિતં ભવેત્ ।
તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર રેણુકાતીર્થમુત્તમમ્ ॥

તીર્તાભિષેકં કુર્વીત પિતૃદેવાર્ચને રતઃ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા અગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥

વિમોચનમુપસ્પૃશ્ય જિતમન્યુર્જિતેન્દ્રિયઃ ।
પ્રતિગ્રહકૃતૈર્દોષૈઃ સર્વૈઃ સ પરિમુચ્યતે ॥

તતઃ પઞ્ચવટીં ગત્વા બ્રહ્મચારી જિતેન્દ્રિયઃ ।
પુણ્યેન મહતા યુક્તઃ સતાં લોકે મહીયતે ॥

યત્રયોગેશ્વરઃ સ્થાણુઃ સ્વયમેવ વૃષધ્વજઃ ।
તમર્ચયિત્વા દેવેશં ગમનાદેવ સિદ્ધ્યતિ ॥

તૈજસં વારુણં તીર્થં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા ।
યત્ર રબ્રહ્માદિભિર્દૈર્વૈરૃષિભિશ્ચ તપોધનૈઃ ॥

સૈનાપત્યેન દેવાનામભિષિક્તો ગુહસ્તદા ।
તૈજસસ્ય તુ પૂર્વેણ કુરુતીર્થં કુરૂદ્વહ ॥

કુરુતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મચારી જિતેન્દ્રિયઃ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા બ્રહ્મલોકં પ્રપદ્યતે ॥

સ્વર્ગદ્વારં તતો ગચ્છેન્નિયતો નિયતાશનઃ ।
સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ બ્રહ્મલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

તતો ગચ્છેદનરકં તીર્થસેવી નરાધિપ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ન દુર્ગતિમવાપ્નુયાત્ ॥

તત્રબ્રહ્મા સ્વયં નિત્યં દેવૈઃ સહ મહીપતે ।
અન્વાસ્તે પુરુષવ્યાઘ્ર નારાયણપુરોગમૈઃ ॥

સાન્નિધ્યં તત્રરાજેન્દ્ર રુદ્રપત્ન્યાઃ કુરૂદ્વહ ।
અભિગમ્ય ચ તાં દેવીં ન દુર્ગતિમવાપ્નુયાત્ ॥

તત્રૈવ ચ મહારાજ વિશ્વેશ્વરમુમાપતિમ્ ।
અભિગમ્ય મહાદેવં મુચ્યતે સર્વકિલ્વિષૈઃ ॥

નારાયણં ચાભિગમ્ય પદ્મનાભમરિન્દમ ।
રાજમાનો મહારાજ વિષ્ણુલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

તીર્થેષુ સર્વદેવાનાં સ્નાતઃ સ પુરુષર્ષભ ।
સર્વદુઃખૈઃ પરિત્યક્તો દ્યોતતે શશિવન્નરઃ ॥

તતઃ સ્વસ્તિપુરં ગચ્છેત્તીર્થસેવી નરાધિપ ।
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

પાવનં તીર્થમાસાદ્ય તર્પયેત્પિતૃદેવતાઃ ।
અગ્નિષ્ટોમસ્ય યત્રસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ ભારત ॥

ગઙ્ગાહ્રદશ્ચ તત્રૈવ કૂપશ્ચ ભરતર્ષભ ।
તિસ્રઃ કોટ્યસ્તુ તીર્થાનાં તસ્મિન્કૂપે મહીપતે ॥

તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્સ્વર્ગલોકં પ્રપદ્યતે ।
આપગાયાં નરઃ સ્નાત્વા અર્ચયિત્વા મહેશ્વરમ્ ॥

ગાણપત્યમવાપ્નોતિ કુલં ચૈવ સમુદ્ધરેત્ ।
તતઃ સ્થાણુવટં ગચ્છેત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ॥

તત્ર સ્નાત્વા સ્થિતો રાત્રિં રુદ્રલોકમવાપ્નયાત્ ।
બદરીકાનનં ગચ્છેદ્વસિષ્ઠસ્યાશ્રમં ગતઃ ॥

બદરીં ભક્ષયેત્તત્ર ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ ।
સમ્યગ્દ્વાદશવર્ષાણિ બદરીં ભક્ષયેત્તુ યઃ ॥

ત્રિરાત્રોપોષિતસ્તેન ભવેત્તુલ્યો નરાધિપ ।
ઇન્દ્રમાર્ગં સમાસાદ્ય તીર્થસેવી નરાધિપ ॥

અહોરાત્રોપવાસેન શક્રલોકે મહીયતે ।
એકરાત્રં સમાસાદ્ય એકરાત્રોષિતો નરઃ ॥

નિયતઃ સત્યવાદી ચ બ્રહ્મલોકે મહીયતે ।
તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ॥

આદિત્યસ્યાશ્રમો યત્ર તેજોરાશેર્મહાત્મનઃ ।
તસ્મિંસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા પૂજયિત્વા વિભાવસું ॥

આદિત્યલોકં વ્રજતિ કુલં ચૈવ સમુદ્ધરેત્ ।
સોમતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા તીર્થસેવી નરાધિપ ॥

સોમલોકમવાપ્નોતિ નરો નાસ્ત્યત્રસંશયઃ ।
તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ દધીચસ્ય મહાત્મનઃ ॥

તીર્થં પુણ્યતમં રાજન્પાવનં લોકવિશ્રુતમ્ ।
યત્ર સારસ્વતો યાતઃ સોઙ્ગિરાસ્તપસો નિધિઃ ॥

તસ્મિસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા વાજિમેધફલં લભેત્ ।
સારસ્વતીં ગતિં ચૈવ લભતે નાત્ર સંશયઃ ॥

તતઃ કન્યાશ્રમં ગચ્છેન્નિયતો બ્રહ્મચર્યવાન્ ।
ત્રિરાત્રોપોષિતો રાજન્નિયતો નિયતાશનઃ ॥

લભેત્કન્યાશતં દિવ્યં સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ।
તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ તીર્થં સન્નિહતીમપિ ॥

તત્રબ્રહ્માદયો દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ।
માસિમાસિ સમાયાન્તિ પુણ્યેન મહાતાઽન્વિતાઃ ॥

સન્નિહત્યામુપસ્પૃશ્ય રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે ।
અશ્વમેધશતં તેન તત્રેષ્ટં શાશ્વતં ભવેત્ ॥

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ અન્તરિક્ષચરાણિ ચ ।
નદ્યો હ્રદાસ્તડાગાશ્ચ સર્વપ્રસ્રવણાનિ ચ ॥

ઉદપાનાનિ વાપ્યશ્ચ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ ।
નિઃસંશયમમાવાસ્યાં સમેષ્યન્તિ નરાધિપ ॥

માસિમાસિ નરવ્યાઘ્ર સન્નિહત્યાં ન સંશયઃ ।
તીર્થસન્નિહનાદેવ સન્નિહત્યેતિ વિશ્રુતા ॥

તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।
અમાવાસ્યાં તુ તત્રૈવ રાહુગ્રસ્તે રદિવાકરે ॥

યઃ શ્રાદ્ધં કુરુતે મર્ત્યસ્તસ્ય પુણ્યફંલ શૃણુ ।
અશ્વમેધસહસ્રસ્ય સમ્યગિષ્ટસ્ય યત્ફલમ્ ॥

સ્નાત એવ સમાપ્નોતિ કૃત્વા શ્રાદ્ધં ચ માનવઃ ।
યત્કિઞ્ચિદ્દુષ્કૃતન્કર્મ સ્ત્રિયા વા પુરુષેણ વા ॥

સ્નાતમાત્રસ્ય તત્સર્વં નશ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
પદ્મવર્ણેન યાને બ્રહ્મલોકં પ્રપદ્યતે ॥

અભિવાદ્ય તતો યક્ષં દ્વારપાલં મચક્રુકમ્ ।
કોટિતીર્થમુપસ્પૃશ્ય લભેદ્બહુસુવર્ણકમ્ ॥

ગઙ્ગાહ્રદશ્ચ તત્રૈવ તીર્થં ભરતસત્તમ ।
તત્રસ્નાયીત ધર્મજ્ઞ બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ॥

રાજસૂયાશ્વમેધાભ્યાં ફલં વિન્દતિ માનવઃ ।
પૃથિવ્યાં નૈમિષં તીર્થમન્તરિક્ષે ચ પુષ્કરમ્ ॥

ત્રયાણામપિ લોકાનાં કુરુક્ષેત્રં વિશિષ્યતે ।
પાંસવોપિ કુરુક્ષેત્રાદ્વાયુના સમુદીરિતાઃ ॥

અપિ દુષ્કૃતકર્માણં નયન્તિ પરમાં ગતિમ્ ।
દક્ષિણેન સરસ્વત્યા ઉત્તરેણ દૃષદ્વતીમ્ ॥

યે વસન્તિ કુરુક્ષેત્રે તેવસન્તિ ત્રિવિષ્ટપે । કુરુક્ષેત્રં ગમિષ્યામિ કુરુક્ષેત્રે વસામ્યહમ્ ।
અપ્યેકાં વાચમુત્સૃજ્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

બ્રહ્મવેદી કુરુક્ષેત્રં પુણ્યં બ્રહ્મર્ષિસેવિતમ્ ।
તસ્મિન્વસન્તિ યે મર્ત્યા ન તે શોચ્યાઃ કથઞ્ચન ॥

તરન્તુકારન્તુકયોર્યદન્તરં રામહ્રદાનાં ચ મચક્રુકસ્ય ચ ।
એતત્કુરુક્ષેત્રસમન્તપઞ્ચકં પિતામહસ્યોત્તરવેદિરુચ્યતે ॥