મહાભારત · અધ્યાય 3.73

કેશિન્યાસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા દમયન્તી વિશામ્પતે ।
શઙ્કમાના નલં તં વૈ કેશિનીમિદમબ્રવીત્ ॥

ગચ્છ કેશિનિ ભૂયસ્ત્વં પરીક્ષાં કુરુ બાહુકે ।
અબ્રુવાણા સમીપસ્થા ચરિતાન્યસ્ય લક્ષય ॥

યદા ચ કિઞ્ચિત્કુર્યાત્સ કારણં તત્ર ભામિનિ ।
તત્રસઞ્ચેષ્ટમાનસ્ય સંલક્ષેથા વિચેષ્ટિતમ્ ॥

ન ચાસ્ય પ્રતિબન્ધેન દેયોઽગ્નિરપિ કેશિનિ । યાચતે ન જલં દેયં સકૃચ્ચાત્વરમાણયા ।
એતત્સર્વં સમીક્ષ્યત્વં ચરિતં મે નિવેદય ॥

નિમિત્તં યત્ત્વયા દૃષ્ટં બાહુકે દૈવમાનુષમ્ ।
યચ્ચાન્યદપિ પશ્યેથાસ્તચ્ચાખ્યેયં ત્વયા મમ ॥

દમયન્ત્યૈવમુક્તા સા જગામાથ ચ કેશિની ।
નિશામ્યાથ હયજ્ઞસ્ય લિઙ્ગાનિ પુનરાગમત્ ॥

સા તત્સર્વં યથાવૃત્તં દમયન્ત્યૈ ન્યવેદયત્ ।
નિમિત્તં યત્તયા દૃષ્ટં બાહુકે દિવ્યમાનુષમ્ ॥
કેશિન્યુવાચ ।

દૃઢં શુચ્યપદાનોસૌ ન મયા માનુષઃ ક્વચિત્ ।
દૃષ્ટપૂર્વઃ શ્રુતો વાઽપિ દમયન્તિ તથાવિધઃ ॥

હ્રસ્વમાસાદ્ય તુ દ્વારં નાસૌ વિનમતે ક્વચિત્ । તં તુ દૃષ્ટ્વા યથાસઙ્ગમુત્સર્પતિ યથાસુખમ્ ।
સન્કટેઽપ્યસ્ય સુમહદ્વિવરં જાયતેઽધિકમ્ ॥

ઋતુપર્ણસ્ય ચાર્થાય ભોજનીયમનેકશઃ । ઋતુપર્ણસ્ય ચાર્થાય ભોજનીયમનેકશઃ ।
પ્રેષિતં તત્રરાજ્ઞા તુ માંસં બહુ ચ પાશવમ્ ॥

તસ્ય પ્રક્ષાલનાર્થાય કુમ્ભાસ્તત્રોપકલ્પિતાઃ ।
તે તેનાવેક્ષિતાઃ કુમ્ભાઃ પૂર્ણા એવાભવંસ્તતઃ ॥

તતઃ પ્રક્ષાલનં કૃત્વા સમધિશ્રિત્ય બાહુકઃ ।
તૃણમુષ્ટિં સમાદાય સવિતુસ્તં સમાદધત્ ॥

અથ પ્રજ્વલિતસ્તત્ર સહસા હવ્યવાહનઃ ।
તદદ્ભુતતમં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતાઽમિહાગતા ॥

અન્યચ્ચ તસ્મિન્સુમહદાશ્ચર્યં લક્ષિતં મયા ।
યદગ્નિમપિ સંસ્પૃશ્ય નૈવાસૌ દહ્યતે શુભે ॥

છન્દેન ચોદકં તસ્ય વહત્યાવર્જિતં દ્રુતમ્ ।
અતીવ ચાન્યત્સુમહદાશ્ચર્યં દૃષ્ટવત્યહમ્ ॥

યત્સ પુષ્પાણ્યુપાદાય હસ્તાભ્યાં મમૃદે શનૈઃ । મૃદ્યમાનાનિ પાણિભ્યાં તેન પુષ્પાણિ નાન્યથા ।
ભૂય એવ સુગન્ધીનિ હૃપિતાનિ ભવન્તિ હિ ॥

એતાન્યદ્ભુતકલ્પાનિ દૃષ્ટ્વાઽહં ભૃશવિસ્મિતા ।
ચેષ્ટિતાનિ વિશાલાક્ષિ બાહુકસ્ય સમીપતઃ ॥
બૃહદશ્વ ઉવાચ ।

દમયન્તી તુ તચ્છ્રુત્વા પુણ્યશ્લોકસ્ય ચેષ્ટિતમ્ ।
અમન્યત નલં પ્રાપ્તં કર્મચેષ્ટાભિસૂચિતમ્ ॥

સા શઙ્કમાના ભર્તારં નલં બાહુકરૂપિણમ્ ।
કેશિનીં શ્લક્ષ્ણયા વાચા રુદન્તી પુનરબ્રવીત્ ॥

પુનર્ગચ્છ પ્રમત્તસ્ય બાહુકસ્યોપસંસ્કૃતમ્ ।
મહાનસાચ્છ્રિતં માંસમાનયસ્વેહ ભામિનિ ॥

સા દૃષ્ટ્વાબાહુકે વ્યગ્રે તન્માંસમપકૃષ્ય ચ । અત્યુષ્ણમેવ ત્વરિતા તત્ક્ષણાત્પ્રિયકારિણી ।
દમયન્ત્યૈ તતઃ પ્રાદાત્કેશિની કુરુનન્દન ॥

સાઽશિતા નલસિદ્ધસ્ માંસસ્ય બહુશઃ પુરા ।
પ્રાશ્ય મત્વા નલં સૂતં પ્રાક્રોશદ્ભૃશદુઃખિતા ॥

વૈક્લવ્યં પરમં ગત્વાપ્રક્ષાલ્ય ચ મુખં તતઃ ।
મિથુનં પ્રેષયામાસ કેશિન્યા સહ ભારત્ ॥

ઇન્દ્રસેનાં સહ ભ્રાત્રા સમભિજ્ઞાય બાહુકઃ ।
અભિદ્રુત્ય તદા રાજા પરિષ્વજ્યાઙ્કમાનયત્ ॥

બાહુકસ્તુ સમાસાદ્ય સુતૌ સુરસુતોપમૌ ।
ભૃશં દુઃખપરીતાત્મા સુસ્વરં પ્રરુરોદ હ ॥

નૈષધો દર્શયિત્વા તુ વિકારમસકૃત્તદા ।
ઉત્સૃજ્ય સહસા પુત્રૌ કેશિનીમિદમબ્રવીત્ ॥

ઇદં ચ મદૃશં ભદ્રે મિથુનં મમ પુત્રયોઃ ।
અતો દૃષ્ટ્વૈવ સહસા બાષ્પમુત્સૃષ્ટવાનહમ્ ॥

બહુશઃ સમ્પતન્તીં ત્વાં જનઃ શઙ્કેત દોષતઃ । વયઞ્ચ દેશાતિથયો ગચ્છ ભદ્રે યથાસુખમ્ ॥