મહાભારત · અધ્યાય 3.63

ઉત્સૃજ્ય દમયન્તીં તુ નલો રાજા વિશામ્પતે ।
દદર્શ દાવં દહ્યન્તં મહાન્તં ગહને વને ॥

તત્ર સુશ્રાવ શબ્દંવૈ મધ્યે ભૂતસ્ય કસ્યચિત્ ।
અભિધાવ નલેત્યુચ્ચૈઃ પુણ્યશ્લોકેતિ ચાસકૃત્ ॥

મા ભૈરિતિ નલશ્ચોક્ત્વા મધ્યમગ્નેઃ પ્રવિશ્ય તમ્ ।
દદ્રશ નાગરાજાનં શયાનં કુણ્ડલીકૃતમ્ ॥

સ નાગઃ પ્રઞ્જલિર્ભૂત્વા વેપમાનો નલં તદા ।
ઉવાચ માં વિદ્ધિરાજન્નાગં કર્કોટકં નૃપ ॥

મયા પ્રલબ્ધો બ્રહ્મર્ષિરનાગાઃ સુમહાતપાઃ ।
તેન મન્યુપરીતેન શપ્તોસ્મિ મનુજાધિપ ॥

તિષ્ઠ ત્વં સ્થાવર ઇવ યાવદેતિ નલઃ ક્વચિત્ ।
ઇતો નેતાસિ તત્સ ત્વં શાપાન્મોક્ષ્યસિ મત્કૃતાત્ ॥

તસ્ય શાપાન્ન શક્નોમિ પદાદ્વિચલિતું પદમ્ ।
ઉપદેક્ષ્યામિ તે શ્રેયસ્ત્રાતુમર્હતિ માં ભવાન્ ॥

સખા ચ તે ભવિષ્યામિ મત્સમો નાસ્તિ પન્નગઃ ।
લઘુશ્ચ તે ભવિષ્યામિ શીઘ્રમાદાય ગચ્છ મામ્ ॥

એવમુક્ત્વા સ નાગેન્દ્રો બભૂવાઙ્ગુષ્ઠમાત્રકઃ ।
દં ગૃહીત્વા નલઃ પ્રાયાદ્દેશં દાવવિવર્જિતમ્ ॥

આકાશદેશમાસાદ્ય વિમુક્તં કૃષ્ણવર્ત્મના ।
ઉત્સ્રષ્ટુકામં તં નાગઃ પુનઃ કર્કોટકોઽબ્રવીત્ ॥

પદાનિ ગણયન્ગચ્છ સ્વાનિ નૈષધ કાનિચિત્ ।
તત્રતેઽહં મહાબાહો શ્રેયો ધાસ્યામિ યત્પરમ્ ॥

તતઃ સંખ્યાતુમારબ્ધમદશદ્દશમે પદે ।
તસ્ય દષ્ટસ્ય તદ્રૂપં ક્ષિપ્રમન્તરધીયત ॥

સ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતસ્તસ્થાવાત્માનં વિકૃતં નલઃ ।
સ્વરૂપધારિણં નાગં દદર્શ સ મહીપતિઃ ॥

તતઃ કર્કોટકો નાગઃ સાન્ત્વયન્નલમબ્રવીત્ ।
મયા તેઽન્તર્હિતં રૂપં ન ત્વાં વિદ્યુર્જના ઇતિ ॥

યત્કૃતે ચાસિ નિકૃતો દુઃખેન મહતા નલ ।
વિષેણ સ મદીયેન ત્વયિ દુઃખં નિવત્સ્યતિ ॥

વિષેણ સંવૃતૈર્ગાત્રૈર્યાવત્ત્વાં ન વિમોક્ષ્યતિ ।
તાવત્તુ ત્વાં મહારાજ ક્લેશેઽસ્મિન્સ નિયોક્ષ્યતિ ॥

અનાગા યેન નિકૃતસ્ત્વમનર્હો જનાધિપ ।
ક્રોધાદસૂયયિત્વા તં રક્ષા મે ભવતઃ કૃતા ॥

ન તે ભયં નરવ્યાઘ્ર દંષ્ટ્રિભ્યઃ શત્રુતોપિ વા ।
બ્રહ્મવિત્ત્વં ચ ભવિતા મત્પ્રસાદાન્નરાધિપ ॥

રાજન્વિષનિમિત્તા ચ ન તે પીડા ભવિષ્યતિ ।
સન્ગ્રામેષુ ન રાજેન્દ્રશશ્વજ્જયમવાપ્સ્યસિ ॥

ગચ્છ રાજન્નિતઃ સૂતો બાહુકોઽહમિતિ બ્રુવન્ ।
સમીપમૃતુપર્ણસ્ય સ હિ વેદાક્ષનૈપુણમ્ ॥

અયોધ્યાં નગરીં રમ્યામદ્ય વૈ નિષધેશ્વર ।
સ તેઽક્ષહૃદયં દાતા રાજાઽશ્વહૃદયેન વૈ ॥

ઇક્ષ્વાકુકુલજઃ શ્રીમાન્મિત્રં ચૈવ ભવિષ્યતિ ।
ભવિષ્યસિ યદાઽક્ષજ્ઞઃ શ્રેયસા યોક્ષ્યસે તદા ॥

સંયોક્ષ્યસે સ્વદારૈસ્ત્વં મા સ્મ શોકે મનઃ કૃથાઃ ।
રાજ્યેન તનયાભ્યાં ચ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

સ્વં રૂપં ચ યદા દ્રષ્ટુમિચ્છેથાસ્ત્વં નરાધિપ ।
સંસ્મર્તવ્યસ્તદા તેઽહંવાસશ્ચદં વિવાસયેઃ ॥

અનેન વાસસાચ્છન્નઃ સ્વં રૂપં પ્રતિપત્સ્યસે ।
ઇત્યુક્ત્વા પ્રદદૌ તસ્મૈ દિવ્યં વાસોયુગં તદા ॥

એવં નલં ચ સન્દિશ્ય વાસો દત્તાવ ચ કૌરવ । નાગરાજસ્તતો રાજંસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ॥