મહાભારત · અધ્યાય 3.64

તસ્મિન્નન્તર્હિતે નાગે પ્રયયૌ નૈષધો નલઃ ।
ઋતુપર્ણસ્ય નગરં પ્રાવિશદ્દશમેઽહનિ ॥

સ રાજાનમુપાતિષ્ઠદ્બાહુકોઽહમિતિ બ્રુવન્ ।
અશ્વાનાં વાહને યુક્તઃ પૃથિવ્યાં નાસ્તિ મત્સમઃ ॥

અર્થકૃચ્છ્રેષુ ચૈવાહં પ્રષ્ટવ્યો નૈપુણેષુ ચ ।
અન્નસંસ્કારમપિ ચ જાનામ્યન્યૈર્વિશેષતઃ ॥

યાનિ શિલ્પાનિ લોકેઽસ્મિન્યચ્ચૈવાન્યત્સુદુષ્કરમ્ ।
સર્વં યતિષ્યે તત્કર્તુમૃતુપર્ણ ભરસ્વ મામ્ ॥

ઇત્યુક્તઃ સ નલેનાથ ઋતુપર્ણો નરાધિપઃ ।
ઉવાચ સુપ્રીતમનાસ્તં પ્રેક્ષ્ય ચ મહીપતે ॥

વસબાહુક ભદ્રં તે સર્વમેતત્કરિષ્યસિ ।
શીઘ્રયાને સદા બુદ્ધિર્ધ્રિયતે મે વિશેષતઃ ॥

સ ત્વમાતિષ્ઠ યોગં તં યેન શીધ્રાં હયા મમ ।
ભવેયુરશ્વાધ્યક્ષોસિ વેતનં તે શતંશતમ્ ॥

ત્વામુપસ્થાસ્યતશ્ચૈવ નિત્યં વાર્ષ્ણેયજીવલૌ ।
એતાભ્યાં રંસ્યસે સાર્ધં વસ વૈ મયિ બાહુક ॥
બૃહદશ્વ ઉવાચ ।

એવમુક્તો નલસ્તેન ન્યવસત્તત્રપૂજિતઃ ।
ઋતુપર્ણસ્ય નગરે સહવાર્ષ્ણેયજીવલઃ ॥

સ વૈ તત્રાવસદ્રાજા વૈદર્ભીમનુચિન્તયન્ ।
સાયંસાયં સદા ચેમં શ્લોકમેકં જગાદ હ ॥

ક્વ નુ સા ક્ષુત્પિપાસાર્તા શ્રાન્તા શેતે તપસ્વિની ।
સ્મરન્તી તસ્ય મન્દસ્ય કં વાઽસાદ્યોપતિષ્ઠતિ ॥

એવં બ્રુવન્તં રાજાનં નિશાયાં જીવલોઽબ્રવીત્ । કામેનાં શોચસે નિત્યં શ્રોતુમિચ્છામિ બાહુક ।
આયુષ્મન્કસ્ય વા નારી યામેવમનુશોચસિ ॥

તમુવાચ નલો રાજા મન્દપ્રજ્ઞસ્ય કસ્યચિત્ ।
આસીદ્બહુમતા નારી તસ્યા દૃઢતરશ્ચ સઃ ॥

સ વૈ કેનચિદર્થેન તયા મન્દો વ્યયુજ્યત ।
વિપ્રયુક્તઃ સ મન્દાત્મા ભ્રમત્યસુખપીડિતઃ ॥

દહ્યમાનઃ સ શોકેન દિવારાત્રમતન્દ્રિતઃ ।
નિશાકાલે સ્મરંસ્તસ્યાઃ શ્લોકમેકં સ્મ ગાયતિ ॥

સ વિભ્રમન્મહીં સર્વાં ક્વચિદાસાદ્ય કિઞ્ચન ।
વસત્યનર્હસ્તદ્દુઃખં ભૂય એવાનુસંસ્મરન્ ॥

સા તુ તં પુરુષં નારી કૃચ્છેઽપ્યનુગતા વને ।
ત્યક્તા તેનાલ્પભાગ્યેન દુષ્કરં યદિ જીવતિ ॥

એકા બાલાઽનભિજ્ઞા ચ માર્ગમાણાઽતથોચિતા ।
ક્ષુત્પિપાસાપરીતાઙ્ગી દુષ્કરં યદિ જીવતિ ॥

શ્વાપદાચરિતે નિત્યં વને મહતિ દારુણે ।
ત્યક્તા તેનાલ્પભાગ્યેન મન્દપ્રજ્ઞેન મારિષ ॥

ઇત્યેવં નૈષધો રાજા દમયન્તીમનુસ્મરન્ । અજ્ઞાતવાસં ન્યવસદ્રાજ્ઞસ્તસ્ય નવેશને ॥