મહાભારત · અધ્યાય 3.59

ઇત્યુક્તઃ સ તદા દેવ્યા નલો વચનમબ્રવીત્ । યથા રાજ્યન્તવ પિતુસ્તથા મમ નસંશયઃ ।
ન તુ તત્ર ગમિષ્યામિ વિષમસ્થઃ કથઞ્ચન ॥

કથં સમૃદ્ધો ગત્વાઽહં તવ હર્ષવિવર્ધનઃ ।
પરિદ્યૂનો ગમિષ્યામિ તવ શોકવિવર્ધનઃ ॥

ઇતિ બ્રુવન્નલો રાજા દમયન્તીં પુનઃ પુનઃ ।
સાન્ખયામાસ કલ્યાણીં વાસસોર્ધેન સંવૃતામ્ ॥

તાવેકવસ્ત્રસંવીતાવટમાનાવિતસ્તતઃ ।
ક્ષુત્પિપાસાપરિશ્રાન્તૌ સભાં કાઞ્ચિદુપેયતુઃ ॥

તાં સભામુપસમ્પ્રાપ્ય તદા સ નિષધાધિપઃ ।
વૈદર્ભ્યા સહિતો રાજા નિષસાદ મહીતલે ॥

સ વૈ વિવસ્ત્રો મલિનો વિવર્ણઃ પાંસુગુણ્ઠિતઃ ।
દમયન્ત્યા સહ શ્રાન્તઃ સુષ્વાપ ધરણીતલે ॥

તતઃ સ્વવસનસ્યાન્તં દમયન્તી વિશામ્પતે । ભૂમાવાસ્તીર્ય સુષ્વાપ પતિમાલિઙ્ગ્ય શોભના ॥

દમયનત્યપિ કલ્યાણી નિદ્રયાઽપહૃતા તતઃ ।
સહસા દુઃખમાસાદ્ય સુકુમારી તપસ્વિની ॥

સુપ્તાયાં દમયન્ત્યાં તુ નલો રાજા વિશામ્પતે ।
શોકોન્મથિતચિત્તઃ સન્ન સ્મ શેતે યથા પુરા ॥

સ તદ્રાજ્યાપહરણં સુહૃત્ત્યાગં ચ સર્વશઃ ।
વને ચ તં પરિધ્વંસં પ્રેક્ષ્ય ચિન્તામુપેયિવાન્ ॥

કિં નુ મે સ્યાદિદં કૃત્વા કિન્નુ મે સ્યાદકુર્વતઃ ।
કિન્નુ મે મરણં શ્રેયઃ પરિત્યાગો જનસ્ય વા ॥

મામિયં હ્યનુરક્તૈવં દુઃખમાપ્નોતિ મત્કૃતે ।
મદ્વિહીના ત્વિયં ગચ્છેત્કદાચિત્સ્વજનં પ્રતિ ॥

મયા નિઃસંશયં દુખમિયં પ્રાપ્સ્યત્યનુવ્રતા ।
ઉત્સર્ગેસંશયઃ સ્યાત્તુ વિન્દેતાપિ સુખં ક્વચિત્ ॥
બૃહદશ્ચ ઉવાચ ।

સ વિનિશ્ચિત્ય બહુધા વિચાર્ય ચ પુનઃપુનઃ ।
ઉત્સર્ગેઽમન્યત શ્રેયો દમયન્ત્યા નરાધિપ ॥

ન ચૈષા તેજસા શક્યા કૈશ્ચિદ્ધર્ષયિતું પથિ ।
યશસ્વિની મહાભાગા મદ્ભક્તેયં પતિવ્રતા ॥

એવં તસ્ તદા બુદ્ધિર્દમયન્ત્યાં ન્યવર્તત ।
કલિના દુષ્ટભાવેન દમયન્ત્યા વિસર્જને ॥

સોઽવસ્ત્રતામાત્મનશ્ચ તસ્યાશ્ચાપ્યેકવસ્ત્રતામ્ ।
ચિન્તયિત્વાઽધ્યગાદ્રાજા વસ્ત્રાર્ધસ્યાવકર્તનમ્ ॥

કથં વાસો વિકર્તેયં ન ચ બુદ્ધ્યેત મે પ્રિયા ।
વિચિન્ત્યૈવં નલો રાજા સભાં પર્યચરત્તદા ॥

પરિધાવન્નથ નલ ઇતશ્ચેતશ્ચ ભારત ।
આસસાદ સભોદ્દેશે વિકોશં સ્વઙ્ગમુત્તમમ્ ॥

તેનાર્ધં વાસસશ્છિત્ત્વા નિવસ્ ચ પરન્તપઃ ।
સુપ્તામુત્સૃજ્ય વૈદર્ભીં પ્રાદ્રવદ્ગતચેતનામ્ ॥

તતો નિબદ્ધહૃદયઃ પુનરાગમ્ તાં સભામ્ ।
દમયન્તીં તદા દૃષ્ટ્વા રુરોદ નિષધાધિપઃ ॥

યાં ન વાયુર્ન ચાદિત્યઃ પુરા પશ્યતિ મે પ્રિયામ્ ।
સેયમદ્ય સભામધ્યે શેતે ભૂમાવનાથવત્ ॥

ઇયં વસ્ત્રાવકર્તેન સંવીતા ચારુહાસિની ।
ઉન્મત્તેવ મયા હીના કથં બુદ્ધ્વા ભવિષ્યતિ ॥

કથમેકા સતી ભમી મયા વિરહિતા શુભા ।
ચરિષ્યતિ વને ઘોરે મૃગવ્યાલનિષેવિતે ॥

આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ સમરુદ્ગણૌ ।
રક્ષન્તુ ત્વાં મહાભાગે ધર્મેણાસિ સમાવૃતા ॥

એવમુક્ત્વા પ્રિયાં ભાર્યાં રૂપેણાપ્રતિમાં ભુષિ ।
કલિનાઽપહૃતજ્ઞાનો નલઃ પ્રાતિપષ્ઠદુદ્યતઃ ॥

ગત્વાગત્વા નલો રાજા પુનરેતિ સભાં મુહુઃ ।
આકૃષ્યમાણઃ કલિના સૌહૃદેનાવકૃષ્યતે ॥

દ્વિધેવ હૃદયં તસ્ય દુઃખિતસ્યાભવત્તદા ।
દોલેવ મુહુરાયાતિ યાતિ ચૈવ મુહુર્મુહુઃ ॥

અવકૃષ્ટસ્તુ કલિના મોહિતઃ પ્રાદ્રવન્નલઃ ।
સુપ્તામુત્સૃજ્ય તાં ભાર્યાં વિલપ્ય કરુણં બહુ ॥

નષ્ટાત્મા કલિનાઽવિષ્ટસ્તત્તદ્વિગણયન્મુહુઃ । જગામૈકાં વને શૂન્યે ભાર્યામુત્સૃજ્ય મોહિતઃ ॥