મહાભારત · અધ્યાય 3.57

દમયન્તી તતો દૃષ્ટ્વા પુણ્યશ્લોકં નરાધિપમ્ ।
ઉન્મત્તવદનુન્મત્તા દેવને કૃતચેતસમ્ ॥

ભયશોકસમાવિષ્ટા રાજન્ભીમસુતા તતઃ ।
ચિન્તયામાસ તત્કાર્યં સુમહત્પાર્થિવં પ્રતિ ॥

સા શઙ્કમાના તત્પાપં ચિકીર્ષન્તી ચ તત્પ્રિયમ્ ।
નલં ચ હૃતસર્વસ્વમુપલભ્યેદમબ્રવીત્ ॥

બૃહત્સેનામતિયશાં તાં ધાત્રીં પરિચારિકામ્ ।
હિતાં સર્વાર્થકુશલામનુરક્તાં સુભાષિતામ્ ॥

બૃહન્સેને વ્રજામાત્યાનાનાય્ય નલંશાસનાત્ ।
આચક્ષ્વ યદ્ધૃતં દ્રવ્યમવશિષ્ટં ચ યદ્વસુ ॥

ઇત્યેવં સા સમાદિષ્ટા બૃહત્સેના નરેશ્વર । ઉવાચ દેવ્યા વચનં મન્ત્રિણાં સા સમીપત ॥

તતસ્તે મન્ત્રિણઃ સર્વે વિજ્ઞાય નલશાસનમ્ ।
અપિ નો ભાગધેયં સ્યાદિત્યુક્ત્વા પુનરાવ્રજન્ ॥

તાસ્તુ સર્વાઃ પ્રકૃતયો દ્વિતીયં સમુપસ્થિતાઃ ।
ન્યવેદયદ્ભીમસુતા ન ચ તત્પ્રત્યનન્દત ॥

વાક્યમપ્રતિનન્દન્તં ભર્તારમભિવીક્ષ્ય સા ।
દમયન્તી પુનર્વેશ્મ વ્રીડિતા પ્રવિવેશ હ ॥

નિશામ્ય સતતં ચાક્ષાન્પુણ્યશ્લોકપરાઙ્યુખાન્ ।
નલં ચ હૃતસર્વસ્વં ધાત્રીં પુનરુવાચ હ ॥

બૃહત્સેને પુનર્ગચ્છ વાર્ષ્ણેયં નલશાસનાત્ ।
સૂતમાનય કલ્યાણિ મહત્કાર્યમુપસ્થિતમ્ ॥

બૃહત્સેના તુ સા શ્રુત્વા દમયન્ત્યાઃ પ્રભાપિતમ્ ।
વાર્ષ્ણેયમાનયામાસ પુરુષૈરાપ્તકારિભિઃ ॥

વાર્ષ્ણેયં તુ તતો ભૈમી સાન્ત્વયચ્છ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।
ઉવાચ દેશકાલજ્ઞા પ્રાપ્તકાલમનિન્દિતા ॥

જાનષે ત્વં યથા રાજા સમ્યગ્વૃત્તઃ સદા ત્વયિ ।
તસ્ય ત્વં વિપમસ્થસ્ય સાહાય્યં કર્તુમર્હસિ ॥

યથાયથા હિ નૃપતિઃ પુષ્કરેણૈવ જીયતે ।
તથાતથાઽસ્ય વૈ દ્યૂતે રાગો ભૂયોઽભિવર્ધતે ॥

યથા ચ પુષ્કરસ્યાક્ષાઃ પતન્તિ વશવર્તિનઃ ।
તથા વિપર્યયશ્ચાપિ નલસ્યાક્ષેષુ દૃશ્યતે ॥

સુહૃત્સ્વજનવાક્યાનિ યથાઽયં ન શૃણોતિ ચ ।
મમાપિ ચ તથા વાક્યં નાભિનન્દતિ નૈષધ ॥

યથા રાજ્ઞઃ પ્રદીપ્તાનાં ભાગ્યાનામદ્ય સારથે ।
નૂનં મન્યે ન શેષોસ્તિ નૈષધસ્ય મહાત્મનઃ ॥

યત્તુ મે વચનં રાજા નાભિનન્દતિ મોહિતઃ । શરણં ત્વાં પ્રપન્નાઽસ્મિ સારથે કુરુ મદ્વચઃ ।
ન હિ મે શુધ્તે ભાવો વિનાશં પ્રતિ સારથે ॥

નલસ્ય દયિતાનશ્વાન્યોજયિત્વા મનોજવાન્ ।
રથમારોપ્ય મિથુનં કુણ્ડિનં યાતુર્મહસિ ॥

મમ જ્ઞાતિષુ નિક્ષિપ્ય દારકૌ સ્યન્દનં તથા ।
અશ્વાંશ્ચેમાન્યથાકામં વસ વાઽન્યત્ર ગચ્છવા ॥

દમયન્ત્યાસ્તુ તદ્વાક્યં વાર્ણ્યેયો નલસારથિઃ ।
ન્યવેદયદશેષેણ નલામાત્યેષુ મુખ્યશઃ ॥

તૈઃ સમેત્ય વિનિશ્ચિત્ય સોઽનુજ્ઞાતો મહીપતે ।
યયૌ મિથુનમારોપ્ય વિદર્ભાંસ્તેન વાહિના ॥

હયાંસ્તત્ર વિનિક્ષિપ્ય સૂતો રથવરં ચ તમ્ ।
ઇન્દ્રસેનાં ચ તાં કન્યામિન્દ્રસેનં ચ બાલકમ્ ॥

આમન્ત્ર્ય ભીમં રાજાનમાર્તઃ શોચન્નલં નૃપમ્ । ક્વ નુ યાસ્યામિ મનસા ચિન્તયાનો મુહુર્મુહુઃ ।
અટમાનસ્તતોઽયોધ્યાં જગામ નગરીં તદા ॥

ઋતુપર્ણં સ રાજાનમુપતસ્થે સુદુઃખિતઃ । ભૃતિં ચ સ દદૌ ચાસ્ય સારથ્યેન નિયોજિતઃ ॥