મહાભારત · અધ્યાય 3.50

આસીદ્રાજા નલો નામ વીરસેનસુતો બલી ।
ઉપપન્નો ગુણૈરિષ્ટૈ રૂપવાનશ્વકોવિદઃ ॥

યજ્વા દાનપતિર્દક્ષઃ સદા શીલપુરસ્કૃતઃ । અતિષ્ઠન્મનુજેન્દ્રાણાં મૂર્ધ્નિ દેવપતિર્યથા ।
ઉપર્યુપરિ સર્વેષામાદિત્ય ઇવ તેજસા ॥

બ્રહ્મણ્યો વેદવિચ્છ્રરો નિષધેષુ મહીપતિઃ ।
અક્ષપ્રિયઃ સત્યવાદી મહાનક્ષૌહિણીપતિઃ ॥

ઈપ્સિતો વરનારીણામુદારઃ સંયતેન્દ્રિયઃ ।
રક્ષિતાધન્વિનાં શ્રેષ્ઠઃ સાક્ષાદિવ મનુઃ સ્વયમ્ ॥

તથૈવાસીદ્વિદર્ભેષુ ભીમો ભીમપરાક્રમઃ ।
શૂરઃ સર્વગુણૈર્યુક્તઃ પ્રજાકામઃ સ ચાપ્રજાઃ ॥

સ પ્રજાર્થે પરં યત્નમકરોત્સુસમાહિતઃ ।
તમભ્યગચ્છદ્બ્રહ્મર્ષિર્દમનો નામ ભારત ॥

તં સ ભીમઃ પ્રજાકામસ્તોષયામાસ ધર્મવિત્ ।
મહિષ્યા સહ રાજેનદ્્ર સત્કારેણ સુવર્ચસમ્ ॥

તસ્મૈ પ્રસન્નો દમનઃ સભાર્યાય વરં દદૌ ।
કન્યારત્નં કુમારાંશ્ચ ત્રીનુદારાન્મહાયશાઃ ॥

દમયન્તીં દમં દાન્તં દમનં ચ સુવર્ચસમ્ ।
ઉપપન્નાન્ગુણૈઃ સર્વૈર્ભીમાન્ભીમપરાક્રમાન્ ॥

દમયન્તી તુ રૂપેણ તેજસા વપુષા શ્રિયા ।
સૌભાગ્યેન ચ લોકેષુ યશઃ પ્રાપ સુમધ્યમા ॥

અથ તાં વસિ પ્રાપ્તે દાસીનાં સમલન્કૃતમ્ ।
શતં સખીનાં ચ તદા પર્યુપાસ્તે શચીમિવ ॥

તત્ર સ્મ રાજતે ભૈમી સર્વાભરણભૂષિતા ।
સખીમધ્યેઽનવદ્યાઙ્ગી વિદ્યુત્સૌદામની યથા ॥

અતીવ રૂપસમ્પન્ના શ્રીરિવાયતલોચના ।
ન દેવેષુ ન યક્ષેષુ તાદૃગ્રૂપવતી ક્વચિત્ ॥

માનુષેષ્વપિ ચાન્યેષુ દૃષ્ટપૂર્વાઽથવા શ્રુતા ।
ચિત્તપ્રમાથિની બાલા દેવાનામપિ સુન્દરી ॥

નલશ્ચ નરશાર્દૂલો રૂપેણાપ્રતિમો ભુવિ ।
કન્દર્પ ઇવ રૂપેણ મૂર્તિમાનભવત્સ્વયમ્ ॥

તસ્યાઃ સમીપે તુ નલં પ્રશશંસુઃ કુતૂહલાત્ ।
નૈષધસ્ય સમીપે તુ દમયન્તીં પુનઃ પુનઃ ॥

તયોરદૃષ્ટઃ કામોઽભૂચ્છૃણ્વતોઃ સતતં ગુણાન્ ।
અન્યોન્યં પ્રતિકૌન્તેય સ વ્વર્ધત હૃચ્છયઃ ॥

અશક્નવન્નલઃ કામં તદા ધારયિતું હૃદા ।
અન્તઃપુરસમીપસ્થે વન આસ્તે રહોગતઃ ॥

સ દદર્શૈ તતો હંસાઞ્જાતરૂપપરિચ્દાન્ ।
વને વિચરતાં તેષામેકં જગ્રાહ પક્ષિણમ્ ॥

તતો.ડન્તરિક્ષગો વાચં વ્યાજહાર નલં તદા ।
હન્તવ્યોસ્મિ ન તેરાજન્કરિષ્યામિ તવપ્રિયમ્ ॥

દમયન્તીસકાશે ત્વાં કથયિષ્યામિ નૈષધ ।
યથા ત્વદન્યં પુરુષં ન સા મંસ્યતિ કર્હિચિત્ ॥

તવ ચૈવ યથા ભાર્યા ભવિષ્યતિ તથાઽનઘ । વિધાસ્યામિ નરવ્યાઘ્ર સોઽનુજાનાતુ માં ભવાન્ ॥

એવમુક્તસ્તતો હંસમુત્સસર્જ મહીપતિઃ ।
તે તુ હંસાઃ સમુત્પત્ય વિદર્ભાનગમંસ્તતઃ ॥

વિદર્ભનગરીં ગત્વા દમયન્ત્યાસ્તદાન્તિકે ।
નિપેતુસ્તે ગરુત્મન્તઃ સા દદર્શાથ તાન્ખગાન્ ॥

સા તાનદ્ભુતરૂપાન્વૈ દૃષ્ટ્વા સખિગણાવૃતા ।
હૃષ્ટા ગ્રહીતું ખગમાંસ્ત્વરમાણોપચક્રમે ॥

અથ હંસા વિસસૃપુઃ સર્વતઃ પ્રમદાવને ।
એકૈકશસ્તદા કન્યાસ્તાન્હંસાન્સમુપાદ્રવન્ ॥

દમયન્તી તુ યં હંસં સમુપાધાવદન્તિકે ।
સ માનુષીં ગિરં કૃત્વા દમયન્તીમથાબ્રવીત્ ॥

દમયન્તિ નલો નામ નિષધેષુ મહીપતિઃ ।
અશ્વિનોઃ સદૃશો રૂપે ન સમાસ્તસ્ય માનુષાઃ ॥

[કન્દર્પ ઇવ રૂપેણ મૂર્તિમાનભવત્સ્વયમ્.] તસ્ય વૈ યદિભાર્યા ત્વં ભવેથા વરવર્ણિનિ ।
સફલન્તે ભવેજ્જન્મ રૂપં ચેદં સુમધ્યમે ॥

વયં હિ દેવગન્ધર્વમનુષ્યોરગરાક્ષસાન્ ।
દૃષ્ટવન્તો ન ચાસ્માભિર્દૃષ્ટપૂર્વસ્તથાવિધઃ ॥

ત્વં ચાપિ રત્નં નારીણાં નરેષુ ચ નલો વરઃ ।
વિશિષ્ટાયા વિશિષ્ટેન સન્ગમો ગુણવાન્ભવેત્ ॥

એવમુક્તા તુ હંસેન દમયન્તી વિશામ્પતે ।
અબ્રવીત્તત્ર તં હંસં ત્વમપ્યેવં નલં વદ ॥

તથેત્યુક્ત્વાઽણ્ડજઃ કન્યાં વિદર્ભસ્ય વિશામ્પતે । પુનરાગમ્ય નિષધાન્નલે સર્વં ન્યવેદયત્ ॥